Zumret dawut: "11Yashliq qizimni boytaq 'xitay tughqini' öyide qondurmaqchi boldi"

Muxbirimiz gülchéhre
2019-11-01
Élxet
Pikir
Share
Print
Lagér shahiti zumret dawutning "Qoshmaq tughqan" liri.
Lagér shahiti zumret dawutning "Qoshmaq tughqan" liri.
Zumret Dawut Teminligen

Xitay hökümitining Uyghur, qazaq we bashqa musulman milletlerni lagérlargha qamashqa bashlashtin burunla yolgha qoyghan atalmish "Qoshmaq tughqan" siyasiti dunyaning diqqitini qozghighan yene bir nuqtiliq mesilining biridur.

"Qoshmaq tughqan" siyasitining chén chüen'go Uyghur aptonom rayonigha partkom sékritari bolup kélishtin burun buni tibet aptonom rayonida yolgha qoyup melum netije hasil qilghan siyaset ikenliki melum bomaqta. 

Közetküchiler, chén chüen'goning "Qoshmaq tughqan" siyasitining tibette milletler ara qoshulup kétish muqamini kücheytishte rol oynighanliqini ilgiri sürmekte. Chén chüen'go 2016‏-yili 8‏-ayda Uyghur aptonom rayonluq partkom sékrétarliqigha yötkep kélin'gendin kéyin "Qoshmaq tughqan" siyasiti Uyghur diyarida mejburiy tüs alghan. U bu siyasetni "Qoshmaq tughqanlar öginishte, tamaqta we yétip-qopushta bille bolush" digendek "Beshte bille bolush" pirinsipi boyiche ijra qilghan.

Igilinishiche, deslep Uyghur aptonom rayonluq partkom, xelq hökümiti, xelq qurultiyi we bingtu'en bash orgini qatarliq organlardiki yuqiri derijilik kadirlar chén chüen'goning körsetmisi boyiche asasiy qatlamdiki bashqa millet kishiliri bilen "Qoshmaq tughqan" bolushqan. Nöwette bu siyaset bir a'ilining birdin xitay tughqini bolush shertidin halqip, her bir nopus béshigha birdin xitay tughqini bolushqa qarap yüzlen'gen. 

Bu heqte radiyomiz ziyaritini qobul qilghan lagér shahiti zumret dawutning bildürüshiche, "Qoshmaq tughqan" larning ziyaret, tamaq we qonush küntertiplirini orunlashturushqa mehelle komitétining xadimliri mes'ul iken. Nöwette "Qoshmaq tughqan" siyasiti Uyghurlargha qarita her bir nopos béshigha birdin xitay bilen tughqanlishish sherti boyiche ijra qilinmaqta iken.

Zumretning bildürüshiche, ahaliler komitétidiki xadimlar Uyghurlarni "Qoshmaq tughqanlashqan" xitaylarni öyliride qondurushqa orunlashturidiken. 

Igilinishiche, Uyghurlarning öylirige qon'ghili kelgen xitay kadirlirining Uyghur örp-adetlirini éghir derijide depsende qiliwatqanliqi melum bolmaqta. Bir qanche kün awal muxbirimizning qeshqerge qarita élip barghan téléfon ziyaretliri dawamida ahalilerning öylirige qon'ghili kelgen atalmish xitay er "Qoshmaq tughqanlar" ning orun yétishmigen ehwal astida er-ayal dep ayrimay öy igisi bilen bir kariwatta yatidighanliqidek ehwallar pash boldi. 

Zumret dawut bayanida xitaylar kélip Uyghurlarning öyide qonupla qalmay, hetta bezide Uyghur balilarningmu ayrim halda özlirini tughqanlashturup qoyghan yat xitay erlerning öylirige bérip qonushqa mejburlinidighanliqini bildürdi. U özining 11 yashliq qizini bir xitay erning öyide qonushtin qandaq saqlap qilghanliq jeryanini anglitip ötti. 

Uyghur teshkilatliri "Qoshmaq tughqan" siyasitining emeliyette Uyghurlarni kontrol qilishni meqset qiliwatqanliqini bildürmekte. Birleshme agéntliqining éytishiche, xitay hökümiti bu tedbirni "Her millet otturisidiki chüshenmeslikni tügitip, inaq jem'iyet berpa qilishta zor ünüm yaritiwatqanliqi" ni teshwiq qilsimu, emma Uyghurlar bu siyasetni milletni "Xitaylashturush", Uyghurlarning özi xalighandek yashash, ibadet qilish, öz medeniyitini qoghdap qélishigha purset bermeslikni meqset qilghan, dep chüshinidiken. Köpligen Uyghur yene "Qoshmaq tughqan" siyasitini xitay hökümitining Uyghurlarning a'ile ichidiki shexsiy pa'aliyetlirini nazaret qilish üchün yolgha qoyghan bir tedbir, dep chüshinidiken. 

Uyghur élidiki "Qoshmaq tuqqanlishish" siyasiti xelq'ara axbaratlarningmu küchlük diqqitini qozghighandin sirt, xelq'ara kishilik hoquq organlirining qattiq eyiblishige uchrap kelmekte. Bu heqtiki tenqidy inkaslarda xitayning mejburiy élip bérilghan bu heriketning Uyghurlarning normal a'ile hayatigha, kündilik turmushigha we shexsi mexpiyetlikige éghir parakendichilik élip kelgenliki ilgiri sürülmekte.

Toluq bet