Явропа парламенти сайлимиға қатнишидиған фирансийәдики намзатлар арисида уйғур мәсилиси тоғрилиқ мәхсус муназирә елип берилған

Вашингтондин мухбиримиз нуриман тәйярлиди
2024.06.05
Raphael-Glucksmann-2 Явропа уйғур институти явропа парламенти сайлимиға қатнишидиған фирансийәдики намзатларни тәклип қилип өткүзгән “явропа уйғур ирқий қирғинчилиқи алдида” намлиқ мәхсус муназирә йиғинидин көрүнүш. 2024-Йили 31-май, париж.
Dilnur Reyhan

31-Май күни явропа уйғур институти явропа парламенти сайлимиға қатнишидиған фирансийәдики намзатларни тәклип қилип, “явропа уйғур ирқий қирғинчилиқи алдида” намлиқ мәхсус муназирә уюштурған. явропа уйғур институти өзиниң иҗтимаий таратқу суписида елан қилған баянатида “уйғур мәсилиси тунҗи қетим фирансийәдики сайлам паалийитиниң бир қисмиға айланди” дәп язған.

Мәзкур муназирә париж вақти 19:00 да париждики даңлиқ тиятирханиларниң бири болған гейте лирик (Gaité Lyrique) тиятирханисида өткүзүлгән. Бу муназиригә явропа парламенти сайлимиға қатнашқан асаслиқ партийәләрдин-сотсиялистлар партийәсиниң баш намзати рафаел глукисмән (Raphaël Glucksmann), йешиллар партийәсиниң 5-намзати маҗдолин сибай (Majdouline Sbai), һакимийәт бешидики “қайта гүллиниш” партийәсиниң 2-номурлуқ намзати бернард гуветта (Bernard Guetta) вә җумһурийәтчиләр партийәсидин ойсал буғалем (Ouisal Boughalem) қатарлиқ 4 нәпәр намзат қатнашқан.

явропа парламенти сайлимиға қатнашқан асаслиқ партийәләрдин сотсиялистлар партийәсиниң баш намзати рафаел глукисмән (Raphaël Glucksmann) әпәнди муназиригә муназирә мәйданиға йетип кәлди. 2024-Йили 30-май, париж.
Явропа парламенти сайлимиға қатнашқан асаслиқ партийәләрдин сотсиялистлар партийәсиниң баш намзати рафаел глукисмән (Raphaël Glucksmann) әпәнди муназиригә муназирә мәйданиға йетип кәлди. 2024-Йили 30-май, париж.
AP/Michel Euler

Явропа уйғур институтиниң мәсули дилнур рәйһан ханим радийомизға сөз қилип, мәзкур муназирә һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди. Униң ейтишичә, мәзкур муназирә уйғур мәҗбурий әмгики, хитайниң уйғурларға қаратқан дөләт һалқиған бастуруши вә уйғур ирқи қирғинчилиқи қатарлиқ үч асаслиқ темида үч саәткә йеқин елип берилған.

Сотсиялистлар партийәсиниң баш намзати рафаел глукисмән әпәнди явропа парламент әзаси болуп вәзипә өтәватқан бәш йилдин буян уйғур мәсилисигә изчил көңүл бөлүп келиватқан болуп, у бу қетимқи муназиридиму уйғур мәсилсиниң явропа парламентида күнтәртиптә турушиға капаләтлик қилидиғанлиқини тәкитлигән.

Бизниң рафаел глуксмән әпәндидин сориған соаллиримизға униң ярдәмчиси әлис росигнол (Alice Rossignol) ханим елхәт арқилиқ җаваб қайтурди. У, муназиридики асаслиқ темиларниң бири болған уйғур мәҗбурий әмгики мәсилисигә қарита мундақ дәп язған: “явропа иттипақи мақуллиған ‛мәҗбурий әмгәккә қарши туруш қануни‚ ниң үнүмлүк иҗра қилиниши үчүн, мәзкур қанун 2027-йили күчкә игә болған һаман қаттиқ вә тез сүрәттә иҗра болушиға тәйяр турушимиз керәк. Уйғур районида ишләнгән мәһсулатларни тәкшүридиған мәхсус бәлгилимә түзүп вә уни йеңилап, мәҗбурий әмгәккә четилиш еһтималлиқи болған барлиқ мәһсулатларға қарита чеграни қаттиқ қамал қилиш керәк. Биз явропа иттипақиға әза дөләтләрниң уйғур мәҗбурий әмгикигә мәсул органларни тәкшүрүш вә мәҗбурий әмгәккә четишлиқ ширкәтләргә җаза йүргүзүш үчүн, керәклик мәнбә билән тәминлишини тәләп қилишимиз керәк. ”

явропа парламенти сайлимиға қатнашқан асаслиқ партийәләрдин сотсиялистлар партийәсиниң баш намзати рафаел глукисмән (Raphaël Glucksmann) әпәнди фирансийә телевизийәсидә муназиригә қатнишиш алдида. 2024-Йили 4-июн.
Явропа парламенти сайлимиға қатнашқан асаслиқ партийәләрдин сотсиялистлар партийәсиниң баш намзати рафаел глукисмән (Raphaël Glucksmann) әпәнди фирансийә телевизийәсидә муназиригә қатнишиш алдида. 2024-Йили 4-июн.
AP/Stephane de Sakutin

У, хитайниң уйғурларға қаратқан дөләт һалқиған бастуруши һәққидә мундақ дәп язған: “территорийәмиздики хитай сақчиханилирини тәкшүрүп чиқип, уларниң тездин тақилишини тәләп қилимиз, шундақла хитай дөләт хәвпсизлик хадимлириниң явропадики һәр қандақ һәрикитиниң алдини елиш арқилиқ, игилик һоқуқимизни қоғдаймиз. явропадики уйғур җамаитини қоғдаш үчүн, явропа иттипақиға әза дөләтләрниң қанун иҗра қилиш тармақлири арисидики өзара һәмкарлиқ вә маслишишни күчәйтип, хитайниң бу мәхпий сақчиханилириға зәрбә беришимиз керәк. ”

Дилнур рәйһан ханимниң ейтишичә, сайлам намзатлири вә бу муһакимигә қатнашқучилар бирдәк, хитайниң фирансийә туприқида уйғурларға қарита елип барған паракәндичиликини “фирансийәгә қелинған һөрмәтсизлик” дәп қариған. 150 Кишилик муназирә зали адәмләр билән лиқ толған болуп, қатнашқучилар юқири кәйпият билән бу муназирини аңлиған.

Йешиллар партийәсиниң намзати маҗдолин сибай ханим радийомизниң зияритини қобул қилип, мундақ деди: “мушундақ бир пәйттә, бу түрдики муназириниң орунлаштурулуши интайин муһим. Чүнки бу тема нөвәттики әң реал тема. Һәтта һечқандақ гезит-журналлар бу һәқтә хәвәр бәрмигән тәқдирдиму, парламент сайлимиға қатнишидиған намзатлар мушундақ муназириләргә қатнишип, өзиниң пиланлирини оттуриға қоюши керәк. Мәсилән, мәнму бу муназиридә уйғурларниң әркинликкә еришиши вә уйғурларға охшаш әһвалдики башқа милләтләргә қандақ ярдәм қилишимиз үчүн қилишқа тегишлик болған тәдбирләр һәққидики пикирлиримни оттуриға қойдум. Хитайға охшаш чоң дөләтләрдики мәсилиләргә қандақ инкас қайтуруш керәклики һәққидики соалларға җаваб бериш наһайити асан, әмма бу йәрдики кишиләргә (уйғурларға) һәқиқий ярдәм қилиш бир әмәлий иштур. Буниң үчүн явропада биз дейишкән мәсилиләрни һәл қилидиған тәдбирләрни йолға қоюш лазим. ”

У йәнә өз партийәсиниң кишилик һоқуқни асас қилидиған партийә икәнликини, шуңа көплигән кишиләрниң өзигә беләт ташлишини үмид қилидиғанлиқини билдүрүп, мундақ деди: “һәр даим биз мушундақ әһвалдики кишиләрни қоғдаймиз. Биз уйғурларға йүргүзүлгән муамилини ирқий қирғинчилиқ, дәп тонуған вә уйғурларға қаритилған башқа кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлириниму әйибләп кәлдуқ. Мән бир җәмийәтшунас болуш сүпитим билән шуни дейәләймәнки, тинч бир җәмийәт ялғуз бир топлуқ биләнла қурулмайду. явропа парламенти бәк муһим бир орган, мән кишилик һоқуққа көңүл бөлидиған барлиқ кишиләрниң маңа беләт ташлишини үмид қилимән. Партийәмиз екологийәлик системини қоғдаш үчүн нурғун тиришчанлиқларни көрсәтти. Инсанларниң җәмийитиму охшаш, бу системидики бир йәр бузулса, пүтүн системиға тәсир қилиду, яшиғили болмайду. Тәбиәт дуняси билән инсанлар җәмийитиниң системиси охшаш, бу системиниң бузулмаслиқи үчүн нурғунлиримиз узун йиллардин бери күрәш қиливатимиз.”

Мәзкур муназирини аңлашқа қатнашқанларниң ичидә фирансуз яшлар көп болуп, улар намзатлардин өзлири көңүл бөлидиған мәсилиләр һәққидә соалларни сориған. Уларниң ечидин бири албирт һинри (Alber Henry) исимлик яш болуп, у муназириниң ахиридики соал-җаваб җәрянида, һакимийәт бешидики партийәниң намзати бернард гуветтаға қарита пикир берип, уларниң уйғур мәсилисигә йетәрлик көңүл бөлмигәнликини тәнқид қилған.

Албирт һинри бу һәқтә радийомизға сөз қилип мундақ деди: “җүмә күни мән еммануел макронниң ‛қайта гүллиниш‚ партийәсиниң тизимликидики 2-номурлуқ намзат бернард геттани тәнқид қилдим. Униңдин кимниң тәрипидә туруп, кимниң мәнпәәти үчүн хизмәт қиливатқанлиқни соридим. У йәрдә дегәнлиримни қайта тәкрарлаймән: биз тарихта йәһудий чоң қирғинчилиқи йүз бәргәндин буян йәнә бир етник милләт (топлуқ) кә қаритилған әң чоң қамални көрүватимиз. Биз уйғур қул әмгики мәһсулатлириниң ишлитилишини чәкләйдиған қанунниң қаттиқ иҗра қилинишини үмид қилимиз. Биз ирқий қирғинчилиқтин аман қалған уйғур лагер шаһитлириниң дөлитимиздә хитайниң паракәндичиликигә учримай, хатирҗәм яшиялишини үмид қилимиз. Лагерларниң тақилишни, шундақла уйғурларниң әркин болушини үмид қилимиз.”

Ахирида дилнур рәйһан ханим, бу қетимлиқ муназиридә уйғур мәсилисиниң явропа парламенти сайлимида тартишилидиған асаслиқ темиларниң бири болуши үчүн түрткә болғанлиқи вә әһмийитиниң зор болғанлиқини тәкитләп өтти.

Мәлум болушичә, явропа парламенти сайлими һәр бәш йилда бир қетим өткүзүлидиған болуп, 2024-йиллиқ сайлам 6-июндин 9-июнғичә өткүзүлидикән. Дилнур ханимниң билдүрүшичә, мәзкур сайламға явропа иттипақиға тәвә 27 дөләтниң намзатлири қатнишидиған болуп, фирансийәдә елип берилидиған сайлам 9-июн елип берилидикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.