Pa'aliyetchiler xitayning iyulda xongkongda élip barghan zor tutqunigha qattiq inkas qayturdi

Muxbirimiz méhriban
2020-07-06
Share
xongkongda-namayish.jpg En'gliyening xongkongni xitaygha qayturulup bergen xatire künide, xongkongluqlar xitayning "Dölet bixeterlik qanuni" gha qarshi namayish qilmaqta. 2020-Yili 1-iyul, xongkong.
AP

30-Iyun xitay hökümiti xongkong heqqide "Xongkong xewpsizlik qanuni", yeni "Xitay dölet xewpsizliki qanunining xongkong nusxisi" ni maqullidi shundaqla bu qanunning 1-iyuldin bashlap xongkongda ijra qilinidighanliqini bildürdi.

Xewerlerdin melum bolushiche, 1-iyul küni 30 mingdin artuq kishi i'ongkongda kochigha chiqip, "Xongkonggha erkinlik" dégendek naraziliq sho'arlirini towlap namayishi qilghan. Shu küni namayishchilar bilen saqchilar arisida toqunush yüz bergen.

Namayishtin kéyin xongkongluq pa'aliyetchi jéssika in'gixam xanim radiyomiz ziyaritini qobul qildi.

Jéssika xanim xitay hökümitining xongkongda yolgha qoyushni qarar qilghan "Xongkong xewpsizlik qanuni" ning xitay hökümiti eyni waqitta xongkongluqlargha wede qilghan "Bir dölette ikki xil tüzüm" siyasitining saxta niqabini échip tashlighanliqini bildürdi. U 1-iyul xongkongda élip bérilghan zor kölemlik naraziliq namayishida tutqun qilin'ghanlar heqqide özi bilgen ehwallarni anglatti.

Uning bildürüshiche, aylardin buyan dawamlishiwatqan xongkongluqlarning démokratiye, erkinlik telepliri nöwette xitay hökümiti yolgha qoymaqchi bolghan "Xongkong xewpsizlik qanuni" gha xilap dégen bahanilerde qattiq basturulushqa bashlighan. Peqet 1-iyul künidiki naraziliq tutqun qilin'ghanlar 300din ashqan. Ulardin 10 kishige del mushu qanundiki belgilimilerge xilapliq qildi dégen jinayetler artilghan.

Xewerlerdin melum bolushiche, 1-iyul künila saqchilar teripidin tutqun qilin'ghanlar370 tin ashqan.

Xitayning hökümet taratquliri tarqatqan xewerlerde xitay kompartiyesige qarshi sho'ar towlighan, xitay dölitining bir pütünlükige qarshi lewhe-pilakatlarni élip yürgenlerning tutqun qilin'ghanliqi xewer qilindi. Melum bolushiche, tutqun qilin'ghan bireylenning somkisidin xongkonggha musteqilliq telep qilin'ghan pilakat chiqqanliqi uning "Xongkong xewpsizlik qanuni" gha xilapliq qilghan jinayi pakiti qilin'ghan iken.

Xitay merkizi hökümitining atalmish "Xongkong xewpsizlik qanuni" élan qilinishi bilenla bu qarar amérika qatarliq gherb démokratik döletlirining qattiq eyiblishige uchrighan idi. 30-Iyun küni amérika yene bayanat élan qilip, amérikaning xongkonggha qaratqan alahide siyasitini toxtatqanliqini bildürdi. Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo 1-iyul küni xongkong heqqidiki bayanatida béyjingning xongkong heqqidiki qararlirini yolgha qoyghandin kéyin, amérika hökümitining xongkonggha qaratqan alahide imtiyazlirini bikar qilidighanliqini bildürgen.

Xitay da'irilirining 1-iyul küni xongkongda élip barghan tutqunidin kéyin amérika, en'gliye qatarliq gherb démokratik döletliri yene yéngi bayanatlar élan qilip, tutqun qilinish xewpidiki xongkongluq pa'aliyetchilerge siyasiy panahliq bérilidighanliqi heqqide yéngi qanun belgilimilerning yolgha qoyulidighanliqini élan qildi. 1-Iyul küni bu heqte toxtalghan nensi pélusé xanim bayanatida xitay hökümitining xongkongda "Bir dölette ikki tüzüm" siyasitini ayaghlashturghanliqini qattiq eyibligen shundaqla amérikaning "Xongkong qanun layihesi" ning amérika dölet mejliside birdek awazdin ötüp, prézidént donald trampning imza qoyushigha sunulghanliqini bildürgen.

Jéssika in'gixam xanim "Xongkong xewpsizlik qanuni" élan qilin'ghandin kéyin, amérika, en'gliye qatarliq döletlerning xongkongning démokratik heriketlirini qollash pozitsiyesini we chet'ellerdiki tibet, Uyghur teshkilatlirining xongkongluqlarni qollash heqqidiki chaqiriq bayanatlirini medhiyelidi.

U amérika, en'gliye qatarliq döletlerning xongkongda tutqun xewpide turuwatqan pa'aliyetchilerge siyasiy panahliq bérish heqqidiki qarari heqqide toxtilip, buning xongkongda aylardin buyan öz erkinliki üchün küresh qiliwatqan xongkongluqlarning hayatiy bixeterliki üchün élin'ghan emeliy qarar ikenlikini tekitlidi.

Jéssika xanim yene xitay hökümitining "Xongkong xewpsizlik qanuni" ijra qilishi, xongkongda "Bir dölette ikki xil tüzüm" siyasitining berbat bolghanliqining ispati ikenlikini bildürüp, xitay hökümitining erkinlik, démokratiye telep qilghan xongkongluqlargha bashqa tallash yoli qoymighanliqini tekitlidi.

Jéssika xanimning bildürüshiche, nöwette xitay hökümitining tutqunidin qéchip xongkongdin ayrilghan, gherb döletliride panahlinishqa mejbur bolghan xongkongluqlar bundin kéyinmu küreshni dawam qilidiken. Ular gherb démokratik döletliridiki xitay hökümitige qarshi erkinlik herikitini dawamlashturuwatqan Uyghur, tibet we xitayda démokratiye telep qiliwatqan barliq teshkilatlar bilen bir septe turup, xongkongning erkinliki üchün dawamliq küresh qilidiken.

Gollandiyediki asiye Uyghur xanimmu ziyaritimizni qobul qilip, xitay hökümitining "Xongkong xewpsizlik qanuni" ning xongkongda ijra qilinishi, xitay hökümitining xongkonggha wede qilghan "Xongkongda 'bir dölette ikki xil dölet tüzüm' siyasiti 50 yilghiche özgermeydu" dégen aldamchiliq niqabining 23 yildila échiwétilgenlikini bildürdi.

Asiye xanim yene xongkongning kelgüsi weziyiti we xongkongda démokratiye telep qilip küresh qilghan pa'aliyetchilerning bundin kéyinki tallishi heqqidimu toxtaldi.

Asiye xanim bayanida nöwettiki keskin weziyet tüpeylidin xongkongluqlar gerche waqtinche xongkongdin ayrilishqa mejbur bolsimu, emma ularning chet'ellerde küresh qiliwatqan Uyghur, tibet pa'aliyetchiliri sépige qoshulup, xitaygha qarshi zor birliksep qoshuni hasil qilidighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet