Xongkongluq pa'aliyetchi xongkongluqlarning Uyghurlarni qollishidiki seweb heqqide toxtaldi

Muxbirimiz méhriban
2019-09-12
Élxet
Pikir
Share
Print
Xongkongluqlarning Uyghur doppisini kiyip, Uyghurlarni qollash pa'aliyetlirini ijtima'iy taratqularda keng tarqatqan jésika in'gixam xanim. 2019-Yili séntebir.
Xongkongluqlarning Uyghur doppisini kiyip, Uyghurlarni qollash pa'aliyetlirini ijtima'iy taratqularda keng tarqatqan jésika in'gixam xanim. 2019-Yili séntebir.
RFA/Méhriban

Ötken hepte élip bérilghan xongkongluqlarning Uyghur doppisini kiyip, Uyghurlarni qollash herikiti heqqidiki uchurlarni ijtima'iy taratqulardin feyisbok, twitér qatarliq ijtima'iy alaqe munberliride keng tarqatqan jésika in'gixam xanim xelq'arada tonulghan kishilik hoquq pa'aliyetchiliridin biri.

Jésika in'gixam xanim bügün radiyomiz Uyghur bölümining ziyaritini qobul qilip, yéqindin buyan néme üchün xongkongda Uyghurlarni qollash pa'aliyetlirining köpiyiwatqanliqi we ikki aydin buyan xongkongda dawamlishiwatqan naraziliq namayishidin kéyin, xitay hökümiti "Qachqunlarni ötküzüp bérish qanun layihisi" ning emeldin qaldurulghanliqini élan qilghandin kéyinmu, xongkongdiki naraziliq namayishning yenila dawamlishishining sewebi qatarliq mesililer heqqide ö qarashlirini otturigha qoydi.

Özining uzundin buyan Uyghur weziyitini yéqindin közitip kelgenlikini bildürgen jésika xanim, awwal ötken hepte xongkongda élip bérilghan xongkongluqlarning Uyghur doppisini kiyip, Uyghurlarni qollash herikitini özi bir septiki insan heqliri pa'aliyetchiliridin réw lawchyung(yeni jin jishiyung) ependi qatarliqlar qozghighan bir insanperwerlik herikiti ikenlikini bildürdi.

Jésika xanim mundaq dédi: "'shinjangni saqlap qalayli' namidiki heriketni qozghighuchilar esli men bilen bir septiki dostlirim désemmu bolidu. Men peqet mezkur pa'aliyet heqqidiki uchurlarni ijtima'iy taratqularda tarqattim we xongkongluqlarning Uyghurlar bilen bir septe ikenlikini bildürdüm. Bu yillarda biz xongkongdiki dostlar birlikte Uyghurlarni qollash pa'aliyetlirini uyushturup kéliwatimiz. Dostlirimiz qozghighan bu heriket emeliyette özlükidin qozghalghan heriket déyishke bolidu. 'qayta terbiyelesh lagérliri' heqqidiki mesililer otturigha chiqqandin kéyin bu ehwal köpchilikni chöchütti. Chünki, bu mesile melum bir milletning mesilisi bolmay qalghanidi. Bu mesile yene melum bir musulman topluqining mesilisi emes idi, belki insaniyetning ziyankeshlikke uchrishi idi. Bundaq mesile qeyerde yüz bermisun insaniyliqi bolghan kishilerning inkas qayturushi kérek hetta tosup qélishi kérek bolghan mesile déyishke bolidu. Shunga men we 'shinjangni saqlap qalayli' herikitige qatnashqan dostlirimning bu pa'aliyetni élip bérishi mushu nuqtini chiqish qilghan déyishke bolidu".

Jésika xanim uningdin soralghan: "Sizningche Uyghur, tibet, xongkong we teywen xelqliri hazir oxshash bir qismetke yüzliniwatqanlar déyishke bolamdu?" dégen so'algha jawab bérip mundaq dédi:

