"зимистан" тори көп сандики туңганларниңму җаза лагерлириға қамиливатқанлиқини илгири сүрди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-01-06
Share
meschit-bitter-winter.jpg Хитай һөкүмитиниң мәсчитләрни чеқиш пиланиға қарши уйғур дияридин башқа җайдики 30 миң кишилик намайиштин көрүнүш. 2018-Йили 8-авғуст.
BITTER WINTER

Уйғур дияриниң шималидики туңган әрлири лагерларға қамилип, аяллар вә қериларниң җенини сақлап қелиши қийинлашқан.

Хитай һакимийити уйғур дияридики милйонлиған уйғур, қазақ, қирғиз қатарлиқ милләтләрни җаза лагерлириға қамап мислисиз еғир зулум селипла қалмай, бәлки туңганларниму лагерларға солап, уларниң аилә-тавабиатлирини қийин вәзийәттә қойған.

"зимистан" тори 5-январ "шинҗаңниң туңган йезисидики әрләр лагерларға қамалди, аяллар вә қериларниң һаятини сақлап қелиши интайин қийинлашти вә улар ‹өгиниш' кә мәҗбурланмақта" намлиқ бир хәвәр елан қилди. Хәвәрдә уйғур дияриниң шималидики бир туңган йезисида көплигән туңган әрләрниң җаза лагерлириға соланғанлиқи, уларниң ата-анилири, аяллири, балилири һаятини сақлап қелишта зор қийинчилиққа йолуқупла қалмай, һәр күни кәчтә "өгиниш" кә қатнишишқа мәҗбурлиниватқанлиқи, тутқунларниң пәрзәнтлириниң мәктәпләрдә кәмситилип чәткә қеқиливатқанлиқи вә мәктәптин чиқип кетишкә мәҗбур болуватқанлиқи баян қилинған.

Хәвәрдә тилға елинишичә, исми берилмигән бу туңган йезисидики бир аилигә мәнсуп бир туғқан бәш туңгандин төти тутуп кетилип, җаза лагерлириға қамалған икән. Сиртта қалған бири "маңа нөвәт қачан келәр?" дегән әндишидә күнлирини сарасим ичидә өткүзмәктикән. Ери тутуп кетилгәндин буян көз яшлири қурумиған мәзкур аилигә тәвә ма йән исимлик туңган аял немә үчүн аилә җәмәтиниң вә мусулман достлириниң һәммисиниң җаза лагерлириға қамилидиғанлиқидики сәвәбини һеч чүшәнмигәнликини әскәртип "зимистан" ториниң мухбириға: "һөкүмәт бизни ‹бөлгүнчилик' қилдиңлар дәйду, әмма бизниң хитай қошнилиримиз билән мунасивитимиз интайин яхши иди" дәп йиғлиған.

Хәвәрдә тәсвирлинишичә, мәзкур туңган йезисидики аһалиләр деһқанчилиқ вә чарвичилиққа тайинип һаят көчүридиған болуп, йезидики мутләқ көп қисим әрләр тутуп кетилгәндин кейин, аяллар вә балиларда һаятини давамлаштуруш иқтидари қалмиған. Уларниң мутләқ көп қисми амалсиз қой, калилирини сетип, йәрлирини башқиларға иҗаригә берип яки күнлүк ишләмчиликкә тайинип, җан сақлашқа мәҗбур болған.

Ма йәнниң билдүрүшичә, униң қошниси ери тутуп кетилгәндин кейин 3 балисиниң оқушиға капаләтлик қилиш үчүн 40 данә калисини сетип болған. У өзи ишләмчилик билән аилисини қамдимақта икән.

Ма пиңниң аилиси кала бордашқа тайинип яшайдиған болуп, униң ери вә 70 яшлиқ бовиси тутуп кетилгәндин кейин калилирини сетиветиш мәҗбурийитидә қалған. Униң оғли мәктәптә муәллим вә оқуғучиларниң кәмситишигә учрап йәкләнгәнлики үчүн мәктәптин чиқип кетип, йешиниң шуқәдәр кичикликигә қаримай аилисини қамдаш үчүн ишләмчиләр сепиға қошулған. Бу хил әһвал мәзкур туңган йезисида нормал бир әһвалға айлинип қалған.

Хәвәрдә йезилишичә, тул қалған бу аяллар вә йетим балилар һәр икки яки үч айда бир қетим лагердикиләр билән кәнт кадирлириниң назарити астида телефонда син көрүнүши арқилиқ пәқәт 3 минутла көрүшәләйдикән. Бу 3 минут ичидә улар қорқуп бир биригә гәп қилалмайдикән, пәқәт бир-бириниң чирайини көрүвалидикән. 3 Минут вақит бири-биригә қарап йиғлаш биләнла тошуп кетидикән.

2018-Йили 10-айдин башлап хитай һөкүмити бу райондики барлиқ кәнтләрдә деһқан, чарвичиларниң кәчлик мәктипини қуруп чиққан һәмдә тутқунларниң аилә-тавабиатлиридин дүшәнбидин җүмәгичә һәптидә 5 күн кәчтә бу мәктәпкә келип "өгиниш" кә қатнишишни тәләп қилған. Һөкүмәт хадимлири һәтта әгәр кимдә ким қатнашмиса, тутқундики йеқинлириниң җаза муддитиниң узирап кетидиғанлиқини ейтип тәһдит салған.

Бу йәрдики аталмиш "өгиниш" һәққидә бу курсқа қатнишиватқан бир туңган мухбирға мундақ дегән: "бу йәрдә диний етиқад дегән алдамчилиқ, әқиллиқ адәмләр динға ишәнмәйду. Мусулманларниң йиғилип ‹қуран' оқушиға иҗазәт йоқ, улар бир-бирини назарәт қилиши, байқиған һаман мәлум қилиши, мәлум қилмиғанларниң ‹икки йүзлимичи' атилип җазалинидиғанлиқи қатарлиқлар өгитилиду."

Йәнә бир туңган мундақ дегән: "бу йәрдики дәрсләрниң һәммиси меңимизни юйидиған нәрсиләр. Бизгә партийәниң сияситиниң яхши икәнлики, динға ишинишниң партийәгә қарши туруш вә бөлгүнчилик қилиш болидиғанлиқини өгитиду."

Германийәдики уйғур җамаәт әрбаби аблимит турсун әпәнди бу һәқтә тохталғанда хитай һакимийитиниң сиясий мәқсәтлири үчүн уйғур диярида биринчи қәдәмдә уйғурлар вә башқа түркий милләтләрни һуҗум нишани қилған болса, әмдиликтә туңганларниму зәрбә обйектиға айландурғанлиқини, хитайниң коммунистик идеологийәси билән зитлишидиған һәрқандақ бир диний еқимни өзигә дүшмән санап бастуруватқанлиқини илгири сүрди.

Голландийәдики уйғур зиялийси зәйнидин әпәнди бу хусуста қарашлирини билдүрүп, туңганларниң тартиватқан азаблириға селиштурғанда уйғурларниң дәрд-әләмлириниң қанчә һәссә еғирлиқини, уйғурларниң етник вә мәдәнийәт җәһәттин қирғинчилиққа учраватқанлиқини баян қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт