Enqerediki xitay elchixanisi: "Türkiyediki xitaygha qarshi namayishlardin ensizlik hés qiliwatimiz"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-01-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitayning türkiyediki elchixanisining tor bétide élan qilin'ghan, türkiyede Uyghurlarni qollap élip bériliwatqan namayishlardin ensizlik hés qiliwatqanliqini tekitligen bayanat. 2019-Yili 30-dékabir. Enqere, türkiye.
Xitayning türkiyediki elchixanisining tor bétide élan qilin'ghan, türkiyede Uyghurlarni qollap élip bériliwatqan namayishlardin ensizlik hés qiliwatqanliqini tekitligen bayanat. 2019-Yili 30-dékabir. Enqere, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

30-Dékabir küni xitayning enqerede turushluq elchixanisining bayanatchsi xitay elchixanisining tor bétide bayanat élan qilip, türkiyede Uyghurlarni qollap élip bériliwatqan namayishlardin ensizlik hés qiliwatqanliqini tekitligen.

Uyghur mesilisining xelq'arada küchlük diqqet qozghishigha egiship, türkiyening her qaysiy wilayet, sheher we nahiyeliride xitaygha qarshi ammiwiy naraziliq namayishliri üzülmey yüz bermekte. Türkiyediki bezi öktichi partiyelermu Uyghur mesilisi boyiche xitayni eyiblep, arqa-arqidin bayanat élan qilmaqta. Bu bayanatlarda türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirmaqta. 

Bolupmu 20-dékabir istanbulda insaniy yardem weqpining uyushturushi bilen ötküzülgen chong namayish we uningdin kéyin türkiyening her qaysi sheher we wilayetliride Uyghurlarni qollash yüzisidin ötküzülgen xitaygha qarshi naraziliq namayishliri xitayning enqerede turushluq elchixanisini chöchütken.

Bir muxbirning "Yéqindin buyan türkiyening nurghun jaylirida xitaygha qarshi naraziliq namayishliri ötküzüliwatidu. Buning türkiyede turushluq xitay shirketliri we xitay puqralirigha qandaq tesiri boliwatidu?" dégen so'aligha xitay elchixanisining bayanatchisi mundaq dep jawab bergen: "Elchixanimiz türk axbarat organlirining ziyaritini qobul qilish we ammiwiy alaqe yolliri arqiliq dölitimizning shinjang Uyghur aptonom rayonida élip bériwatqan térorluqqa we ashqunluqqa qarshi tedbirlirini obéyktip halda tepsiliy anglitip kelduq. Lékin bezi yaman niyetlik küchlerning küshkürtüshi bilen türkiyening bezi jaylirida xitaygha qarshi namayishlar ötküzülmekte. Türkiyediki xitay puqraliri, xitay oqughuchilar we xitay shirketliride ishleydighan xizmetchi xadimlar elchixanimiz bilen alaqe qilip, özlirining kündilik turmush we xizmetlirining dexil-teruzgha uchrawatqanliqidin shikayet qiliwatidu. Biz xitay elchixanisi bolush süpitimiz bilen weziyetni yéqindin közitiwatimiz we ensizlik hés qiliwatimiz. Biz türkiyediki xitay puqralirini we türkiyege kélip sayahet qilmaqchi bolghan sayahetchilerning türkiyening nöwettiki bu weziyitige yéqindin diqqet qilishini ümid qilimiz. Eger weziyette bezi özgirishler bolsa silerge uqturush qilimiz."

Qimmetlik radiyo anglighuchilar, enqerediki xitay elchixanisining bunchiliwala ensirishidiki seweb néme? xitay elchixanisi tekitligendek xitay diplomatliri xitayning Uyghurlargha qarita yürgüziwatqan siyasetlirining ich yüzini obéyktip we eynen anglitiwatamdu? xitay elchixanisi éytqandek türkiyediki Uyghurlarni qollap élip bériliwatqan ammiwiy namayishlar bezi yaman niyetlik küchlerning küshkürtishi bilen boliwatamdu? 

Istanbul uniwérsitétining tarix penliri oqutquchisi doktor ömer qul ependi ziyaritimizni qobul qilip, türk xelqining uzun yillardin buyan Uyghurlarni qollap kéliwatqanliqini, bu qétimqi naraziliq namayishlirining tarixta körülüp baqmighan shekilde kéngeygenlikini, namayishlarning küshkürtüsh bilen emes, belki özlikidin teshkillinish bilen boluwatqanliqini bayan qildi. 

Taratqularda élan qilin'ghan bayanatlargha asaslan'ghanda, türk xelqi birinchidin türkiye hökümitige bésim ishlitish arqiliq hökümetning Uyghurlarni qollishini emelge ashurush, ikkinchidin xitayning Uyghur siyasitige biwaste tesir körsitish üchün bu namayishlarni élip barghan iken. 

On minglighan türk xelqining kochilargha chiqip namayish qilishi xitayning Uyghur siyasitige tesir körsitelermu? enqerediki Uyghur tetqiqat inistitutining mudiri doktor erkin ekrem ependi bu xil ammiwiy namayishlarning xitaygha choqum tesir körsiteleydighanliqini ilgiri sürdi.
Türkiye dunyadiki muhim sayahet döletliridin biri hésablinidu. Xitay hökümiti türkiye bilen bolghan tijariy tengpungsizliqni xitay sayahetchilerni köplep ewetish arqiliq tengsheydighanliqini tekitlep kelmekte. 

Türkiyede xitaygha qarshi élip bériliwatqan namayishlarni türkiye hökümiti iqtisadiy menpe'etni dep tosup qoyush éhtimali mewjutmu? doktor erkin ekrem ependi türkiye hökümitining bu mesilide bezi cheklimilerni qoyush éhtimalining barliqini, lékin pütünley chekliyelmeydighanliqini bayan qildi. 

Xitayning enqerediki elchixanisi élan qilghan mezkur bayanat xitayning shinxu'a agéntliqidimu élan qilin'ghan.

Toluq bet