បទ​វិភាគ៖ តើ​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ពិត​ប្រាកដ​មួយ​អាច​សម្រេច​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ​នៅ​កម្ពុជា?

ដោយ មាន ឫទ្ធិ
2017-03-14
អ៊ីម៉ែល
មតិ
ចែករំលែក
បោះពុម្ព
  • បោះពុម្ព
  • ចែករំលែក
  • មតិ
  • អ៊ីម៉ែល
ពលរដ្ឋ​បោះឆ្នោត​ជ្រើស​តាំង​តំណាងរាស្ត្រ​អាណត្តិ​ទី​៥ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០១៣។
ពលរដ្ឋ​បោះឆ្នោត​ជ្រើស​តាំង​តំណាងរាស្ត្រ​អាណត្តិ​ទី​៥ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០១៣។
RFA/Leng Maly

ខណៈ​ដែល​ការ​បោះឆ្នោត​ឃុំ-សង្កាត់​ឆ្នាំ​២០១៧ និង​ការ​បោះឆ្នោត​ថ្នាក់​ជាតិ​ឆ្នាំ​២០១៨ កាន់​តែ​ខិត​ជិត​មក​ដល់ ដដែល​ជា​ដដែល ដំណើរ​វិល​ជុំ​នៃ​ស្ថានភាព​នយោបាយ​តានតឹង​នៅ​កម្ពុជា បាន​ត្រឡប់​មក​លង​បន្លាច​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​សាជាថ្មី​ម្តង​ទៀត។ ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​លើក​នេះ កំសួល​នយោបាយ​ហាក់​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំងក្លា​ជាង​ពេល​ណាៗ​ទាំងអស់។ គណបក្ស​កាន់​អំណាច កំពុង​ប្រើប្រាស់​គ្រប់​មធ្យោបាយ និង​រូបភាព ក្នុង​ចេតនា​ដើម្បី​ផ្ដួល​រំលំ​គូ​បដិបក្ខ​របស់​ខ្លួន​មិន​ឲ្យ​មាន​វត្តមាន​ជា​ស្ថាពរ​ក្នុង​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​លើ​សមរភូមិ​នយោបាយ​តែ​ម្តង។ តួយ៉ាង​ដូចជា​ការ​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម​ច្បាប់​ស្ដីពី​គណបក្ស​នយោបាយ​ដ៏​ចម្រូងចម្រាស និង​ការ​គំរាម​ប្ដឹង​ទារ​យក​ទីស្នាក់ការ​បក្ស​ប្រឆាំង​នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ​ជាដើម។

តើ​នេះ​មិន​មែន​មាន​ន័យ​ថា ជា​ការ​ប្លន់​យក​ឆន្ទៈ​ប្រជាពលរដ្ឋ ឬ​ជ័យជម្នះ​ដោយ​ស្រប​ច្បាប់ មុន​ពេល​ដែល​មាន​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ជា​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទេ​ឬ​យ៉ាង​ណា? តើ​នេះ​អាច​ជា​សញ្ញាណ​មួយ​បញ្ជាក់​ថា សុបិន្ដ​រួម​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទូទៅ​អំពី​លទ្ធភាព​ដែល​អាច​ទទួល​បាន​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ពិត​ប្រាកដ​មួយ​សម្រាប់​សង្គម​កម្ពុជា តាម​រយៈ​ការ​បោះឆ្នោត​ដោយ​សេរី ត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ និង​អហិង្សា អាច​នឹង​ឈាន​ទៅ​រក​ការ​ផុត​រលត់ ឬ​បិទ​បញ្ចប់​ទាំងស្រុង​តែ​ម្តង​ដែរ​ឬ​ទេ?

អស់​រយៈកាល​ជាង​ពីរ​ទសវត្សរ៍​មក​ហើយ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​សម័យ​ទំនើប ដែល​ប្រទេស​ដ៏​ក្រីក្រ​មួយ​នេះ​បាន​ព្យាយាម​រៀបចំ​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​សកល ក្រោម​កិច្ច​ជួយ​ជ្រោមជ្រែង ត្រួសត្រាយ និង​ឃ្លាំ​មើល​ពី​សំណាក់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៣។

