Bir türk oqughuchi xitay hökümitidin tölem telep qildi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-03-23
Share
xitaydin-tolem-2.jpg Türkiye qoja'eli uniwérsitétidin chaghatay orkun chélikbash isimlik bir oqughuchi xitayning enqerede turushluq elchixanisigha yazghan tölem telep xéti. 2020-Yili mart, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Bundin 4 ay burun xitayning wuxen shehiride otturigha chiqqandin kéyin 160 döletke tézla yamrighan korona wirusi türkiyedimu 30 ademning jénigha zamin boldi. Hazirghiche bu wirusning 1250 ademge yuqqanliqi melum boldi. Hazir pütün türkiyeni korona wirusining wehimisi qaplidi. Türkiye mekteplerni, türlük ijtima'iy, medeniyet, tenterbiye kulublirini birdek taqidi. Lékin idare-organlarni, zawutlarni taqimighan bolsimu köp ademning bir yerge toplinishini cheklidi. Korona wirusi türkiye iqtisadigha éghir zerbe béripla qalmay, türkiye xelqinimu jiddiy sarasimige salghanliqi xewer qilinmaqta. Türkiyede ashxanilardin bashqa dukanlarni échish cheklendi, kishilerning öyidin sirtqa chiqishi cheklenmigen bolsimu, emma hökümet kishilerni muhim ishi bolmisa sirtqa chiqmasliqqa chaqirmaqta. Bundaq bir weziyette türkiye qoja'eli uniwérsitétidin chaghatay orkun chélikbash isimlik bir oqughuchi xitayning enqerede turushluq elchixanisigha xet yézip korona wirusi tüpeylidin tartqan maddiy we meniwi ziyinini tölep bérishni telep qildi. U xétide munularni yazghan: "Xitay xelq jumhuriyitining wuxen shehiridin tarqalghan 'kowid-19' wirusi türkiyege yétip kelgendin kéyin türkiye hökümiti her xil tedbirlerni otturigha qoydi. Mezkur tedbirlerge bina'en ata-anamning öyige qaytip kélip öydin talagha chiqmay turuwatimen. Hökümetning tedbir siyasitige bina'en 3 heptilik karantin'gha kirdim. Wirus tüpeyli mektipimmu 3 heptigiche taqaldi. Bu muddet ichide men özüm turush üchün ijarige alghan öyning ijarisinimu tölewatimen. Men bu wirus tüpeyli tartqan barliq maddiy we meniwi ziyanimgha xitay hökümiti mes'ul dep qaraymen. Shuning üchün öyümning ijarisini, psixologiyilik dawalinishimning heqqini we karintin mudditi uzitilghan teqdirde kétidighan öy ijarisi we bashqa chiqimlirimni xitay hökümitining tölep bérishini telep qilimen. Chaghatay orkun chelikbash".

Biz bu heqte köz qarishini igilesh üchün xitayning enqere elchixanisining siyasiy ishlar mes'ul diplomati chéng wiyxu'a bilen körüshüsh üchün elchixanining axbarat ishlirigha mes'ul ishxanisigha téléfon qilghan bolsaqmu, téléfonni alghan xadim körüshtürmeydighanliqini éytti: bizning di'alogimiz mundaq dawamlashti: "Siz kim bolisiz? kimni izdeysiz? néme ishingiz bar idi? men muxbir chéng wéyxuwadin bir nerse sorimaqchi idim. Jawab: körüshtürelmeymiz".

Türk oqughuchining xitay hökümitidin tölem telep qilishini qandaq chüshinishimiz kérek? bu heqte xelq'arada birer qanun barmu? bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilghan enqerediki haji bayram uniwérsitéti qanun kespi proféssor ilyasi doghan ependi, Uyghur tetqiqat instituti mudiri doktor erkin ekrem ependi we istanbuldiki sherqiy türkistan teshkilatlar birliki re'isi hidayetulla oghuzxan ependiler öz köz qarashlirini otturigha qoyup ötti.

Ilyas doghan ependi eger xitayning wirusni tejribixanida ishlep chiqarghanliqi jezmleshse, her qaysi döletlerning xitayni xelq'ara sotqa berse bolidighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Melum bir dölet, yene melum bir döletning bir pa'aliyiti tüpeyli ziyan'gha uchrighan bolsa ziyan'gha uchrighan dölet xelq'ara sotqa erz qilip tölem telep qilsa bolidu. Lékin bu wirusni xitayning tejribixanida ishlep chiqarghanliqi ispatlinishi kérek. Hazir xitay bu bir haywandin insanlargha yuqti, méning mes'uliyitim yoq dep turuwélishi mumkin".

Ilyas doghan ependi bu wirusning xitaydin dunyagha tarqalghanliqini, xitay waqtida élan qilmay dunyagha ziyan élip kelgenlikini, shunga buni dep xitayni sotqa berse bolidighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Xitay bu yuqumluq wirusni dunyagha kéchiktürüp élan qildi. Shunga amérika bashta wirustin ziyan'gha uchrighan barliq döletler xitaydin tölem telep qilsa bolidu. Chünki xitay wuxen wirusidin dunya jama'etchilikini xewerdar qilmay dunyagha zor ziyan élip keldi. Buninggha xitay seweb boldi".

Doktor erkin ekrem ependi bu wirusning wuxendin tarqalghanliqini, shunga türkiye xelqi buninggha oxshash yollar bilen xitay hökümitige bolghan naraziliqini ipadilewatqanliqini, lékin bu heqte xelq'ara qanun bolmighachqa telep qilin'ghan ösümni xitayning tölimeydighanliqini otturigha qoydi.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan istanbuldiki sherqiy türkistan teshkilatlar munbiri re'isi hidayetulla oghuzxan ependi bu wirus deslep xitayda otturigha chiqqanda xitay hökümitining yaxshi tedbir almighanliqidin dunyagha yamrap ketkenlikini, bu wirusning dunyagha yamrap kétishide xitay hökümitining mes'uliyiti barliqini bayan qildi.

Doktor erkin ekrem ependi deslep xitay hökümiti özining abruyini we iqtisadiy menpe'etini qoghdaymen dep mezkur wirusni dunyagha waqtida ashkarilimay dunyagha apet élip kelgenlikini, buningdin xitay jawabkar ikenlikini bayan qildi.

Türkiyediki qoja'eli uniwérsitéti oqughuchisi chaghatay orkun chélikbash isimlik bir oqughuchining xitayning enqerede turushluq elchixanisigha xet yézip "Korona wirusi" tüpeylidin tartqan maddiy we meniwi ziyinini tölep bérishni telep qilghanliqi toghrisidiki bu xewer türkiyediki bezi tor gézitliridimu élan qilindi we ijtima'iy taratqularda kishilerning alqishigha érishti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet