Yehudiy jama'iti Uyghurlar uchrawatqan zulumgha qarshi heriketke ötti

Muxbirimiz jewlan
2020-08-11
Élxet
Pikir
Share
Print
D u q ning re'isi dolqun eysa ependi we london ishxanisining mudiri rehime mehmut xanim londondiki yehudiy teshkilat mes'ulliri bilen. 2020-Yili awghust.
D u q ning re'isi dolqun eysa ependi we london ishxanisining mudiri rehime mehmut xanim londondiki yehudiy teshkilat mes'ulliri bilen. 2020-Yili awghust.
jewishnews.timesofisrael.com

Uyghurlarning béshigha kelgen éghir zulumgha, étnik qirghinchiliq dep qariliwatqan bu xelq'araliq jinayetke musulmanlar dunyasi süküt qiliwatqan, hetta xitayni qollawatqan bir weziyette dunyaning her qaysi jayliridiki yehudiylar bu jinayetke qarshi omumyüzlük heriket bashlighan.

Bu yil 31-iyul "Yol achquchi" torida en'gliye yehudiy dini jem'iyitining re'isi, xelq'ara diniy dahiylardin biri bolghan rabi jonatan seksning "Biz xitayning Uyghurlargha ziyankeshlik qilishigha qarap turmasliqimiz kérek" namliq maqalisi élan qilin'ghan bolup, maqalide mundaq déyilgen: "Bizning wijdanimiz diniy étiqad perqidin üstün kélishi kérek. Eger wijdanimizni yoqitip qoysaq, özimizni yoqitip qoyghan bolimiz. Bu bundaq ehwalning yüz bérishige yol qoymasliqimiz hem bir chette qarap turmasliqimiz kérek."

Dunya Uyghur qurultiyi london ishxanisining mudiri rehime mehmut ziyaritimizni qobul qilip, en'gliyediki yehudiylar bilen birliship, Uyghurlar mesilisi toghriliq qiliwatqan pa'aliyetliri heqqide toxtaldi. Uning bildürüshiche, yehudiy kishilik hoquq teshkilati "Réni kassin" (Rene Cassin) bu ishta bashlamchiliq rolini oynighan.

Bu yil 3-awghust, "Awan'gartlar" torida "Amérikadiki yehudiylar xitayning Uyghur musulmanlirini qirghin qilishini tosushqa qandaq yardem qilalaydu?" namliq bir maqale élan qilin'ghan bolup, uningda mundaq déyilgen: "Amérikaliq yehudiylar birliship tramp hökümitini b d t kishilik hoquq kéngishidiki ornigha qayturup kélishke heydekchilik qilishi lazim؛ bolmisa bu kishilik hoquq kéngishi xitayning qorqunchluq weziyitige amal qilalmaydu. Ikkinchidin, amérikaliq yehudiylar xitaydin qutulup chiqalighan Uyghurlarning xitaygha qayturulushining aldini élishi kérek".

6-Awghust "Yehudiylar tezkirisi" torida "Uyghurlarni qoghdap qélish bizning burchimiz" namliq maqale élan qilin'ghan bolup, uningda "Bu paji'eler 21-esirde, yeni bizning köz aldimizda rastinila yüz bériwatamdu?" dep so'al qoyulghan, andin: "Yehudiy teshkilatliri bilen ötküzgen yumilaq üstel yighinida biz bu mesilini otturigha qoyduq hemde en'gliye tashqi ishlar weziri bilen diniy étiqad erkinliki alahide elchisige xet yézip, bu intayin qorqunchluq hem chidighusiz ehwal dep eskerttuq," déyilgen.

Rehime xanim Uyghurlar mesiliside yehudiylar bilen hemkarlishishning qandaq bashlan'ghanliqini chüshendürüp mundaq dédi: "Men 2018-, 2019-yilliri londonda organ etkeschiliki toghruluq sotta terjiman bolghan. Shu jeryanda bir sotchi men bilen körüshüp, Uyghur mesilisini dunyagha anglitish üchün yehudiylar bilen hemkarlishish kéreklikini tewsiye qildi. 2019-Yil 5-ayda yehudiy kishilik hoquq teshkilati 'réni kassin' (Rene Cassin) bilen birlikte tunji qétim pa'aliyet qilduq, buninggha xéli köp yehudiylar we muxbirlar keldi. 2020-Yil 1-ayda en'gliyediki yehudiylarning eng chong teshkilatida wezipe ötewatqan millet wekilliri pa'aliyet ötküzdi. Shuningdin kéyin Uyghurlar mesilisi yehudiylar arisida téximu keng tonuldi."

