Xitaygha taqabil turush tekitlen'gen 2022-yilliq “Dölet mudapi'e hoquq qanuni layihesi” amérika awam palatasida maqullan'ghan

Muxbirimiz irade
2021.09.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitaygha taqabil turush tekitlen'gen 2022-yilliq “Dölet mudapi'e hoquq qanuni layihesi” amérika awam palatasida maqullan'ghan Amérika awam palatasi tashqi ishlar komitétining jumhuriyetchiler partiyesidin bolghan rehbiri maykil mékkol(Michael McCaul) ependi yighinda sözlimekte. 2021-Yili 23-iyun, washin'gton.
AP

Amérika awam palatasi 2022-maliye yiligha a'it “Dölet mudapi'e hoquqi qanun layihesi” ni maqullighan. 23-Séntebir küni awazgha qoyulup maqullan'ghan bu qanun layiheside Uyghurlargha yéqindin munasiwetlik maddilar mewjut.

Amérika awazi radiyosining xewer qilishiche, mezkur “Dölet mudapi'e hoquqi qanun layihesi” amérika dölet mudapi'e ministirliqining dunyawi téxnika ewzellikini mustehkemlesh we amérikaning xitayning tehditige taqabil turush iqtidarini ashurush üchün yéـterlik meblegh ajritishni meqset qilidiken.

Mezkur qanun layihesidiki ikki tüzitish kirgüzülgen maddisi bolsa biwasite xitayning kishilik hoquq xatirisige munasiwetlik bolup, uningda xitay hökümitining Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq qilghanliqi resmiy étirap qilin'ghan hemde amérikining olimpik tenheriketchilirige xitaydiki kishilik hoquq depsendichiliki heqqide qisqiche chüshenche bérishi belgilen'gen.

Tüzitish kirgüzülgen ikki maddining biri bolghan 236-maddida mundaq déyilgen:

“Amérika awam palatasi xitay kompartiyesining yétekchiliki we kontrolluqidiki xitay xelq jumhuriyiti teripidin Uyghurlar we bashqa az sanliq milletler topigha qarshi élip bériliwatqan wehshiylikler xelq'ara qanunlargha asasen irqiy qirghinchiliqni teshkil qilidu, dep resmiy belgilep chiqti”.

Tüzitish kirgüzülgen 240-maddida bolsa mundaq déyilgen:

“Amérikagha wekillik qilidighan tenterbiyechiler kommunist, mustebit yaki kishilik hoquqni depsende qilidighan bashqa döletlerde élip bérilghan olimpik musabiqisi we bashqa xelq'araliq musabiqilerge qatnashmaqchi bolghanda ulargha shu dölettiki kishilik hoquq xatirisi we xususiy mexpiyetlik mesilisi heqqide melumat bérilishi kérek”.

Yuqiridiki bu ikki madda amérika awam palatasi tashqi ishlar komitétining jumhuriyetchiler partiyesidin bolghan rehbiri maykil mékkol teripidin kirgüzülgen bolup, u bu ikki maddining qanun'gha kirgüzülüshi we testiqlinishi tebriklep élan qilghan yazma bayanatida mundaq dégen: “Hazir, xitay kommunistik partiyesi öz dölitidiki Uyghur musulmanliri we bashqa az sanliq milletlerge til bilen teswirligüsiz dehshetlik siyasetlerni yürgüzüwatidu. Men mejlistiki her ikki partiye ezalirining axiri yüz bériwatqan qebih irqiy qirghinchiliqni u néme bolsa shu boyiche atashni yeni uni irqiy qirghinchiliq dep atashni qollighanliqigha rehmet éytimen.”

U yene mundaq dégen: “Amérikagha wekillik qilidighan tenheriketchiler chet'ellerde bolupmu xitay kompartiyesige oxshash rehimsiz mustebit hakimiyet kontrolluqidiki döletlerde duch kélidighan yoshurun tehditlerdin toluq xewerdar bolushi kérek. Bu tüzitish kirgüzülgen madda amérika komandisini bu döletlerdiki kishilik hoquq mesilisi, mutleq nazaret sistémisi heqqide toluq melumatlandurup, ularning qoghdaydu we xitay kompartiyesining 2022-yilliq qishliq olimpik tenheriket musabiqisini teshwiqat qorali süpitide ishlitishige shérik bolup qélishining aldini alidu”.

