Dunya yehudiy közitish teshkilati: Uyghurlarning weziyitidin yehudiylar uchrighan qirghinchiliq basquchlirining alametliri ipadilenmekte

Muxbirimiz gülchéhre
2019-05-14
Élxet
Pikir
Share
Print
"Perishtiler" mektipi aldida tekshürüsh we charlash élip bériwatqan saqchilar. 2018-Yili 30-awghust, xoten.
"Perishtiler" mektipi aldida tekshürüsh we charlash élip bériwatqan saqchilar. 2018-Yili 30-awghust, xoten.
AP

Amérikidiki yehudiylarning eng kona axbarat munberliridin "Forwerts" yeni "Algha" tor zhurnilining 13-may sanida bash muherriri jen éysnérning "Xitayning musulmanlargha qarita étnik tazilash élip bérishigha qarshi yehudiylarning körsitiwatqan qarshiliq inkasining roli bolamdu?" témisida tehrirat maqalisi élan qilindi. Maqalida hazirghiche Uyghurlarning xitay teripidin yighiwélish lagérlirigha qamalghanliqi heqqidiki xewer we maqalilerdin misal körsitip, bir milyondin artuq musulmanlarning xitaydek bir qudretlik dölet teripidin lagérgha qamilip, dini, medeniyiti yoqitiliwatqan bolsa bu mesilining choqum barliq yehudiylargha chétilidighan mesile ikenliki heqqide shepe bergen we xitayning bir milyondin 3 milyon'gha qeder insanlarni solap atalmish qayta terbiyelesh merkizi dep atawatqanliqini, eyni waqitta gitlér gérmaniyesining yehudiylarni solighan lagérlarning ishikige 'emgek bilen azad bolisen' dégen wiwiskini ésip köz boyighini bilen oxshash yalghanchiliq ikenlikini körsetken.

Maqalida yene amérikidiki xelq'araliq chong yehudiy teshkilatliridin dunya yehudiy kéngishining re'isi rabbi simkxaning "Biz yehudiylar insaniyet tarixidiki yehudiylarning fashistlar teripidin qirghin qilinishidek paji'eni hergizmu tekrarlatmaymiz dégen qesemyatimiz bar, we bu bizning mes'uliyitimiz" dégen sözini neqil alghan. Shundaqla u yene dunya yehudiy közitish teshkilatining, insan heqlirini ilgiri sürüsh komitéti re'isi en durbinning "Uyghurlar béshidin kechürüwatqan paji'eler irqiy qirghinchiliqning deslepki basquchliri, ular dunyaning her qandaq jayida yüz bergen irqiy qirghinchiliqlarning jeryanlirining tekrarlinishidur" dégen bayanlirini kirgüzgen.

Del bu sözni qilghan dunya yehudiy közitish teshkilatining, insan heqlirini ilgiri sürüsh komitéti diréktori en durbin xanim, mezkur teshkilatning tor bétide-14 may mexsus Uyghurlar heqqide "Amérika xitayning Uyghurlargha sistémiliq zulum sélishini toxtitishqa bésim ishlitishi shert" dégen maqalisini élan qilghan bolup, uningda xitay hökümitining yillardin buyan Uyghurlarning milliy we diniy medeniy kimlikini yoqitishni meqset qilghan siyasetlirining we Uyghurlar üstidin élip bériwatqan basturushliri jeryanidiki tutqunlargha yürgüzüwatqan, xorlash, qiynashqa oxshash insan heqliri depsendi'ichiliklirining, xelq'araliq qanunlargha pütünley xilap ikenlikini körsetken. Axirida aptor amérika hökümiti we dunyani Uyghurlarning xitay hökümiti teripidin qirghinchiliqqa uchrishidin agahlandurup, xitayning Uyghurlargha qaratqan sistémiliq basturushini toxtitishi, xitayning lagérlargha qamighan Uyghurlarni shertsiz halda derhal qoyuwétish üchün jiddiy tedbir élishqa chaqirghan.

Dunya yehudiy közitish teshkilatining, insan heqlirini ilgiri sürüsh komitéti re'isi en durbin xanim ziyaritimizni qobul qilip, dunyada yüz bériwatqan insan heqliri depsendichilikliri we qirghinchiliqqa élip baridighan zulumlarni közitish hemde aldini élishni wezipe qilghan dunya yehudiy közitish teshkilatining, milyonlarche Uyghurlarning lagérlargha qamalghanliqi heqqide xewerler xelq'araliq axbaratlargha chiqishi bilenla özlirining küchlük diqqitini qozghighanliqini bildürdi:

-Uyghurlarning weziyiti intayin muhim chünki, birinchidin kölem jehette lagérgha qamalghanlarning sani intayin zor, az dégendimu bir milyon insan tesirge uchrimaqta. Ularning bashtin köchüwatqanliqi yehudiylarning tarixta qirghinchiliqqa uchrash jeryanlirigha oxshap kétidu.

Bula emes yehudiy közitish teshkilatning Uyghurlar uchrawatqan basturushlar heqqidiki közitishliridin Uyghurlarning qirghinchiliqqa uchrawatqanliqi ipadilenmekte , mesilen chong jem'iyettin ayrim qaldurush, jazalash, xorlash, mehrum qaldurush, we medeniyet qirghinchiliqi bularning hemmisi, qirghinchiliqning bu qedem basquchliri, bolar oxshimighan makan, zaman, mediyetlerde yüz bergen qirghinchiliqlarda tekrar tekrar yüz bérip kelmekte.

An xanimdin mezkur teshkilatning Uyghurlarning qirghinchiliqqa uchrash xewpni qandaq ölchemlerge asasen analiz qilip yekünligenliki heqqide sorighinimizda u mundaq jawab berdi:

-Teshkilatimizning xelq'aradiki qirghinchiliqni közitish teshkilat we organliri bilen uzun yilliq we küchlük hemkarliqimiz bar, biz bu heqtiki uchur we matériyallarni ortaq analiz qilimiz, elwette "Qirghinchiliq" dégen yekünni chiqirish we qollinishta intayin pexes bolushimiz kérek. Lékin bu yerde éntik tazilash we medeniyet qirghinchiliqi élip bériliwatqanliqi hetta insaniyetke qarshi jinayet sadir boluwatqanliqi melum. Xitayning qiliwatqanliqini intayin qimmet bir pilan yeni bu lagérlarni qurush, bashqurush üchün nurghun iqtisadiy meblegh salghan. Lagérlardikilerge qolliniliwatqan jismaniy we rohiy xorlash, Uyghurlarni qattiq kontrol qilish we bashqurushtiki sistémiliq siyasetliri, xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan bu basturushliri her jehettin ilgiri yüz bergen qirghinchiliqlarning basquchliri bilen oxshash shekilde tekrarliniwatidu. Lékin biz küzitiwatimiz, dunyamu közitiwatidu, xitay hökümitining Uyghurlarni biraqla qirghinchiliq qilishi undaq asan emes. Biz Uyghurlar weziyitining yenimu jiddiyliship kétishining aldini élishqa tirishimiz, shundaqla bu bizning mejburiyitimiz.

An xanim yene üz teshkilati we bashqa xelq'araliq qérindash yehudiy teshkilatliriningmu oxshashla Uyghurlarning qirghinchiliqqa uchrishishning aldini élishni qedemmu qedem özlirining xizmet küntertipi kirgüzgenlikini we bezi pilanliq xizmetlerni bashlighanliqi heqqide toxtilip mundaq dédi:

Dunya yehudiy közitish teshkilatimiz hemkarliqtiki teshkilatlarni, xitay hökümitining Uyghurlar üstidin qirghinchiliq élip bérishning aldini élish xizmetlirini pilanliq élip bérishke chaqirduq we teshkilliduq. Biz uningdin bashqa yene, -2019 Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesining maqullinishi, we magnitisky qanuni arqiliq xitay emeldarlirigha jaza yürgüzüshi üchün, amérika hökümitidiki muhim siyasiy erbablar we dölet mejlisi ezaliri bilen mexsus uchrishishlar élip bériwatimiz. Biz gerche xelq'ara miqyasida xizmetlirimizni kéngeytip élip baridighan bir teshkilat bolsaqmu, teshkilatimiz orgini jaylashqan los an'gilsta Uyghur jama'itining we Uyghur teshkilatlirining biz bilen alaqilishishni we kéyinki xizmetlerde hemkarlishishini qarshi alimiz. Zulumgha uchrighan shu milletning zulumidin qutulup qalghan muhajirettiki ezaliri bilen hemkarlishish Uyghurlar uchrawatqan mesilini téximu chongqur chüshinishimiz we dunyaning diqqitini qozghashta tolimu muhim rol oynaydu dep qaraymen.

Dunya yehudiy közitish teshkilati, bash shtabi los an'glsqa jaylashqan dunyadiki asasliq yehudiy teshkilatlar birliki bolush süpiti bilen dunyaning her qaysi jayliridiki zulumlargha uchrighanlargha yardem bérish, qirghinchiliqning aldini élish qatarliqlarni wezipe qilghan bolup, dunya miqyasida asasliq insan heqliri teshkilat we jem'iyetliri bilen hemkarliqta ish élip bériwatqan, bolupmu amérikida tesiri küchlük yehudiy teshkilati hésablinidu.

Toluq bet