Trong những ngày qua, sau khi Ủy ban Quốc tế về Tự do Tôn giáo thuộc Bộ Ngọai giao Hoa Kỳ công bố phúc trình thường niên về tình hình tự do tôn giáo trên thế giới; qua đó Việt Nam là một trong những nước mà Hoa Kỳ cho là phải quan tâm đặc biệt về tình hình tự do tôn giáo, Đài Á Châu Tự do trình bày ý kiến của nhiều phía về quyết định đó của Hoa Kỳ.
Trong chương trình hôm nay, chúng tôi trình bày ý kiến của ông Nguyễn Thanh Xuân, Phó ban tôn giáo chính phủ về vấn đề liên quan. Trước hết, người đại diện của Ban Tôn giáo chính phủ trả lời câu hỏi của Gia Minh về thông tin là có những chức sắc vẫn đang bị giam cầm vì họat động tôn giáo của họ: "Các ông biết rồi Việt Nam không xử lý người nào vì lý do tôn giáo chỉ những người vi phạm pháp luật. Có lần tôi nói là họ vi phạm với tư cách công dân."
Gia Minh: Vậy những vi phạm đó là gì, vì họ nói là họ thực hiện chức trách của họ thôi?
Nguyễn Thanh Xuân: Đó là điều mà người ta nói còn ông phải nghe chúng tôi nói nữa chứ. Tất nhiên họ là chức sắc nhưng họ vi phạm như một công dân, chứ không có liên quan gì đến tôn giáo. Tôi khẳng định điều đó.
Hỏi: Nhiều giáo phái Tin Lành nói rằng họ sinh họat ở tư gia và bị bắt bớ? Những điều này có trái qui định nhà nước không?
Đáp: Đó là người ta nói đơn phương một phía, chứ nhà nước không có giới hạn gì. Điều đó được công bố trong pháp lệnh tín ngưỡng.
Hỏi: Nhưng vẫn có nhiều trường hợp tổ chức tại tư gia thì bị bắt bớ?
Đáp: Trong pháp lệnh thì sắp tới những họat động như thế phải đăng ký với chính quyền sở tại. Và phát lệnh cởi trói nhiều đặc biệt với các giáo phái Tin Lành.
Hỏi: Người ta lại e ngại vì sắp tới sẽ bị xiết chặt, có thể tổ chức của họ không được họat động, vậy ông giải thích ra sao về quan ngại đó?
Đáp: Vấn đề họ quan ngại thì tôi không đặt vấn đế; nhưng sắp tới thì các nhóm tôn giáo phải đăng ký với địa phương cùng với bốn điều khác nữa thì được họat động. Như vậy pháp lệnh tôn giáo là sự cởi mở lớn, đáp ứng như cầu của người theo đạo và nhu cầu quản lý xã hội.
Hỏi: Vậy phải mất bao lâu mới được công nhận?
Đáp: Điều này thì chúng tôi đang bàn. Qua tham khảo của Nga thì chúng tôi thấy chừng 15 năm. Tôi xin đưa ra vấn đề về việc Liên hiệp quốc mời các tôn giáo tham gia trong kỳ họp thiên niên kỷ thì những tôn giáo có bề dày ít nhất 100 năm mới được mời. Thời gian để chuẩn nhận là cần thiết.
Hỏi: Vì sao chọn Nga làm tiêu chí?
Đáp: Chúng tôi có trong tay 18 qui phạm pháp luật để tham khảo, chứ không phải Nga không. Tất nhiên trong thời gian đó là không được họat động nhưng để tiến tới mức pháp lý cao hơn thì phải có thời gian. Với việc đăng ký thì có vị thế pháp lý họat động rồi.
Hỏi: Theo ông thì những nhóm tin lành tại Tây Nguyên khi phát biểu họ bị đàn áp thì họ có đăng ký chưa?
Đáp: Ở Tây Nguyên đang bắt đầu đăng ký với chính quyền sở tại. Ở một số địa phương như Lâm Đồng, Bình Phước và các điểm nhóm. Buôn thì cũng có sinh họat bình thường và trở thành hội nhóm của các chi hội.
Hỏi: Đến nay có bao nhiêu nhóm đã đăng ký rồi?
Đáp: Đến ngày 15 tháng 11 Pháp lệnh mới có hiệu lực; thì những việc triển khai phải có thời gian. Trong thực tế ở Tây Nguyên thì có đăng ký ở các buôn rồi.
Hỏi: Về việc chuẩn bị nghị quyết thi hành pháp lệnh tôn giáo thì các tôn giáo được tham gia như thế nào?
Đáp: Chúng tôi có qui trình, có mời hoặc với tư cách cá nhân hay tổ chức.
Hỏi: Đã mời những tôn giáo nào rồi?
Nguyễn Thanh Xuân: Chúng tôi có qui trình làm việc nhưng nay thì chưa nói được; nhưng dù sao vẫn phải có mời các tôn giáo tham gia.
Gia Minh: Cám ơn ông.