Melum bolushiche, “Dölet mudapi'e hoquqi qanuni layihesi” de béyjing qishliq olimpikini diplomatik bayqut qilish üchün amérika hökümet emeldarlirining 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik tenheriket musabiqisige qatnishishini qollimasliq we ularning yol pulini kötürmesliktek maddilarmu bar iken.

Amérikadiki “Kor analitik tetqiqat orni” tetqiqatchisi andirs kor bolsa yuqiridiki qanunda irqiy qirghinchiliqning atilishi intayin muhim bolsimu biraq olimpikning diplomatik bayqut qilinishini yéterlik emes, dédi. U radiyomizgha élxet arqiliq qayturghan inkasida mundaq dégen: “Bu qanun layiheside Uyghur qirghinchiliqini belgilesh, amérikining dölet mudapi'e chiqimini ashurush, afghanistan mesilisi qatarliqlarda nurghun muhim qedemler élin'ghan. Emma olimpik tenheriketchilirining 2022-yili béyjing qishliq olimpik musabiqisige barghanda ulargha zulumni we xususiy mexpiyetlik mesilisini tonushturup qoyush yéterlik emes, bu qanun eslide irqiy qirghinchiliq dawam qiliwatqan dölette musabiqige qatnishishni pütünley cheklishi kérek”.

Melum bolushiche bu qanunda yene amérika dölet mudapi'e ministirliqining teywen bilen hemkarliqni kücheytish, amérika-teywen herbiy bixeterlik hemkarliqini kücheytish, teywenning urush we zamaniwi mudapi'e qisimlirini tereqqiy qildurushqa yardem bérish qatarliq maddilar shundaqla yene, hindi-tinch okyan rayonida xitay xirisigha taqabil turush üchün “Tinch okyan chékindürüsh teshebbusi” gha 6 milyard 200 milyon dollar meblegh sélish maddisimu bar iken.

Omumiy jehettin alghanda, awam palatasining “Dölet mudapi'e hoquqi qanuni” tor bixeterliki, pen-téxnika tereqqiyati we uchur sistémisi tereqqiyatini kücheytishni, bi'o-téxnika, yönilishlik énérgiye qatarliq muhim tetqiqat we tereqqiyat sahelirige meblegh sélishni körünerlik ashuridiken.

-2022Maliye yiligha a'it “Dölet mudapi'e hoquqi qanuni” boyiche awam palatasi yéngi besh yilda beshburjeklik binani 778 milyard dollardin artuq xamchot bilen teminleydighan bolup, bu baydén hökümiti otturigha qoyghan xamchottin 25 milyard dollar köpeytilgen.

Awam palatasi qoralliq mulazimet komitétining jumhuriyetchiler partiyesidin bolghan ezasi mayk rogérs yazma bayanatida yéngi yilliq dölet mudapi'e hoquq qanun layihesining maqullan'ghanliqini tebrikligen we bu mudapi'e chiqimining amérika dölet mudapi'e ministirliqining amérika duch kélidighan her qandaq toqunushqa teyyarliq qilishigha kapaletlik qilidighanliqini tekitligen.

1300Betlik bu “Dölet mudapi'e xirajiti qanun layihesi” ilmiy tetqiqat we tereqqiyat, kishilik hoquq mesilisi, korona wirusining kélip chiqishi we xelq'ara tesir körsitish herikiti qatarliq nurghun tereplerdin xitaygha chétilidighan bolup, bu ikki terepning künséri küchiyiwatqan tirkishish weziyitini gewdilendürüp béridiken.

Aldimizdiki künlerde kéngesh palatasimu özlirining dölet mudapi'esi hoquq bérish qanun layihesni awazgha qoyidighan bolup, ikki palata ortaq kélishkendin kéyin andin ortaq layihe aq saraygha prézidént jow baydénning qol qoyushigha ewetilidiken we resmiy qanun'gha aylinidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.