"Méning qarishimche, emeliyette peqet Uyghur dostlar we xongkongluq qérindashlarla emes, belki xitay chégrasi ichidiki tibet we xitay kishilik hoquq adwokatlar we chet'ellerde xitay hökümitige qarshi öktichilik qiliwatqan xitay dostlar bolsun, shundaqla dunyaning herqaysi jayliridiki zulumgha uchrawatqan, chetke qéqiliwatqan xelqler bolsun hemmisila hazir oxshashla zalim mustebit hakimiyetlerning basturushigha uchrawatidu. Dunyadiki mustebit hakimiyetler oxshimighan sewebler tüpeylidin xelqni éziwatidu. Bular hazir medeniyet toqunushi, diniy toqunush dégen ibariler bilen teripliniwatidu, emma méningche bu xil ézish we zulumning sewebi peqet birla, yeni iqtisadiy jehette bulang-talang qilish meqsitige yétish. Hetta afriqida ézilishke uchrawatqanlarmu bu zémindiki bayliq sewebidin déyishke bolidu. Shunga men hazir Uyghurlar rayoni, tibet, xongkong, teywen qatarliq jaylardiki xeqler oxshash bir qismetke yüzliniwatidu dep qaraymen. Shunga elwette ittipaqliship birlikte küresh qilish kérek dep qaraymen."

Jésika xanimdin: "Hazir xongkongni qoghdash namida naraziliq namayishi dawamlishiwatidu. Buning sewebi néme? sizningche xongkongluqlar Uyghurlarning hazirqi weziyitidin özining kelgüside oxshash qismetke yoluqushidin ensirewatqan halette déyishke bolamdu?" dep sorighinimizda, u mundaq dédi:

"Elwette hazir bir qisim kishiler mushundaq oylaydu. Emeliyette 'qachqunlarni ötküzüp bérish qanun layihesi' xongkongdiki naraziliq herikitide peqet bir ot piltisi bolushtek rolnila oynidi. Bizni endishige séliwatqini yene 20 yildin kéyin eger xongkongda 50 yilghiche bir dölet ikki xil tüzüm özgermeydighanliqi heqqidiki möhlet toshqanda, u chaghda biz yeni xongkong pütünley xitayning bir qismigha singip kétimizmu? dégen mesile. Emeliyette xongkong bilen xitay dölitining munasiwiti shinjang dep atalghan bu rayon bilen xitay dölitining munasiwitige oxshash ehwalda."

Jésika xanim yene öz sözige éniqlima bérip mundaq dédi: "Emili yette hazir xongkongda zor bir türküm kishiler shinjangda yüz bergen ehwallarni körüp bekla qorquwatidu, ular xongkongdimu bu ehwallarning yüz bérishidin ensirewatidu. Shunga men shundaq déyeleymenki meyli xitay bilen shinjangning mesilisi bolsun, yaki xongkong bilen xitayning mesilisi bolsun, bizge oxshash chetleshtürülgen xelqlerning xitaydin perqlinidighan qimmet qarishimiz, medeniyet qarishimiz, turmush usulimiz dégenlerde zor perqler mewjut. Hazir 50 yilghiche bir dölet ikki xil tüzüm özgermeydu dégen möhletke yene 20 yilla qaldi. Bu dégenlik waqti kelgende biz xongkongluqlarning özimizge xas qimmet qarishimiz we yashash usulimizdin ayrilip qélishtin dérek béremdu? mana bu mesile xongkongdiki yash ewladlarni intayin qorqutuwatqan ehwal. Hazir xongkong yashlirining naraziliq herikitining 'eng axirqi küresh' dep teriplinishidiki sewebmu mushu yerde. Shunga xongkongda aliy aptonomiye tüzümi heqiqiy kapaletke ige bolmay turup, küreshni toxtatmasliq teshebbusining tekitlinishidiki sewebmu mushu yerde".

Muhajirettiki Uyghur pa'aliyetchilerdin, xitay mesililirini yéqindin közitip kéliwatqan "Amérika Uyghur birleshmisi" ning re'isi élshat hesen ependi jéssika xanimgha oxshash bir türküm xongkong yashlirining xitay hökümitining mustebit hakimiyiti astidiki xongkongning kelgüsidin endishisining orunluq ikenlikini bildürdi.

Élshat ependining qarishiche, nöwette hazir bir türküm xongkongluqlar we teywenliklerning Uyghurlarning nöwettiki weziyitige köngül bölüshi hetta Uyghurlar bilen bir septe turup, özlükidin Uyghurlarni qollash heriketliride bolushi ittipaqlashqan bir küch bolup uyushush arqiliq, herqaysi milletler öz teqdirini özi belgileydighan heqiqiy démokratik tüzüm astidiki dölet qurulmisini berpa qilish arzusigha yétishni meqset qilghan.

Toluq bet