Rehime mehmut xanim yéqinda yehudiylarning Uyghurlarning béshigha kelgen étnik qirghinchiliqqa qarshi qozghilip kétishide, amérikagha éksport qilin'ghan chachlarning etkes mal qatarida tutup qélinishi dégendek xewerlerningmu seweb bolghanliqini tilgha aldi.

Rehime mehmut xanim yene yehudiylarning Uyghurlarning béshigha kelgen bu paji'ege bunchilik köngül bölüp kétishide ularningmu tarixta mushundaq qismetlerni bashtin kechürgenliki we 2-dunya urushidin kéyin "Bundaq qebih jinayetning emdi yüz bérishige yol qoymaymiz" dep irade baghlighanliqi bilen munasiwetlik ikenlikini chüshendürdi.

Dem élishqa chiqqan en'gliyelik yehudiy doxtur, dunya Uyghur qurultiyining yardemchi pida'iysi shéldon ston ependi ziyaritimizni qobul qilip, xitay kompartiyesining emeliyette natsistlar partiyesi ikenlikini, Uyghurlarning béshigha kelgen qismetke chongqur hésdashliq qilidighanliqini, tarixta irqiy qirghinchiliqqa uchrighan yehudiylarning bundaq jinayetning qayta yüz bérishige yol qoymaydighanliqini bildürdi.

Shéldon ston ependi yene xitayning jinayitini toxtitish üchün élip bériwatqan pa'aliyetlirini tonushturup: "Aldi bilen en'gliye hökümitige heydekchilik qilip, u jinayetni irqiy qirghinchiliq dep élan qilishqa, andin xitay emeldarlirigha iqtisadiy jaza yürgüzüshke, Uyghurlarni qul ishchi qilghan zawutlar bilen soda alaqisini üzüshke tirishiwatimiz. Men özüm doxtur, shunga xitayning tébbiy dorilirini bayqut qilishni, xitay bilen tébbiy tetqiqat saheside qet'iy hemkarlashmasliqni teshebbus qilimen. Chünki ular tébbiy téxnikilirini Uyghur ayallirini tughmas qilishtek jinayetlerge ishletti," dédi.

Yehudiylar Uyghurlarni qoghdash üchün heriket qiliwatqan bügünki weziyette musulmanlar dunyasining sükütte turushi, hetta xitayni qollishi heqqaniyetni yaqlaydighan insanlarni échindurmaqta.

9-Awghust, en'gliyelik pa'aliyetchi we (Leading Britain’s LBC Conversation) radiyo qanilining dangliq riyasetchisi mejid nawaz özining tiwittér hésabida mundaq dégen: "Uyghur musulmanliri musulman dahiylarning sükütte turghinidin ularning shermendilikini hés qilmaqta. Salman rashid heqqide ölüm petiwasi chiqarghan iranning bügünki künde Uyghurlar uchrawatqan qirghinchiliqqa lam-jim démeywatqinigha qarang! ilgiri peyghember eleyhissalamning kartonini sizip qoyghan'gha waqirap-jaqirap ketken musulman dahiylarning bügün Uyghur qirghinchiliqigha zuwan sürmeywatqanliqigha qarang!"

Amérikada turushluq pa'aliyetchi ilshat hesen ependi musulmanlarning Uyghur mesilisidiki pozitsiyisi heqqide toxtilip: "Musulmanlar dunyasi ajiz hem chéchilangghu, ular ezeldin pelestin mesiliside amérikani eyblep, rusiye bilen xitaydin medet tilep keldi. Yene kélip bu yerde iqtisadiy menpe'et mesilisimu bar. Halbuki, ularning Uyghur musulmanlirigha kéliwatqan irqiy qirghinchiliqqa süküt qilishi islam dinighimu, heqqaniyetkimu, insaniy wijdan'ghimu tamamen xilap, bu bizni ümidsizlendüridu hem ghezeblendüridu," dédi.

Toluq bet