តើការអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជានឹងជួបបញ្ហាអ្វីទៀតនៅក្រោយការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ ?
លោក ហង្ស ឆាយ៉ា នៃវិទ្យាស្ថានខ្មែរសម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបានធ្វើការបកស្រាយពីបញ្ហានេះតាមរយៈការសាកសួររបស់លោក កឹម សុស ៖
កឹម សុស ៖ ឥឡូវនេះប្រទេសខ្មែរគឺថាទើបនឹងបោះឆ្នោតហើយ ប៉ុន្តែយើងមើលទៅឃើញថាអ្នកកាន់អំណាចហ្នឹងមានអំណាចច្រើន កាន់តែខ្លាំងឡើង ។ ដូច្នេះសំណួរខ្ញុំគឺថា តើលោកមើលឃើញទៅលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យហ្នឹងវាយ៉ាងម៉េចទៅវិញ ? តើវាមានវិបត្តិអីទេ ឬមួយក៏យ៉ាងម៉េច ?
ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ ខ្ញុំជឿជាក់ថាមិនមានវិបត្តិឬក៏បញ្ហាណាដែល... ក៏ប៉ុន្តែវាអាចប្រែក្រឡាដូចថា ...ការងាររបស់យើងមួយចំនួនត្រូវតែមានយុទ្ធសាស្រ្ដថ្មី ។ គឺថាមានយុទ្ធសាស្រ្តថ្មីមួយ យើងមិនអាចធ្វើការដូចពីមុនៗបានទៀតទេ ។
កឹម សុស ៖ ប៉ុន្តែរឿងសង្គមស៊ីវិលហ្នឹងអាចនឹងធ្វើការបានរីកចម្រើនជាងមុនទេ ឬមួយក៏យ៉ាងម៉េច ដោយសារតែអ្នកកាន់អំណាចហ្នឹង ក្ដាប់អំណាចកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ ? មនុស្សវាធម្មជាតិ កាលណាមានកម្លាំងហើយច្រើនតែភ្លេចប្រើច្បាប់ ហើយយកកម្លាំងហ្នឹងយកទៅប្រើយ៉ាងនេះ ។
ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ អាហ្នឹងយើងផ្ដោតទៅលើតួលេខច្រើនដែលយើងដឹងដែលយើងឃើញ ។ បើយើងវិភាគទៅលើប្រជារាស្រ្ដដែលគាត់បានចូលរួមបោះឆ្នោត ចុះឈ្មោះបោះឆ្នោត ហើយនិងបានយើងទៅបោះឆ្នោតដើម្បីរករដ្ឋាភិបាល ដើម្បីជ្រើសរើសតំណាងរាស្រ្ដ សម្រាប់អាណត្តិទី៤ហ្នឹង យើងឃើញបានប៉ុន្មាន ៧០% ឧទាហរណ៍ ហើយបើយើងឃើញស្ថិតិដែលប្រជាជនជ្រោមជ្រែងគណបក្សនីមួយៗដូចប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទេ ។ ម្ល៉ោះហើយនេះជាចំណុចសំខាន់ វាពាក់ព័ន្ធថាសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនដែលយើងចាប់អារម្មណ៍ជាងគេ សំឡេងប្រជាជនអ្នកប្រឆាំង ហើយនិងរដ្ឋាភិបាលប្រហាក់ប្រហែលគ្នាហើយយើងត្រូវតែធ្វើការទៅតាមហ្នឹង ។ ប៉ុន្តែរបៀបមានអំណាចហ្នឹង តើមានអំណាចខ្លាំងយ៉ាងណា សង្គមស៊ីវិលយើងហ្នឹង អាហ្នឹងខ្ញុំពិបាកនិយាយ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជម្រាបអ៊ីចេះ អង្គការ KID ហ្នឹង ខ្ញុំជឿថាយើងនឹងព្យាយាមធ្វើសហការជាមួយអង្គការផ្សេងៗទៀត សង្គមស៊ីវិលហ្នឹងដែលដឹកមុខផ្នែកវិស័យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យហ្នឹង យើងនឹងសហការគ្នា និងជានិច្ចកាលស្វែងយល់រកយុទ្ធសាស្រ្ដណាដើម្បីធ្វើម៉េចយើងជួយ ។
កឹម សុស ៖ ប៉ុន្តែខ្ញុំសួរអ៊ីចេះវិញថាតើរដ្ឋាភិបាលហ្នឹងប្រើច្បាប់តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញទេ ?
ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ អាហ្នឹងយើងអាចសន្និដ្ឋានថាគាត់ព្យាយាមអនុវត្ត ហើយយើងអាចព្យាយាមអនុវត្តហើយយើងអាចថាដោយសារគាត់មានបទពិសោធន៍ ។
កឹម សុស ៖ ប៉ុន្តែគេចោទអ៊ីចេះ គេចោទថារដ្ឋាភិបាលខ្មែរមាន៣ផ្នែក ផ្នែកតុលាការ ផ្នែកនីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិហ្នឹង ប៉ុន្តែគឺថានៅក្រោមនីតិប្រតិបត្តិ អាហ្នឹងតាមខ្ញុំមើល ។ តើអ៊ីចឹងមែនទេ ?
ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ ខ្ញុំមិនមានមតិ មានយោបល់អី ឯកភាព មិនឯកភាពទេ ដូចសម្ដេចក្រុមព្រះអ៊ីចឹង គឺថាមានព្រឹត្តិការណ៍ថ្លែងការណ៍អី មានការសោកស្ដាយដែលរបៀបការកាត់ទោស... ។
កឹម សុស ៖ តើអាហ្នឹងមើលទៅគឺគេចោទយ៉ាងហ្នឹង អ៊ីចឹងហើយបានខ្ញុំសួរ ពីព្រោះអីកាលណាមនុស្សមានអំណាចច្រើនទៅគឺលែងខ្លាចច្បាប់ហើយ អាហ្នឹងវាអ៊ីចឹង ដូច្នេះវាអាចមានផលវិបាកទៅដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យទៅមុខទៀតនោះ តើវាយ៉ាងម៉េចដែរ ?
ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ យើងអាចថាអាចមានផលវិបាកក៏បាន អានេះបើយើងនិយាយអំពីការដកពិសោធវិញ យើងអាចថាគាត់មិនទាន់យល់បានច្បាស់ថា ហេតុអ្វីបាននីតិរដ្ឋនីមួយៗដែលយើងបានធំៗហ្នឹង ប្រហែលយើងអាចមានពីរ គឺថាទី១ ឲ្យពេលវេលាគាត់ធ្វើដើម្បីកែតម្រូវ ហើយបានមកជូនប្រជាជន និងមួយទៀតមានន័យថា គាត់បំពាន អាហ្នឹងបានជាមានបញ្ហាមួយយើងត្រូវដោះស្រាយតាមហ្នឹង ។ ម្ល៉ោះហើយសំខាន់ណាស់ដែលវាយតម្លៃទៅលើបញ្ហាហ្នឹងឲ្យបានច្បាស់លាស់ យើងជាអ្នកវាយតម្លៃ... ។
កឹម សុស ៖ ខ្ញុំយល់លោកមានប្រសាសន៍គឺថា សង្គមស៊ីវិលហ្នឹងដើរតួនាទីមួយសំខាន់ដែរ ហើយរដ្ឋាភិបាលគួរស្ដាប់អីអ៊ីចឹង ។ សំណួរខ្ញុំ តើមើលទៅរដ្ឋាភិបាលស្ដាប់សង្គមស៊ីវិលទេ ?
ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ ចំពោះខ្ញុំផ្ទាល់គឺថាចង់មិនចង់ គឺថាត្រូវតែធ្វើ ឧទាហរណ៍ខ្ញុំឲ្យផ្នែកឧស្សាហកម្ម ផលិតកម្មអីហ្នឹងមួយ អា Labor Force ឬក៏ខាងពលកម្មសំខាន់ណាស់ ។ ហ្នឹងរដ្ឋាភិបាលដោះស្រាយបញ្ហាហ្នឹងមួយបានសិន អ៊ីចឹងចូលថាមិនពេញចិត្តរដ្ឋាភិបាល ? មិនមែនទេវាទាមទារធ្វើម៉េចឲ្យបាន អាហ្នឹង ពីព្រោះអាហ្នឹងជាប្រព័ន្ធធម្មជាតិ វាត្រូវការអ៊ីចឹង ។ យើងចង់បានគោលនយោបាយខាងផ្នែកផលិតកម្ម ខាងឧស្សាហកម្ម ប្រាក់បៀវត្សរ៍អីៗហ្នឹង ត្រូវតែរក... ។
កឹម សុស ៖ តើរដ្ឋាភិបាលអាចដល់ថ្ងៃមុខទៅនិយាយថា មិនចាំបាច់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យអីទេ គឺមិនបាច់ទេ មិនបាច់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យទេ គឺថាធ្វើដូចនៅសិង្ហបុរីអ៊ីចឹង ។ តើអាចទៅអ៊ីចឹងបានទេ ?
ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ ខ្ញុំមិនច្បាស់ថាប្រព័ន្ធសិង្ហបុរីយ៉ាងម៉េច រដ្ឋាភិបាលឬផ្នែកនេះហ្នឹង ប៉ុន្តែយើងឃើញ ខ្ញុំជឿថានឹងមានការកែទម្រង់ល្អ អាចនឹងយល់ច្រើនជាងហ្នឹង ។ អ៊ីចឹងបានថាយើងសង្គមស៊ីវិលនឹងព្យាយាមជួយ និងផ្ដល់ និងជួយចូលរួមផ្នែកការអភិវឌ្ឍ ។
កឹម សុស ៖ ខ្ញុំនិយាយនេះគឺថាសិង្ហបុរីមិនសូវរវល់ពីរឿងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពិតមែន ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋគេមានសេរីមានអី ប៉ុន្តែលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យគេមិនផ្ដោតទេ អានេះតាមខ្ញុំយល់ ។ ប៉ុន្តែគេធ្វើយ៉ាងម៉េចឲ្យស្រុកគេចម្រើន ស្រុកគេដើរលឿនទៅជាស្រុកអភិវឌ្ឍន៍អីយ៉ាងនោះ ។
ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ និយមន័យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យហ្នឹងវាធំធេងណាស់... ប្រទេសសិង្ហបុរីពោរពេញទៅដោយឧស្សាហកម្ម ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចអីគេរឹងមាំ ហើយនីតិរដ្ឋអី គេខុសពីយើង ប៉ុន្តែគេនៅតំបន់អាស៊ីដែរ ជាប្រទេសជិតខាងអីអ៊ីចឹង យើងត្រូវតែគិតរក... សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាយើងធ្វើឲ្យបាននេះ ហើយបានទទួលបាន ។ ខ្ញុំជឿថាអត់ពិបាកទេ ដូចថាយើងច្បាស់យើងមកមួយទៅ យើងធ្វើសន្សឹមៗទៅតាមហ្នឹងដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហា ។
កឹម សុស ៖ ដូច្នេះលោកមានសង្ឃឹមច្រើន គឺអត់មានអ្វីដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យទៅខាងមុខទេ មិនអ៊ីចឹងបាទ ? ហង្ស ឆាយ៉ា ៖ បាទ អាហ្នឹងខ្ញុំជឿ អានេះជាចក្ខុវិស័យរបស់ខ្ញុំ ៕