Fatma tunjer: "Türkiyege shunche köp adem patti, lékin zinnetgül bilen 2 balisi patmidi"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-08-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Zinnetgül tursunning türkiyede turushluq iqamet kinishkisi we ikki perzenti.
Zinnetgül tursunning türkiyede turushluq iqamet kinishkisi we ikki perzenti.
Social Media

Qurban héyt munasiwiti bilen türkiyediki ikki chong gézitte Uyghurlar toghrisida obzor élan qilindi. Yeni "Türkiye géziti" ning 10-awghust künidiki sanida péshqedem obzorchi rahmi erning "Sherqiy türkistan xitaydiki pelestin" mawzuluq obzori bilen 11-awghust küni "Milliy gézit" gézitining obzorchisi fatma tunjer xanim yazghan "Sükütimizning bedilini ular tölidi" mawzuluq obzori élan qilindi. Bu ikki obzorda Uyghur mesilisi oxshimighan nuqtilardin otturigha qoyuldi.

Fatma tunjer xanim "Sükütimizning bedilini ular tölidi" mawzuluq obzorini mundaq bashlaydu: "Xitayning éghir bésim we zulumliri astida siniliwatqan Uyghur qérindashlirimiz yalghuz tashlap qoyuldi we charisiz qaldi. Xitay rayonda irqiy qirghinchiliq élip bériliwatidu, epsuski, bizning siyasetchiler hazirghiche mezlum Uyghurlarni qollap bayanatmu bermidi. Kishilik heq-hoquqlarni aghzidin chüshürmeydighan siyasetchiler bu zulumgha qarita köz yummaqta. Xitay buni purset dep bilip Uyghurlargha bolghan bésimni kücheytmekte, ularni pütünley yoq qilishqa urunmaqta." 

Obzorchi fatma tunjer xanim obzorida mundaq dep yazghan: "Islam dinida qeyerde zulum bolsa, bésimgha uchrighan kishi kim bolushidin qet'iynezer adaletni berpa qilishta her bir musulmanning mes'uliyiti barliqi tekitlen'gen. Epsuski, musulmanlar bu mes'uliyitini untup, Uyghurlarni xitayning zulum iskenjisige tashlap qoydi. Uyghurlarning igisiz ikenlikini körgen xitay ularni xalighanche öltürmekte." 

Fatma tunjer xanim mezkur obzorida yene kishilerning özliri tughulup chong bolghan zémin bilen küchlük söygü rishtisining bolidighanliqini, héchkimning öz wetinini tashlap yat yurtlargha kétishni xalimaydighanliqini, xitayning yuqiri bésimliq siyasiti tüpeyli yurtlirini tashlap qéchishqa mejbur bolghan Uyghurlargha türkiyening ige chiqalmighanliqini tekitlep ötken. 

U obzorida zinnetgül tursun heqqide toxtilip mundaq dep yazghan: "Zinnetgül türk qérindashlirim ige chiqidu dep türkiyege kelgen idi. Epsuski, u qérindash dep bilgen türk döliti uninggha ige chiqmidi, eksiche uni düshminige tapshurup berdi. Xewerlerge asaslan'ghanda, zinnetgülning ikki balisi yurtidiki chong anisigha tapshurup bérilgen. Zinnetgülning qeyerde ikenliki namelum. Zinnetgül hazir qérindash dölet türkiyening qaniti astida emes. Wetinim türkiyening kengri zéminigha hemme adem patqan bolsimu, emma zinnetgül bilen ikki qizi patmidi. Hazir hemmimiz zinnetgüldin epu sorishimiz kérek. Lékin bu epu sorash uni qayturup ekilelmeydu, elwette." 
Péshqedem obzorchi rahmi er ning "Türkiye géziti" de bésilghan "Sherqiy türkistan xitaydiki pelestin" namliq obzorida türkiyening qirim tatarliri, shimaliy iraq, shimaliy süriye, siprus mesilisige oxshash nurghun mesililirining barliqini, bularning ichide sherqiy türkistan mesilisiningmu mewjutluqi, lékin uning dégendek tilgha élinmaywatqanliqini bayan qilghan. U mundaq dep yazghan: "Sherqiy türkistan mesilisi biz arzu qilghan derijide türkiyening küntertipige kelmeywatidu. U yerde birer weqe yüz berse birqanche xewer yézilipla untulup kétidu. Türk xelqi we türkiye hökümiti türkiyening sherqiy türkistan mesilisi barliqini bilishi kérek. Dunya weziyiti özgiriwatidu. Türkiye 'qaytidin asiyagha échilish siyasiti' ni bashlidi. Eger xitay insapliq we wijdanliq ish qilsa, Uyghurlar ikki dölet otturisidiki munasiwetni yaxshilashta rol oyniyalaydu. Uyghurlar erkin we bextlik yashisa türkiye xursen bolidu. Xitayning Uyghurlarning weziyitini tekshürüsh üchün türkiyedin 10 kishidin terkib tapqan hey'et teklip qilishi zor ilgirilesh. Xitayning semimiy bolushini telep qilish bizning heqqimiz. Mezkur hey'et xitay körsetken jaylarni emes, özliri xalighan jaylarni aylinishi kérek."

Obzorchi raxmi er ependi Uyghur mesilisini hel qilish toghrisidiki köz-qarashlirini otturigha qoyup munularni yazghan: 

1-Rusiye fédératsiyesidiki tataristan'gha oxshash sherqiy türkistan namida aliy aptonomiye qurulushi kérek. 

2-Rayonning nopus qurulmisini özgertishke qarshi turush kérek. 

3-Uyghur xelqining diniy erkinliki, ana tilini ishlitish erkinliki, a'ililerning nomusini qoghdash erkinliki, oqush we sayahet erkinlikini kapaletke ige qilish kérek. 

4-Tutup turuluwatqan Uyghurlar qoyup bérilishi, chet'ellerdiki Uyghurlarning xitaygha bérishi yaki xitaydin chet'elge chiqishigha yol qoyulushi kérek. Uyghurlargha xitaylar bilen teng barawer halettiki kishilik heq-hoquqlar bérilishi kérek.

5-Türkiyening Uyghur rayonigha meblegh sélishigha asanliq yaritip bérilishi kérek. 

6-Tataristanda bolghandek Uyghur rayonigha shundaqla Uyghur karxanichilargha bashqa dölettikiler bilen tijaret qilish hoquqi bérilishi kérek.

Biz yuqiriqi obzorlar heqqide téximu tepsiliy melumat igilesh üchün rahmi er we fatma tunjer xanimlar bilen téléfon söhbiti élip barduq. Ular bu heqtiki köz qarashlirini obzorida otturigha qoyghanliqini bayan qilishti. Fatma tunjer xanim zinnetgülning xitaygha qayturulushining türkiye üchün tarixiy xataliq bolghanliqini, bundin kéyin bundaq xataliqlarning qayta yüz bermesliki üchün Uyghur mesilisini türkiyede yaxshi anglitilish kéreklikini bayan qildi. 

Biz yuqiriqi ikki obzor we uning aptorliri heqqide köz qarashlirini élish üchün sherqiy türkistan wexpining sabiq re'isi hamitxan göktürk ependi bilen téléfon söhbiti élip barduq. U rahmi er ependining 50 yildin buyan Uyghurlar toghrisida köpligen obzorlarni yazghanliqini, fatma tunjer xanimning yéqinqi yillardin béri obzor yéziwatqanliqini, ikkila obzorchining türkiyede tesiri bar kishiler ikenlikini bayan qildi.

Toluq bet