Зумрәт давут: «11яшлиқ қизимни бойтақ ‹хитай туғқини' өйидә қондурмақчи болди»

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-11-01
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Лагер шаһити зумрәт давутниң «қошмақ туғқан» лири.
Лагер шаһити зумрәт давутниң «қошмақ туғқан» лири.
Zumret Dawut Teminligen

Хитай һөкүмитиниң уйғур, қазақ вә башқа мусулман милләтләрни лагерларға қамашқа башлаштин бурунла йолға қойған аталмиш «қошмақ туғқан» сиясити дуняниң диққитини қозғиған йәнә бир нуқтилиқ мәсилиниң биридур.

«Қошмақ туғқан» сияситиниң чен чүәнго уйғур аптоном райониға партком секритари болуп келиштин бурун буни тибәт аптоном районида йолға қоюп мәлум нәтиҗә һасил қилған сиясәт икәнлики мәлум бомақта. 

Көзәткүчиләр, чен чүәнгониң «қошмақ туғқан» сияситиниң тибәттә милләтләр ара қошулуп кетиш муқамини күчәйтиштә рол ойниғанлиқини илгири сүрмәктә. Чен чүәнго 2016‏-йили 8‏-айда уйғур аптоном районлуқ партком секретарлиқиға йөткәп келингәндин кейин «қошмақ туғқан» сиясити уйғур диярида мәҗбурий түс алған. У бу сиясәтни «қошмақ туғқанлар өгиништә, тамақта вә йетип-қопушта биллә болуш» дигәндәк «бәштә биллә болуш» пиринсипи бойичә иҗра қилған.

Игилинишичә, дәсләп уйғур аптоном районлуқ партком, хәлқ һөкүмити, хәлқ қурултийи вә биңтуән баш оргини қатарлиқ органлардики юқири дәриҗилик кадирлар чен чүәнгониң көрсәтмиси бойичә асасий қатламдики башқа милләт кишилири билән «қошмақ туғқан» болушқан. Нөвәттә бу сиясәт бир аилиниң бирдин хитай туғқини болуш шәртидин һалқип, һәр бир нопус бешиға бирдин хитай туғқини болушқа қарап йүзләнгән. 

Бу һәқтә радийомиз зияритини қобул қилған лагер шаһити зумрәт давутниң билдүрүшичә, «қошмақ туғқан» ларниң зиярәт, тамақ вә қонуш күнтәртиплирини орунлаштурушқа мәһәллә комитетиниң хадимлири мәсул икән. Нөвәттә «қошмақ туғқан» сиясити уйғурларға қарита һәр бир нопос бешиға бирдин хитай билән туғқанлишиш шәрти бойичә иҗра қилинмақта икән.

Зумрәтниң билдүрүшичә, аһалиләр комитетидики хадимлар уйғурларни «қошмақ туғқанлашқан» хитайларни өйлиридә қондурушқа орунлаштуридикән. 

Игилинишичә, уйғурларниң өйлиригә қонғили кәлгән хитай кадирлириниң уйғур өрп-адәтлирини еғир дәриҗидә дәпсәндә қиливатқанлиқи мәлум болмақта. Бир қанчә күн авал мухбиримизниң қәшқәргә қарита елип барған телефон зиярәтлири давамида аһалиләрниң өйлиригә қонғили кәлгән аталмиш хитай әр «қошмақ туғқанлар» ниң орун йетишмигән әһвал астида әр-аял дәп айримай өй игиси билән бир кариватта ятидиғанлиқидәк әһваллар паш болди. 

Зумрәт давут баянида хитайлар келип уйғурларниң өйидә қонупла қалмай, һәтта бәзидә уйғур балиларниңму айрим һалда өзлирини туғқанлаштуруп қойған ят хитай әрләрниң өйлиригә берип қонушқа мәҗбурлинидиғанлиқини билдүрди. У өзиниң 11 яшлиқ қизини бир хитай әрниң өйидә қонуштин қандақ сақлап қилғанлиқ җәрянини аңлитип өтти. 

Уйғур тәшкилатлири «қошмақ туғқан» сияситиниң әмәлийәттә уйғурларни контрол қилишни мәқсәт қиливатқанлиқини билдүрмәктә. Бирләшмә агентлиқиниң ейтишичә, хитай һөкүмити бу тәдбирни «һәр милләт оттурисидики чүшәнмәсликни түгитип, инақ җәмийәт бәрпа қилишта зор үнүм яритиватқанлиқи» ни тәшвиқ қилсиму, әмма уйғурлар бу сиясәтни милләтни «хитайлаштуруш», уйғурларниң өзи халиғандәк яшаш, ибадәт қилиш, өз мәдәнийитини қоғдап қелишиға пурсәт бәрмәсликни мәқсәт қилған, дәп чүшинидикән. Көплигән уйғур йәнә «қошмақ туғқан» сияситини хитай һөкүмитиниң уйғурларниң аилә ичидики шәхсий паалийәтлирини назарәт қилиш үчүн йолға қойған бир тәдбир, дәп чүшинидикән. 

Уйғур елидики «қошмақ туққанлишиш» сиясити хәлқара ахбаратларниңму күчлүк диққитини қозғиғандин сирт, хәлқара кишилик һоқуқ органлириниң қаттиқ әйиблишигә учрап кәлмәктә. Бу һәқтики тәнқидй инкасларда хитайниң мәҗбурий елип берилған бу һәрикәтниң уйғурларниң нормал аилә һаятиға, күндилик турмушиға вә шәхси мәхпийәтликигә еғир паракәндичилик елип кәлгәнлики илгири сүрүлмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт