Việt Nam có cần thay đổi hiến pháp?


2005-09-16
Share

Trần Thanh Hiệp - Nguyễn An

Thời gian gần đây dư luận ở trong nước từ nhiều phía, thân cũng như không thân chính quyền, đã bàn luận rất nhiều về bản Hiến pháp 1946 ra đời cách đây trên nửa thế kỷ và đã hết hiệu lực từ cuối thâp niên 1950.

Phó giáo sư tiến sĩ Phạm Duy Nghĩa. Photo courtesy of Tuoi Tre Online

Nhân dịp năm nay kỷ niệm 60 năm Quốc khánh 2-9, Giáo sư Phạm Duy Nghĩa Đại học Quốc gia Hà Nội, khi được báo Tuổi Trẻ online phỏng vấn, đã tuyên bố rằng bản hiến pháp 1946 vẫn còn nguyên giá trị cho một xã hội dân chủ pháp quyền ở Việt Nam.

Để bàn sâu thêm về ý kiến này, Nguyễn An của Đài Á Châu Tự Do đã trao đổi với Luật sư Trần Thanh Hiệp, chủ tịch Trung Tâm Việt Nam về Nhân quyền ở Pari về Hiến pháp nói chung và Hiến pháp 1946 nói riêng. Luật sư Hiệp là tác giả của nhiều bài nghiên cứu về chủ thuyêt Hiến trị cũng như về các Nhà nước pháp quyền, Nhà nước pháp trị.

Sửa đổi Hiến pháp

Hỏi: Thưa luật sư Trần Thanh Hiệp, Việt Nam đang thực hiện cải tổ trong lãnh vực luật pháp với nhiều dự luật mới cũng như tu chính lại luật cũ. Tuy nhiên, còn chính luật mẹ, tức là hiến pháp thì sao? Có cần thay đổi không, và nếu có thì những thay đổi ấy sẽ là gì?

Đáp: Thưa nhà báo Nguyễn An, tôi cho rằng cách nhà báo đặt câu hỏi, hình như đã hàm ý câu trả lời rồi, đó là cần phải sửa đổi Hiến pháp vì việc cải tổ trong lãnh vực luật pháp, tuy đã và đang được thực hiện ồ ạt, nhưng chỉ ở trên ngọn chứ chưa phải ở tận dưới gốc tức là Hiến pháp mà nhà báo gọi là luật mẹ. Cho tôi nói thêm về điểm này cho rõ nữa.

Nhà cầm quyền cộng sản Hà Nội, sau hơn 50 năm toàn trị, vào đầu những năm 2000 đã phải công khai nhìn nhận phải đổi sang dân chủ. Nhưng họ lại vẫn duy trì một Hiến pháp toàn trị. Điều này thì không thể chối cãi được. Như vậy muốn có dân chủ thực sự, đương nhiên phải sửa đổi Hiến pháp. Đứng về mặt nguyên tắc mà bàn thì phải như thế.

Nhưng trong thực tế, không hẳn như thế nên có một nghi vấn, là liệu trong đợt cải tổ luật pháp hiện nay, Hiến pháp năm 1992 đang được áp dụng, có được sửa đổi để mang tính dân chủ không? Theo tôi, chúng ta đừng chờ đợi, ít ra là trong một tương lai gần, những sửa đổi để đất nước có một Hiến pháp đích thực dân chủ.

Không nên chờ đợi

Bạn nghĩ gì về nhận định này? Xin email về Vietnamese@www.rfa.org

Hỏi: Luật sư có thể nói lý do tại sao lại không nên chờ đợi?

Đáp: Không nên chờ đợi bởi vì cách đây chỉ mới hơn 3 năm, Hà Nội đã mở ra một đợt sửa đổi và bổ sung Hiến pháp rất quan trọng, sửa lại đoạn cuối của Lời nói đầu và sửa đổi và bổ sung 23 điều tropng nội dung Hiến pháp năm 1992. Tức là, trừ phi có một biến cố quan trọng nào đó xảy ra, Hà Nội sẽ không còn nhu cầu sửa đổi Hiến pháp nữa.

Vì Hà Nội đã thực hiện đợt cải tổ mới nhất này để khẳng định thêm một lần nữa, nơi đoạn cuối điều 2 của Hiến pháp, rằng không thể phân quyền mà phải tập quyền tối đa và vẫn đặt chế độ dưới sự lãnh đạo độc quyền của Đảng Cộng sản, như được quy định ở điều 4, là điều không sửa đổi để giữ nguyên tiền lệ được đặt ra từ thời chuyên chính vô sản thập niên 1980.

Tôi cho rằng trước một ý chí đảng trị độc tôn mãnh liệt như vậy, không hy vọng gì tìm ra khả thế thống nhất tư duy về Hiến pháp như giáo sư Phạm Duy Nghĩa của Đại học quốc gia ở Hà Nội đã nêu lên trong cuộc phỏng vấn của báo Tuổi Trẻ online.

Giáo sư Phạm Duy Nghĩa

Hỏi: Luật sư nhắc tới Phó giáo sư tiến sĩ Phạm Duy Nghĩa, chắc Luật sư cũng biết giáo sư Nghĩa có nhận xét trên báo Tuồi Trẻ online rằng bản hiến pháp năm 1946 vẫn còn giữ nguyên giá trị cho một xã hội dân chủ pháp quyền ở Việt Nam. Ý kiến của luật sư ra sao?

Đáp: Ở Việt Nam không dễ gì tìm thấy được một luật gia không giáo điều như giáo sư Nghĩa. Trước đây tôi tình cờ có được đọc công trình nghiên cứu của ông khi ông còn thụ huấn tại trường Đại học Harvard. Cách nhìn các vấn đề của ông lúc đó thật là thoáng. Bây giờ ông đã là người có học vị để giảng dạy tại trường Đại học quốc gia ở Hà Nội, cách phát biểu của ông có lẽ khó tránh được những hạn chế vì hoàn cảnh.

Tôi không đọc giáo trình của ông nên không có cơ sở để lượng định thật chính xác mức độ không giáo điều nơi ông hiện giờ. Tuy là người ở ngoài cuộc, tôi cũng thấu hiểu được rằng ở một nước mà chủ nghĩa Mác-Lenin và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn còn là những môn học bắt buộc trong chương trình giảng dạy ở các trường thì các giáo sư tất nhiên không thể đi ngược lại đường lối giáo dục này.

Tôi hy vọng giáo sư Nghĩa đã vượt được khó khăn để mang những tinh hoa sở đắc ở một trường Đại học danh tiếng của Mỹ để dẫn dắt tuổi trẻ Việt Nam hội nhập vào văn minh tự do phổ quát của cả nhân loại.

Hiến pháp năm 1946

Hỏi: Thưa luật sư, có lẽ chúng ta hãy quay lại với ý kiến của giáo sư Nghĩa về Hiến pháp năm 1946.

Đáp: Trở lại ý kiến của giáo sư Phạm Duy Nghĩa về Hiến pháp năm 1946, tôi thấy cần phải đặt ý kiến này vào trong toàn văn cuộc phỏng vấn để khỏi đánh giá sai nó. Nói chung, khi trả lời các câu hỏi của Tuổi Trẻ online, giáo sư Nghĩa đã dùng một ngôn ngữ phóng khoáng rất mới, so với biểu văn giáo điều của nhiều thế hệ luật gia cộng sản ở Hà Nội.

Nhưng hình như ông cố ý né tránh phê bình hiện tại, mà chỉ mượn quá khứ để phóng thẳng lên tương lai. Và nếu bắt buộc phải nhắc tới hiện tại thì ông lại dùng những uyển ngữ để phê bình một cách vô hại. Cho nên ông mới nói rằng “hiến pháp năm 1946 vẫn còn giữ nguyên giá trị cho một xã hội dân chủ pháp quyền ở Việt Nam”.

Đặt câu này vào trong văn cảnh cuộc phỏng vấn thì phải hiểu ông muốn nói một xã hội dân chủ pháp quyền trong tương lai. Có lẽ chính vì không nói về hiện tại nên biểu văn của giáo sư Nghĩa, qua cuộc phỏng vấn, đã không đạt tới mức độ chính xác phải có và thường có của luật học. Giáo sư Nghĩa mặc dù nói về một đề tài luật học là Hiến pháp nhưng lại chỉ chú trọng nhấn mạnh về mặt chính trị.

Tuy nhiên, từ trong nước, ông đã thẳng thắn nêu vấn đề, trên một diễn đàn quốc tế, để chúng ta ở hải ngoại bàn sâu thêm. Tôi thấy có thể đứng trên bình diện luật hiến pháp mà bổ túc biểu văn của giáo sư Nghĩa ít ra về hai điểm. Một là giá trị pháp lý của Hiến pháp năm 1946. Hai là, khi nói Hiến pháp là nói luật hay nói chính trị.

Trong phần đầu của cụôc trao đổi về vấn đề hiến pháp Việt Nam, luật sư Trần Thanh Hiệp cho rằng hiến pháp Việt Nam cần thay đổi, nhưng phải thay đổi thế nào? Hiến pháp đầu tiên năm 1946 của Việt Nam đã được giáo sư Phạm Duy Nghĩa của đại học quốc gia Hà nội coi là “còn nguyên giá trị”.

Trong phần thứ nhì sẽ được phát trong buổi phát thanh tới, luật sư Trần Thanh Hiệp sẽ phân tích về bản hiến pháp này. Mong quý thính giả đón nghe. Cũng xin thưa rằng quan điểm của luật sư Trần Thanh Hiệp không nhất thiết phản ánh quan điểm của ban Việt ngữ đài Á châu tự do, và chúng tôi mong sẽ nhận được thêm ý kiến đóng góp về vấn đề này.

Ý kiến (0)

Xem tất cả ý kiến.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Xem toàn trang