Dolqun eysa: “Xitayning aldamchiliq siyasiti 2024-yilimu dawam qilidu”

Myunxéndin ixtiyariy muxbirimiz ekrem teyyarlidi
2024.01.02
dolqun-eysa-2024 Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa 2024-yilini kütüwélish nutuqi sözlewatidu. 2023-Yili 31-dékabir, myunxén
duq.tv

Melum bolghinidek, 2023-yilidiki ukra'ina-rusiye urushi, isra'iliye-ghezze urushi we afriqa elliride yüz bergen ichki toqunushlar dunya jama'itining diqqitini özige merkezleshtürgen muhim weqeler boldi. Shundaq bolushigha qarimay, muhajirettiki Uyghur teshkilatliri 2023-yilimu Uyghur irqiy qirghinchiliqi mesilisining bu urushlarning kölenggisi astida qélishidin saqlinish üchün chamining yétishiche heriketler élip bérip, belgilik netijilerni wujudqa chiqarghan.

D u q re'isi dolqun eysa ependi 31-dékabir élan qilghan yéngi yilliq nutuqida bu heqte toxtilip, muhajirettiki Uyghur teshkilatlirining 2023-yilidiki murekkep xelq'ara weziyette Uyghur irqiy qirghinchiliqini b d t kishilik hoquq kéngishining yighinlirida anglitish, 460 tin artuq xelq'araliq teshkilatlarni Uyghur mejburiy emgikige qarshi qozghitish, xitayning sherqiy türkistandiki insaniyetke qarshi jinayetliri toghrisida doklatlar élan qilish, amérika, yawropa, asiya elliride Uyghur irqiy qirghinchiliqini keng teshwiq qilish we türlük xelq'araliq chong yighinlarni ötküzüsh arqiliq, Uyghurlar mesilisini xelq'ara küntertipte tutup turushqa muweppeq bolghanliqini ilgiri sürgen.

Uning tilgha élishiche, ötken bir yilda xitay hakimiyitining chet el diplomatliri we tetqiqatchilirini sherqiy türkistanni ziyaret qildurush, bezi döletlerge qarita wizani emeldin qaldurup, sayahetke yol échish, islam elliri teshkilatlirini sherqiy türkistan'gha mexsus sayahetke teklip qilip, ularning aghzi arqiliq xelq'arada Uyghur irqiy qirghinchiliqini inkar qilish hemde Uyghurlarning nöwettiki weziyitini perdazlap ipadileshtek saxta teshwiqatimu zor derijide kücheytken. U sözide yene, xitayning xelq'aradiki aldamchiliq siyasitining 2024-yili hessilep küchiyidighanliqini tilgha alghan.

Bügün bu munasiwet bilen ziyaritimizni qobul qilghan dolqun eysa ependi, xitayning 2023-yili murekkep xelq'ara weziyettin ünümlük paydilinip, yallanma chet el küchlirining teshwiqat tili bilen Uyghur irqiy qirghinchiliqini yoshurush yolida zor tirishchanliq körsetkenlikini tekitlesh bilen birge, 2024-yili xitayning bu xildiki aldamchiliq siyasitige téximu zor küch serp qilidighanliqini eskertti. U sözide, xitay hakimiyitining “Öz yéghida öz göshini qorush” taktikisi boyiche chet eldiki bir qisim iradisiz Uyghurlarnimu sétiwélish yaki tehdit qilish bilen ishqa sélip, muhajirettiki milliy dewa sahiblirigha, Uyghur teshkilatlirigha hujum qiliwatqanliqini we aldimizdiki yillarda bu xil hujumlarning téximu küchiyidighanliqini ipade qildi.

Axiriqi birqanche yilda Uyghur irqiy qirghinchiliqining bir qisim döletlerning parlaméntlirida étirap qilinishi bilen Uyghurlar mesilisining xelq'arada pakitliq bir mesile haligha kélishidin xitayning qattiq chöchügenlikini ilgiri sürgen gérmaniyediki weziyet analizchisi gheyur qurban ependi, xitay hökümitining bu weziyetni özgertish üchün pütün charilerge muraji'et qiliwatqanliqini tilgha aldi. U sözide, xitayning 2024-yilimu sherqiy türkistandiki dawamlishiwatqan yuqiri téxnologiyege tayan'ghan qirghinchiliq siyasetlirini yoshurush üchün téximu pa'al heriket qilidighanliqini eskertti.

Norwégiyediki weziyet analizchisi bextiyar ömer ependining ipade qilishiche, xitay hakimiyiti hazir bir tereptin wizani emeldin qaldurush arqiliq özlirining iqtisadiy jehettiki yimirilishlirining aldini élishqa urunsa, yene bir jehettin chet eldin tughqan yoqlash üchün sherqiy türkistan'gha kélidighan bir qisim Uyghurlarning sayahet yolini échip bérip, Uyghur irqiy qirghinchiliqini mushu xildiki Uyghurlar arqiliq yoqqa chiqirishtek qosh taktikini qolliniwatmaqta iken. U sözide yene, xitayning bu charini 2023-yili sinaq qilghanliqini, 2024-yili uni téximu kéngeytip yolgha qoyushi mumkinlikini tekitlidi.

Közetküchilerning qarishiche, ukra'ina-rusiye urushi, isra'iliye-ghezze urushi, xitay-teywen sürkilishi, afriqa elliridiki ichkiy toqunushlar we dunya miqyasida ewj éliwatqan köchmenler dolquni qatarliq zor weqe-hadisiler yenimu dawamlishidighan 2024-yilida, Uyghur irqiy qirghinchiliqi mesilisini xelq'ara küntertipte tutup turush éghir xirisqa duch kélidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.