Norwégiyede 4 terep birliship xitaygha qarshi axbarat élan qilish yighini ötküzgen

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-02-10
Share
Norwégiyede 4 terep birliship xitaygha qarshi axbarat élan qilish yighini ötküzgen Xitay tashqi ishlar ministiri wang yining norwégiye ziyaritige qarshi namayishtin körünüsh. 2020-Yili 27-awghust, oslo.
Gülbahar Xatiwaji teminligen

Norwégiyediki xitaygha qarshi küchler norwégiye hökümitige shikayet xéti ewetken we xitaygha qarshi ochuq axbarat élan qilish yighini ötküzgen.

Norwégiye Uyghur komitétining 9-féwral bergen melumatlirigha asaslan'ghanda, norwégiye bilen xitay terep otturisida erkin soda kélishimi imzalinish harpisida norwégiyediki hakimiyet béshida bolghan herqaysi partiyelerge tewe 8 yashlar partiyesining qollishi, 4 komitét we ikki teshkilatning imza qoyushi bilen jem'iy 14 organ norwégiye hökümiti üstidin shikayet qilip xitay bilen bolidighan erkin soda kélishimini bikar qilishni telep qilghan. Shuning bilen birge, norwégiye Uyghur komitéti, norwégiye tibet komitéti, norwégiye xongkong komitéti we norwégiye teywen dostluq jem'iyiti qatarliq 4 teshkilat birliship bügün tor arqiliq xitaygha qarshi ochuq axbarat élan qilish yighini ötküzgen.

Norwégiye Uyghur komitéti xadimi muhetter xanimning norwégiye hökümitige qarita hazirlan'ghan ochuq xet toghrisidiki uchurlirigha asaslan'ghanda, xette norwégiye-xitay otturisidiki "Erkin soda kélishimini bikar qilish, ikki terepning munasiwitini normallashturushni emeldin qaldurush, kishilik hoquqni iqtisadiy menpe'etning aldigha qoyush" qatarliq üch türlük telep otturigha qoyulghan.

Bu 3 türlük telep ichidiki "Ikki terepning munasiwitini normallashturushni emeldin qaldurush" telipi diqqetni tartidu. Igilishimizche, 2010-yili nobél tinchliq mukapati xitay kishilik hoquq pa'aliyetchisi lyu shawbogha bérilgendin kéyin norwégiye bilen xitayning munasiwiti buzulghan we ikki terep otturisidiki sürkilish 6 yil dawamlashqan. 2016-Yiligha kelgende norwégiye bilen xitay otturisida "Ikki terepning munasiwitini normallashturush" deydighan bir kélishim imzalan'ghan. Kélishimning rohigha bina'en norwégiye terep xitaygha her sahede zor derijide yol qoyghan we dawamliq yol qoyushqa mejbur weziyetke chüshüp qalghan. Norwégiyening 2020-yilliq nobél tinchliq mukapatini xitay türmisidiki öktichi Uyghur ziyaliysi ilham toxtigha bérishke jor'et qilalmasliqighimu mezkur kélishim sewebchi bolghan. Bu tüpeyli norwégiyediki xitaygha qarshi pa'aliyetchiler bu kélishimni emeldin qaldurushni telep qilghan.

Norwégiye Uyghur komitétining re'isi, "Uyghur edliyesi arxip ambiri" ning mudiri bextiyar ömer ependi 9-féwral chüshtin kéyin sa'et 14:00 tin 15:30 qiche ötkiche bolghan ariliqta dawam qilghan axbarat élan qilish yighini heqqide bizni tepsiliy melumat bilen teminlidi.

Norwégiye tibet komitétining re'isi mérita bu heqte ziyaritimizni qobul qilghanda mundaq dédi: "Bügün norwégiye tibet komitéti, norwégiye Uyghur komitéti norwégiye xongkong komitéti we norwégiye teywen dostluq jem'iyiti birliship norwégiye hökümitige qarita naraziliq xétimizni élan qilduq. Norwégiye hökümitining xitayning tibet, sherqiy türkistan, xongkongdiki zulumlirigha hemde teywen'ge qarita tehditlirige binezer halda xitay bilen erkin soda kélishimi imzalimaqchi bolghanliqi gherb qimmet qarishigha uyghun emes. Démokratiye, kishilik hoquqni qedirleydighan bir döletning xitaydiki insan heqliri depsendichilikige köz yumuwélishi insaniy exlaqqimu mas kelmeydu. Buning üchün biz bu yerde axbarat yighini ötküzüp norwégiye hökümiti üstidin shikayet qiliwatimiz we hökümettin xitay bilen bolghan hemkarliqlirini bikar qilishini telep qiliwatimiz".

Norwégiye xongkong komitétining re'isi jéshkamu ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: "Biz norwégiyening xitay bilen imzalimaqchi bolghan erkin soda kélishimi munasiwiti bilen ochuq xetler hazirlap uni hökümetke tapshurduq hemde axbarat élan qilish yighinida oqup öttuq. Köpligen yashlar partiyesi bizni qollidi. Biz xétimizde norwégiye hökümitini xitayning insan heqlirini depsende qilishtek jinayetlirige shérik bolup qalmasliqqa agahlandurduq hemde uningdin gherb qimmet qarishigha sadiq bolushni telep qilduq. Kishilik hoquq mesilisini xitay bilen bolghan iqtisadiy hemkarliqta aldinqi orun'gha qoyushni tewsiye qilduq. Bu yerde Uyghurlar, tibetler, teywenlikler we xongkongluqlarning xitaygha qarshi ortaq awaz chiqirishining ehmiyiti nahayiti zor dep qaraymen. Kélechekte xitaygha qarshi birleshme front qurush nuqtisidin téximu shundaq".

Bextiyar ömer ependining bildürüshiche, bu yighinda aldi bilen norwégiye Uyghur komitéti, norwégiye tibet komitéti, norwégiye xongkong komitéti we norwégiye teywen dostluq jem'iyiti qatarliq teshkilatlar özliri hazirlighan axbaratlarni ayrim-ayrim halda élan qilghan. Andin norwégiyediki herqaysi partiye we komitétlarning rehberliri norwégiye-xitay munasiwetliri toghrisida özlirining qarashlirini otturigha qoyup ötken. Yighinning axiri so'al-jawablar bilen tamamlan'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet