Merhum yazghuchi zordun sabirning “Ana yurt” romani türk tilida neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022-05-12
Share
Merhum yazghuchi zordun sabirning “Ana yurt” romani türk tilida neshr qilindi Merhum yazghuchi zordun sabirning “Ana yurt” namliq tarixiy romani enqerede “Ben'gü”, yeni menggü neshriyati teripidin türk tilida neshir qilindi.
RFA/Erkin Tarim

Merhum yazghuchi zordun sabirning “Ana yurt” namliq tarixiy romani enqerede “Ben'gü”, yeni menggü neshriyati teripidin türk tilida neshir qilindi.

61 Yilliq hayatida Uyghur xelqige “Awral shamalliri”, “Izdinish”, “Ata” we “Ana yurt” qatarliq qimmetlik romanlarni, yüzligen hékaye-powéstlarni qaldurup ketken merhum yazghuchi zordun sabirning 3 tomluq “Ana yurt” namliq tarixiy romanining 1-tomining türkche neshri yéqinda enqerede yoruq kördi. Yazghuchi zordun sabirning “Ana yurt” romanini ilgiri türkiyede magéstirliq unwani üchün oqughan yazghuchi enwer muhemmet Uyghur tilidin türk tiligha terjime qilghan idi.

Mezkur romanning yéngidin neshirdin chiqqan türkche birinchi tomi 350 bet bolup, mezkur romanda 1944-yili ilida partlighan milliy azadliq inqilabi we buning netijiside ghuljada qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitining tepsilatliri tarixiy we bed'iy shekilde bayan qilin'ghan. Yazghuchi romanda exmetjan qasimi, élixan töre, ghéni batur qatarliq ré'al tarixiy shexslerning obrazini tarixiy chinliq boyiche yaritish bilen bir waqitta romanda yene muxterbay, nuri qatarliq bir qisim bed'iy obrazlarnimu bed'iy chinliq bilen yorutqan. Mezkur roman Uyghur xelqining 1940-yillardiki milliy azadliq inqilabigha béghishlan'ghan muhim tarixiy roman hésablinidu.

Uyghur edebiyati boyiche doktorluq oquwatqan, yawro-asya yazghuchilar jem'iyiti bashqurush hey'itining ezasi kemal bozoq ependi “Ana yurt” romanining türkche terjime nusxasigha tehrirlik qilghan bolup, u bu romanning türk tilida neshir qilinishining zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi: “Sherqiy türkistan tarixi bayan qilin'ghan romanlarning türk oqurmenler bilen didar körüshüshi nahayiti muhim dep oylaymen. Bolupmu zamanimizda ötken Uyghur yazghuchilar yazghan romanlar sherqiy türkistanning tarixi, medeniyiti, örp-adetliri we edebiyatini öginish üchün nahayiti muhim. Yawro-asya yazghuchilar birliki ‛ben'gü neshriyati‚ da neshir qildurghan ‛ana yurt‚ romanini 1944-yili ilida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyiti we shu mezgillerde Uyghurlarning xitay tajawuzchilrigha qarshi élip barghan küreshlirini öginishte intayin muhim menbelerning biri dep qaraymen. Bu roman türk oqurmenlerning xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan zulumini öginishi, Uyghur tarixidiki qehrimanlirining ish-izlirini öginishi üchün zor ehmiyetke ige bolup, türkiyede élip bériliwatqan sherqiy türkistan dewasi üchünmu paydiliq dep qaraymen.”

Biz kitab toghrisida téximu tepsiliy melumat igilesh üchün merhum yazghuchi zordun sabirning hayati we edebiy ijadiyiti toghrisida magistérliq ilmiy maqalisi yazghan hesenjan abduwahit ependi bilenmu söhbet élip barduq.

Türkiyede 1990-yillarda seypidin ezizning “Sultan satuq bughraxan” namliq tarixiy romani neshir qilin'ghan idi. 2010-Yili perhat jilanning “Mehmut kashgheri” namliq tarixiy romani, 2021-yili pishqeqedem yazghuchi haji mirzahid kerimining “Yüsüp xas hajib” namliq tarixiy romani merhum sha'ire zeynure öztürk xanim teripidin türkchige terjime qilinip neshir qilindi.

Hesenjan abduwahit ependi türkiyede bashqa türkiy xelqlerning edebiyati yaxshi tonushturulghan bolsimu, emma Uyghur edebiyatining yaxshi tonushturulmighanliqini, shunga bu romanning türkche neshir qilinishi, türk oqurmenlirining Uyghur edebiyatigha bolghan chüshinishining éshishi üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi.

Melum bolushiche, yazghuchi zordun sabir 1937-yili 4-ayda ghulja nahiyesining yéngitam yézisida dunyagha kelgen. U ili darilmu'elliminni püttürgendin kéyin, 1957-yili “Ili géziti” de xizmet qilishqa bashlighan. Kéyinche oqutquchi bolup ishligen. Yazghuchi zordun sabir 1976-yili ürümchige yötkilip bérip shinjang xelq neshriyatida xizmet qilishqa bashlighan. U 1998-yili 8-ayning 13-küni yürek késili sewebidin 61 yéshida alemdin ötken. Uning ilgiri-axir bolup 4 roman, 13 powést we köp sanda hékayeliri neshir qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet