Хитай хоңкоңдики намайишниң башқа өлкиләргә тәсир көрситишидин әнсиримәктә

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2019-07-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хоңкоңда йүз бәргән милйон кишилик намайишни бастурушқа кәлгән сақчилар. 2019-Йили 2-июл.
Хоңкоңда йүз бәргән милйон кишилик намайишни бастурушқа кәлгән сақчилар. 2019-Йили 2-июл.
AP

Уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик назаритиниң мәхпий һөҗҗити хоңкоң учур васитилиридә кәң тарқалған.

«Фирансийә авази» ниң 2-июлдики хәвиридин мәлум болушичә, хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқи чақирған, уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик назарити тәрипидин тарқалған бир мәхпий йиғинниң «муқимлиқни сақлаш қоманданлиқ штабиниң мәхсус йолйоруқи» намлиқ һөҗҗити бүгүн хоңкоңлуқ мухбир ю шуҗи тәрипидин иҗтимаий таратқуларда ашкариланған. Һөҗҗәттә уйғур дияридики җаза лагерлири тоғрисидики учурларға орун берилгән-берилмигәнлики техи мәлум болмисиму, йиғинға сиясий вәзийити интайин еғир болған уйғур дияридики қанун органлириниң қатнашқанлиқи, хоңкоңдики намайишниң хитайниң ичкири өлкилиригә тәсир көрситишидин хитай һакимийитиниң әндишигә чүшкәнлики ипадә қилинған.

Бу мәхпий һөҗҗәттин мәлум болушичә, 6-айниң 12-күни хитай һөкүмити нәқ мәйдан син көрүнүши усулида бир ички йиғин чақирған. Уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик назарити җинайи ишлар разведка баш әтритиниң қомандани зең шийәнҗяң йиғинда сөз қилип: «америка билән хитай оттурисидики сода урушиниң юқири пәллигә чиқишиға әгишип, шундақла хоңкоңдики қачқунлар низамиға түзитиш киргүзүшкә қарши 6-айниң 9-күни йүз бәргән 3-қетимлиқ намайиш сәвәблик, қаршилиқ һәрикәтлирини тизгинләш көлиминиң йәниму бир қәдәм кеңийидиғанлиқи, һәрқайси җамаәт хәвпсизлик органлириниң хоңкоңниң ичкиригә, чегра сиртиниң чегра ичигә тәсир көрситишиниң қәтий алдини елиши лазим» лиқини баян қилған.

Бу йиғин 12-июн хоңкоңда йүз бәргән милйон кишилик намайишта сақчилар билән намайишчилар арисида тоқунуш йүз бәргән вақитқа тоғра кәлгән. Йиғинда сөз қилған хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқиниң муавин башлиқи шү гәнло «америкиниң бесими җуңгониң сиясий бихәтәрликигә тәсир көрситидиған әң чоң ташқи амилға айланди» дегәнләрни тилға алған.

Мәзкур һөҗҗәттә тилға елинишичә, 6-айниң 9-күни хоңкоңда йүз бәргән зор намайишта «америка вә башқа ғәрб күчлириниң арилишиши, пәрдә арқисида пиланлиши вә қоллиши зор рол ойниған. Қачқунлар низамиға түзитиш киргүзүш авазға қоюлғанда, намайишниң көлими техиму зорийидикән. Буниң үчүн һәрқайси җамаәт хәвпсизлик органлири иҗтимаий таратқулардики учурларниң тарқилиш көлиминиң кеңийип кетишиниң вә хоңкоң һәм башқа ташқи күчләрниң ичкириниң сиясий бихәтәрликигә тәсир көрситишиниң мутләқ алдини елиш, сәзгүрлүкни әң йүксәк пәллигә чиқириши керәк» кәң.

Германийәдики уйғур җамаәт әрбаби аблимит турсун әпәнди бу һәқтә тохталғанда, хитай һакимийитиниң йүз бәргән һәрқандақ бир вәқәни өз һакимийитиниң хаталиқидин көрмәй, бәлки башқиларниң тәсиригә, суйиқәстигә артип баһа беридиған әнәниси барлиқини, хоңкоңдики намайишниң хитайдиму қаршилиқ долқунлирини қозғишидин қаттиқ әнсирәйдиғанлиқини тилға алди.

Мәлум болғинидәк, хитай һөкүмити коммунистик партийә қурулғанлиқиниң 98 йиллиқини, хоңкоңни қайтуруп алғанлиқиниң 22 йиллиқини хатириләватқан 7-айниң 1-күни хоңкоңда йәнә бир қетим зор намайиш йүз бәрди. Хоңкоң мәмурий һөкүмити бу күнни һөкүмәт бинаси алдидики кәңри мәйданда байрақ чиқирип хатириләшкә мувәппәқ болалмиған. Чүнки хоңкоңлуқ намайишчилар һөкүмәт бинаси әтрапини қақ сәһәрдин башлапла бесивалған. Бина ичидә өткүзүлгән мурасимдиму хатирҗәмлик болмиған. «Қачқунлар низамиға түзитиш киргүзүш әмәлдин қалдурулсун! лин юе һоқуқидин истепа бәрсун!» дегән шоарлар товлинип мурасим кәйпиятини бузған. Намайишчилар сақчиларниң қаттиқ тиркишишини мәғлуп қилип, шу күни кәч қанун турғузуш комитетиға бесип киргән. 12-Июндики сүркилиштә 30 киши қолға елинған, бу қетим қанчә кишиниң қолға елинғанлиқи мәлум әмәс. Әмма 3 нәпәр яш «қачқунлар низамиға түзитиш киргүзүш» кә қарши ирадилирини билдүрүш йүзисидин өзини өлтүрүвалған.

Голландийәдики уйғур сиясий паалийәтчиләрдин зәйнидин турсун әпәнди бу тоғрисида тохталғанда, хоңкоңлуқларниң уйғурлар вә тибәтләрниң бешиға кәлгән еғир күнләрни көрмәслик үчүн һәрикәткә өткәнликини илгири сүрди.

«Германийә авази» ниң 2-июлдики хәвиридә тилға елинишичә, «хитай мәркизи комитети хоңкоң-аумин бөлүми» 7-айниң 2-күни хоңкоңлуқ намайишчиларниң қанун турғузуш комитетиға бесип кириш вәқәсигә қарита ипадә билдүрүп «хоңкоң алаһидә районлуқ һөкүмәтни вә сақчиларниң қанунға асасән бу вәқәни бир тәрәп қилишини қәтий қоллайдиғанлиқини» җакарлиған.

7-Айниң 2-күни әнглийә һөкүмитиму баянат елан қилип, хитай һөкүмитини «хитай әнглийә ортақ баянати» ға һөрмәт қилмиса, еғир ақивәт келип чиқидиғанлиқи билән агаһландурған һәмдә әнглийәниң хоңкоң хәлқини қоллайдиғанлиқини билдүргән.

Хитай ташқи ишлар министирлиқи 2-июл әнглийәгә наразилиқ билдүрүп, әнглийәниң «хоңкоңниң ишлириға һәрқандақ шәкилдә арилашмаслиқи керәк» ликини тилға алған. Хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси ян шуаң сөзидә, хоңкоңниң ишлириниң пүтүнләй хитайниң ички иши икәнликини, һәрқандақ дөләт, тәшкилат яки шәхсниң арилишиш һоқуқи йоқлиғини, хитайниң һәрқандақ ташқи күчләрниң арилишишиға қарши туруш мәйданиниң қәтий тәврәнмәйдиғанлиқини тәкитлигән. У сөзидә йәнә, әнглийәни «еғзиға кәлгәнни билҗирлиди» дәп әйибләп, әнглийәниң баянатиға қарита хитайниң «интайин нарази болғанлиқини вә қәтий қарши туридиғанлиқини» билдүргән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт