Зумрәт давут: "оператсийәдин кейинла хитайниң маңа һуҗум қилиши тасадипийлиқ әмәс"

Мухбиримиз әркин
2021-10-12
Share
Zumret-Dawut-Qoshmaq-Tuqqanliri-Bilen-2018-01.jpg Лагер шаһити зумрәт давут "қошмақ туғқан" лири билән. 2018-Йили. Үрүмчи.
Zumret Dawut Teminligen.

Уйғур аптоном районлиқ һөкүмәт 11-‍өктәбир күни бейҗиңда 57-қетимлиқ ахбарат йиғини өткүзүп, өзиниң уйғур аяллириға тутқан сияситини ақлиған, шундақла тутқундики уйғур содигәрлириниң мал-мүлкини торда "ким ашти" қилип сатқанлиқиға аит хәвәрләргә инкас билдүргән. Даириләр бу қетимлиқ ахбарат йиғинида уйғур аяллириға тутқан сияситигә даир мәсилидә асаслиқ һуҗум нишанини америкадики лагер шаһити зумрәт давутқа қаратқан. Бу униң ахбарат йиғини чақирип, лагер шаһитлирини тунҗи қетим қарилиши әмәс. Даирләр бурунму ялғуз зумрәт давутни әмәс, турсунай зиявдун, қәлбинур сидиқ, сайрагүл савутбай қатарлиқ башқа лагер шаһитлириниму қарилап, уларниң шәхсийитигә һуҗум қилған.

Ахбарат йиғинда уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң баянатчиси шү гуйшяң, зумрәт давутниң "тәрбийәләш мәркизи" гә қамалғанлиқи, у вә униң билән қамалған башқа аялларниң һамилдарлиқтин сақлиниш дориси йейишкә мәҗурланғанлиқи, уни "мәҗбурий оператсийә" қилип балаятқусини боғувәткәнлики, униң "қошмақ туғқанлири" ни уни "чошқа гөши йейишкә мәҗбурланғанлиқи" ни рәт қилған.

Шү гуйшяңниң ейтишичә, зумрәт давут "тәрбийәләш мәркизи" дә тәрбийәлинип бақмиған, униңға һечқачан "мәҗбурий туғмаслиқ" оператсийәси қилмиған, "қошмақ туғқини" униң өйидә қонуп бақмиған, униң дадисиму һечқачан сақчилар тәрипидин сорақ қилинип, сақчиларниң соал сориқида ‍өлүп кәтмигән икән.

Шү гуйшяң зумрәт давутниң ‍өйигә "қошмақ туғқан" орунлаштурғанлиқини инкар қилған болсиму, бирақ у хитайларниң уйғурларниң өйлиригә "қошмақ туғқан" намида орунлаштурулғанлиқини етирап қилған. У зумрәт давут "қошмақ туққан" дегән шәхсниң ‍акиси абдухелил давутниң "қошмақ туғқини" икәнлики, униң "қошмақ туғқини" һечқачан униң өйидә қонуп бақмиғанлиқи, акисиниң "қошмақ туғқини" ниң 2018-йили 1-айда зумрәт давутни акиси вә қейниһәдиси билән қошуп өйигә меһманға чақирғанлиқи, "қошмақ туғқан" ниң аниси туңган болуп, униң "чошқа гөшидә тамақ етиши мумкин әмәслики" ни ейтқан.

Бирақ зумрәт давут 11-өктәбир шү гуйшяңниң сөзлиригә инкаш қайтуруп, қолида лагерда ятқанлиқи, мәҗбурий туғмаслиқ оператсийәси қилинғанлиқи, аталмиш "қошмақ туғқанлири" ниң өйидә қонғанлиқи қатарлиқларға аит йетәрлик пакитларниң барлиқини билдүрди.

Зумрәт давут мундақ деди: "мән һелиму башқа шаһитларға қариғанда мушу туғқандарчилиқ боламду, немила болсун һәммисигә шаһит қилип рәсимлирини елип кәптикәнмән, у хитайларниң. Буниңдин тенивалса болмайду. Мениң өйүмдә бир әмәс, һәтта шу чағда қизим бәш яшқа киргән, ашу бәш яшқа киргән қизимниңму ‹хитай туғқини' бар иди."

Зумрәт давутниң ейтишичә, шү гуйшяң ахбарат йиғинида бир гәпни раст қилған. У болсиму зумрәт давутниң акисиниң җав фамилилик "қошмақ туғқини" ниң аниси һәқиқәтән туңган икән. Бирақ у немә үчүн униң дадисиниң хитай икәнликини тилға алмиғанлиқиға соал қойди.

Хитайниң бу қетимлиқ ахбарат йиғини зумрәт давут оператсийә қилинип, униң балиятқуси еливетилгән, шундақла униң дадиси вапат болғанлиқиға дәл икки йил болған бир вақитта ‍өткүзүлгән. Мәлум болушичә, зумрәт давут 7-өктәбир виргинийә штатидики бир дохтурханида оператсийә қилинип, балаятқуси еливетигән. Буниңға туғмас қилиш оператсийәсиниң балаятқусини зәхимләндүрүп, һаятиға хәвп пәйда қилиши сәвәп болған.

Зумрәт давутниң аяллар кесәлликлири дохтуриниң язма баянида чүшәндүрүшичә, зумрәт давут "буниңдин тәхминән 3 йил аввал хитайдики вақтида туғмас қилинған болуп, бала туғус ‍иқтидарини йоқатқан" икән.

Зумрәт давутниң балаятқусиниң еливетилиши билән хитайниң дәл шу вақитта ахбарат йиғини өткүзүп, униңға һуҗум қилишиниң ‍охшаш бир вақитта йүз беришиниң тасадипийлиқ яки әмәслики намәлум. Бирақ зумрәт давутниң қаришичә, буниң ‍охшаш вақитқа тоғра келиши тасадипийлиқ әмәс икән. У: "‹қорққан аввал мушт көтүрәр' дегәндәк мән мушу гәпләрни аввал торға чиқириштин вә яки хәлқарада сазайи қилиштин қорққандәк булар мениңдин бурун мушундақ хәлқарада ‍өзини ақлап чиқириватиду, дәп ойлаймән," деди.

Бәзи анализчиларниң ейтишичә, хитайниң уйғур аял лагер шаһитлирини қарилап, уларниң шәхсийитигә һуҗум қилишидики сәвәб уларниң хитайниң һәқиқий әпти-бәширисини ечивәткәнликидә икән.

Әнгилийәдә турушлуқ уйғур паалийәтчи вә вәзийәт анализчиси рәһимә мәһмут 12-өктәбир бу һәқтики зияритимизни қобул қилди. У мундақ диди: "дуня лагерларниң ичидә қандақ ишларниң болуватқанлиқини көпинчә аяллардин аңлиди. Лагер шаһитлиридин әрләр наһайити аз. Асаслиқи бизниң җәсур аяллиримиз лагерларниң ичидики әң қорқунчлуқ, нормалда шәхсий инсан қорқуп дейәлмәйдиған шунчилик ичикә һәқиқәтни сөзләп бәргәндин кейин, бу дуняда бәк ғулғула қозғиди."

Рәһимә мәһмутниң ейтишичә, хитай лагер шаһитлирини "ялған" ға чиқирип, өзиниң җинайитини йепишта барлиқ вастилардин пайдиланмақта икән.

Уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт бу қетимлиқ ахбарат йиғинида йәнә тутқундики уйғур содигәрлириниң мал-мүлкини мусадирә қилип, торда "ким ашити" қилип сатқанлиқини ақлиған. "вол-стерет жорнили" гезити йеқинда хитайниң тутқундики уйғур содигәрлириниң 80 нәччә милйон долларлиқ мал-мүлкини "ким ашити" қилип сатқанлиқини хәвәр қилған иди.

Ахбарат йиғинида йәнә уйғур апоном районлуқ һөкүмәтниң баянатчиси ‍елиҗан инайәт уйғур содигәрлириниң мал-мүлкиниң сетишқа чиқирилғанлиқини етирап қилған. Лекин мал-мүлки сетишқа чиқирилған бу кишиләрниң "терорлуқ, радикаллиқ, миллий өчмәнликкә қутратқулуқ қилиш, хурапатлиқ, җәмийәт тәртипигә бузғунчилиқ қилиш" дегәндәк "җинайәтләр" билән кесилип, мал-мүлки мусадирә қилинған кишиләр икәнликини илгири сүргән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт