ស្ថាបនិកកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស និងជាអតីតរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអូស្ត្រាលី លោកសាស្ត្រាចារ្យហ្ការ៉េត អេវ៉ាន (Gareth Evans) ជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលីរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ម៉ាល់ខុម ធឺនប៊ល (Malcolm Turnbull) ត្រូវតែទាមទារឲ្យរបបលោក ហ៊ុន សែន ងាកមកគោរពតាមកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីសឡើងវិញ ដើម្បីធានាថា ប្រទេសកម្ពុជា ដើរតាមគន្លងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ។
សំណើរបស់លោកសាស្ត្រាចារ្យ ហ្ការ៉េត អេវ៉ាន ធ្វើឡើងនៅមុនកិច្ចប្រជុំកំពូលពិសេសអាស៊ាន-អូស្ត្រាលី ថ្ងៃទី១៧-១៨ មីនាខាងមុខនេះ ដែលអូស្ត្រាលីនឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបសន្និសីទកំពូលដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកជាមួយក្រុមប្រទេសប្លុកអាស៊ានទាំង១០។ កិច្ចប្រជុំកំពូលនេះ ក៏ជាឱកាសមួយ ដែលមានការរំពឹងទុកថា អាចនឹងមានជំនួបទ្វេភាគី រវាងនាយករដ្ឋមន្ត្រីអូស្ត្រាលី លោក ម៉ាល់ខុម ធឺនប៊ល និងលោក ហ៊ុន សែន។
ថ្លែងក្នុងសន្និសីទសាធារណៈមួយស្តីពីបញ្ហាកម្ពុជា ដែលរៀបចំឡើងដោយសាកលវិទ្យាល័យជាតិអូស្ត្រាលី (Australian National University) កាលពីថ្ងៃទី០៩ មីនា ម្សិលម៉ិញ លោក ហ្ការ៉េត អេវ៉ាន បានសង្កត់ធ្ងន់ៗថា ម្តងហើយម្តងទៀត សហគមន៍អន្តរជាតិបានបិទភ្នែក បណ្តែតបណ្តោយឲ្យរបបលោក ហ៊ុន សែន រួចខ្លួន តាមរយៈការបំពារបំពានការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ ដូច្នេះ លោកថា ល្មមដល់ពេលហើយ ដែលសហគមន៍អន្តរជាតិ ត្រូវតែរួមគ្នាប្រឈមនឹងការពិតមួយនេះ និងត្រូវធ្វើយ៉ាងណារិះរកវិធីឆ្លើយតបយ៉ាងសមស្របទៅនឹងការកើនឡើងនៃអំពើផ្តាច់ការនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីតម្រូវឲ្យលោក ហ៊ុន សែន ងាកមកគោរពគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ។
ក្នុងឱកាសនៃសន្និសីទសាធារណៈមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនេះ ដែលត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើង និងរៀបចំនៅក្រៅប្រទេស ជាពិសេសក្រោយពេលដែលរបបលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានសម្រេចគាស់រម្លើង និងរម្លាយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាស្ថាពរនៅកម្ពុជា និងធ្វើឡើងក្រោមប្រធានបទ «កម្ពុជាកំពុងស្ថិតនៅមាត់ជ្រោះនៃគ្រោះថ្នាក់ និងដំណោះស្រាយឆ្ពោះទៅរកការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០១៨» លោកសាស្ត្រាចារ្យ ហ្ការ៉េត អេវ៉ាន ក៏បានថ្លែងថ្កោលទោសរដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលី ដែលជាភាគីហត្ថលេខីដ៏សំខាន់មួយនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស ដែលលោកថា មិនមានឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងការនិយាយរិះគន់ទៅកាន់របបលោក ហ៊ុន សែន អំពីបញ្ហាធ្លាក់ចុះដុនដាបនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបច្ចុប្បន្ននេះ ដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលនេះ បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងទទួលយកជនភៀសខ្លួនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា។
លោកសាស្ត្រាចារ្យ ហ្ការ៉េត អេវ៉ាន បន្តថា រដ្ឋាភិបាលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ធឺនប៊ល ត្រូវតែអង្គុយនិយាយដោយត្រង់អំពីបញ្ហាកម្ពុជានេះ ក្នុងជំនួបប្រជុំទ្វេភាគីជាមួយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន នាកិច្ចប្រជុំកំពូលពិសេសអាស៊ាន-អូស្ត្រាលីខាងមុខនេះ។ លោកសង្កត់ធ្ងន់ៗថា ដល់ពេលវេលាហើយដែលសហគមន៍អន្តរជាតិ និយាយចំឈ្មោះ ធ្វើឲ្យអាម៉ាស់ បើកការស៊ើបអង្កេត និងដាក់ទណ្ឌកម្មណាមួយ មកលើក្រុមមេដឹកនាំរបបក្រុងភ្នំពេញបច្ចុប្បន្ននេះ។
ដោយឡែក អ្នកស្រី មូរ សុខហួរ អនុប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលជាវាគ្មិនសំខាន់ម្នាក់ទៀត ដែលបានចូលរួមជាកិត្តិយសក្នុងសន្និសីទនេះ បានរំឭកពីព្រឹត្តិការណ៍បង្ក្រាបដោយហិង្សាលើពលរដ្ឋក្នុងជម្លោះដីធ្លីក្នុងស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ កាលពីថ្ងៃទី០៨ មីនា ។
អ្នកស្រី មូរ សុខហួរ បានថ្លែងអំណរគុណលោកសាស្ត្រាចារ្យ ហ្ការ៉េត អេវ៉ាន ដែលជាស្ថាបនិកកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស និងប្រទេសអូស្ត្រាលី ដែលបានផ្តួចផ្តើមនាំមកនូវសន្តិភាពជូនប្រទេសកម្ពុជាកាលពីជាង២៥ឆ្នាំមុន ដែលអ្នកស្រីថា នេះគឺជាកេរដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអូស្ត្រាលីបានបន្សល់ទុកជូនប្រទេសកម្ពុជា និងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជារួម។ អ្នកស្រី មូរ សុខហួរ គូសបញ្ជាក់ម្តងហើយម្តងទៀតប្រាប់អង្គសន្និសីទថា កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស គឺនៅមិនទាន់ស្លាប់នៅឡើយទេ ហើយថា ប្រទេសអូស្ត្រាលី និងក្រុមមន្ត្រីរៀបចំគោលនយោបាយអូស្ត្រាលី នៅតែជាប់កាតព្វកិច្ចក្នុងការធ្វើយ៉ាង ត្រូវការពារនូវរាល់ខ្លឹមសារ និងគោលការណ៍ដែលមានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ដើម្បីធ្វើឲ្យប្រទេសកម្ពុជាងាកមករកការគោរពលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឲ្យបានពិតប្រាកដឡើងវិញ។
សំឡេងអ្នកស្រី មូរ សុខហួរ៖ « ខ្ញុំមកទីនេះ ដើម្បីរំឮកដល់ក្រុមមន្ត្រីនៃរដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលីថា ប្រទេសអូស្ត្រាលី បានបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលមួយសម្រាប់កម្ពុជា ដែលបានផ្តួចផ្តើមឲ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស។ ដូច្នេះ អូស្ត្រាលីចាំបាច់ត្រូវតែធ្វើឲ្យក្តីសង្ឃឹមនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា វិលត្រលប់មករកស្ថានភាពដូចប្រក្រតីឡើងវិញ។ ... សប្ដាហ៍ក្រោយនេះ អូស្ត្រាលី នឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលពិសេសអាស៊ាន - អូស្ត្រាលី ហើយនេះក៏ជាលើកទីមួយផងដែរ ដែលអូស្ត្រាលី ជាសមាជិកមួយនៃសមាជិកចំនួន៤៧ នៃក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ខាងមុខនេះ នឹងមានការជជែកគ្នាអំពីបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សរបស់កម្ពុជា នៅឯក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អូស្ត្រាលី ត្រូវតែការពារកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន ដែលបានចុះហត្ថលេខា ជាភាគីហត្ថលេខីមួយរូបនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស។ »
ក្រៅពីបានអំពាវនាវឲ្យក្រុមមន្ត្រី និងរដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលីត្រូវតែការពារកេរដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ អ្នកស្រី មូរ សុខហួរ ក៏បានលើកឡើងផងដែរថា បើទោះបីជាលោក ហ៊ុន សែន បានសម្រេចរម្លាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានដោយជោគជ័យមែនក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែគណបក្សនេះ នៅតែបន្តរស់រានក្នុងផ្នត់គំនិតប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររាប់លាននាក់ ដែលអ្នកស្រីហៅថា នេះគឺជាសិទ្ធិអំណាចសីលធម៌មួយ ដែលមិនចេះស្លាប់ ឬរីងស្ងួតនៅកម្ពុជាឡើយ។
សម្រាប់លោក ហុង លីម ជាតំណាងរាស្ត្រខ្មែរ-អូស្ត្រាលី និងជាវាគ្មិនមួយរូបនៃអង្គសន្និសីទនេះដែរ លោកក៏បានថ្លែងសារថ្កោលទោសរដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលីយ៉ាងធ្ងន់ៗ ដែលបានបន្តការពារកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយរបបលោក ហ៊ុន សែន បច្ចុប្បន្ននេះ។ លោកថ្លែងយ៉ាងមុតមាំថា សហគមន៍អន្តរជាតិចាំបាច់ត្រូវបញ្ចប់ការស្ងៀមស្ងាត់នេះ និងថាពិភពលោកមិនអាចចូលដៃចូលជើងជាមួយនឹងអំពើឃោរឃៅដែលបានប្រព្រឹត្តិដោយរបបលោក ហ៊ុន សែន នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះឡើយ។
អង្គសន្និសីទ បានបិទបញ្ចប់ទៅក្នុងថ្ងៃដដែល ជាមួយនឹងក្តីសង្ឃឹមថា រដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលីនឹងលើកយកពីបញ្ហាកម្ពុជា មកពិភាក្សាដោយត្រង់ៗ ក្នុងអំឡុងពេលទស្សនកិច្ចរបស់លោក ហ៊ុន សែន នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន-អូស្ត្រាលីនាថ្ងៃទី១៧-១៨ ខាងមុខនេះ។ ក្រុមអ្នកចូលរួម ប្ដេជ្ញាថា នឹងបន្តតាមដានឃ្លាំមើលយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ពីដំណើរវិវត្តនៃព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយនៅកម្ពុជា ជាបន្តទៅទៀត។
កិច្ចប្រជុំកំពូលពិសេសអាស៊ាន-អូស្ត្រាលី និងដឹកនាំធ្វើម្ចាស់ផ្ទះដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីអូស្ត្រាលីលោក ម៉ាល់ខុម ធឺនប៊ល។ នេះជាលើកទីមួយហើយដែលប្រទេសអូស្ត្រាលី រៀបចំឲ្យមានឡើងនូវកិច្ចប្រជុំពិសេសមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ជាមួយក្រុមប្រទេសជារដ្ឋសមាជិកប្លុកអាស៊ាននេះ។ កិច្ចប្រជុំនេះ ក៏ជាឱកាសមួយសម្រាប់ប្រទេសក្នុងប្លុកអាស៊ាន ពង្រឹងដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រ និងឱកាស ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ជាមួយប្រទេសអូស្ត្រាលី៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។