ក៏ប៉ុន្តែ​ជា​រឿយៗ គ្មាន​ម្តង​ណា​ឡើយ​ដែល​ដំណើរការ និង​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ទាំងនោះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​រលូន មាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​គ្រប់​ជ្រុងជ្រោយ​ពី​សំណាក់​គណបក្ស​នយោបាយ​ដែល​ចូលរួម​ប្រកួត​ប្រជែង ភាគី​ដែល​ធ្វើ​ការ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត និង​ពី​សំណាក់​អន្តរជាតិ។ គ្មាន​ម្តង​ណា​ឡើយ​ដែល​ទាំង​នៅ​មុន និង​នៅ​ក្រោយ​ដំណើរការ​នៃ​ការ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​ទាំងនោះ បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​ពុំ​មាន​អំពើ​ហិង្សា ឃាតកម្ម​នយោបាយ ការ​គំរាម​កំហែង ក្តី​ក្ដាំ​តាម​ផ្លូវ​តុលាការ ដែល​ឈាន​ដល់​ការ​ចាប់​ចង​គូ​ប្រកួត​ប្រជែង​នយោបាយ​ដាក់​ពន្ធនាគារ ការ​ធ្វើ​ទុក្ខបុកម្នេញ​ផ្នែក​នយោបាយ ឬ​ការ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​មហាជន​ប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធផល​បោះឆ្នោត និង​ការ​សម្រុះសម្រួល​នយោបាយ ជាដើម។

ពី​មួយ​អាណត្តិ​ទៅ​មួយ​អាណត្តិ ទំនុក​ចិត្ត​លើ​ឯករាជ​ភាព អព្យាក្រឹតភាព តម្លាភាព និង​សុចរិត​ភាព​របស់​ស្ថាប័ន​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត បាន​ក្លាយ​ជា​ចំណោទ​ចាក់ស្រេះ​សម្រាប់​ដោះស្រាយ​មិន​ចេះ​ចប់​មិន​ចេះ​ហើយ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ។ ព្រម​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ គណបក្ស​កាន់​អំណាច​តែង​ទទួល​រង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា បាន​រៀបចំ​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត​មួយ​ដែល​គ្រាន់​តែ​ជា​ល្បែង​ល្បិច​ឆ្ពិន​ភ្នែក​មហាជន និង​បំភ័ន្ត​មតិ​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ តាម​រយៈ​វិធីសាស្ត្រ​កេង​បន្លំ​សន្លឹក​ឆ្នោត​តាម​គ្រប់​រូបភាព​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ប្រព័ន្ធ ប្រកប​ដោយ​ភាព​ឈ្លាសវៃ និង​ស្ទាត់​ជំនាញ​បំផុត។

ការ​បោះឆ្នោត​ចេះ​តែ​ដំណើរការ​ទៅ​រៀង​រាល់​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ម្តង លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ក៏​ចេះ​តែ​បន្ត​ក្ដោបក្ដាប់ និង​ពង្រឹង​អំណាច​ឥត​ឈប់​ឈរ​ពី​មួយ​អាណត្តិ​ទៅ​មួយ​អាណត្តិ ខណៈ​ដែល​លំហ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក៏​ចេះ​តែ​រួម​តូច​ទៅៗ​ជា​លំដាប់។ បើ​ស្តាប់​តាម​ការ​ថ្លែង​កន្លង​ទៅ​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន អំពី​បំណង​ចង់​នៅ​ក្រាញ​អំណាច​របស់​លោក ប្រសិន​បើ​លោក​មាន​អាយុ ១​ពាន់​ឆ្នាំ លោក ហ៊ុន សែន ក៏​ប្រហែល​ជា​ចង់​បន្ត​កាន់​អំណាច​នេះ​ឲ្យ​បាន​ពេញ​មួយ​សហស្សវត្ស​ដែរ។

រដ្ឋ​ប្រហារ ១៩៩៧ ៨៥៥
រថក្រោះ​របស់​កង​ទាហាន​ស្មោះ​នឹង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ទី​២ លោក ហ៊ុន សែន ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​បង្ហូរ​ឈាម​កណ្ដាល​ក្រុង​ភ្នំពេញ នា​ថ្ងៃ​ទី​៥-៦ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៩៧។ AFP Photo AFP Photo

យុទ្ធសាស្ត្រ​ក្នុង​ការ​បន្ត​ក្រាញ​ននៀល​អំណាច​ដោយ​ប្រើប្រាស់​គ្រប់​មធ្យោបាយ ដើម្បី​បន្ទច់បង្អាក់​ដំណើរការ​ប្រជាធិបតេយ្យ អាច​សង្ខេប​បាន​ត្រួសៗ​ដូច​ខាង​ក្រោម៖

ការ​ប្រើប្រាស់​កម្លាំង​យោធា​ដើម្បី​ប្លន់​អំណាច៖

 

យុទ្ធសាស្ត្រ​នេះ​ត្រូវ​បាន​លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​កាន់​អំណាច​តែង​យក​មក​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ករណី​មាន​អាសន្ន ពោល​គឺ​នៅ​ពេល​ដែល​ខ្លួន​ចាញ់​ឆ្នោត ឬ​ហៀប​នឹង​ចាញ់​ឆ្នោត​ម្តងៗ។ ជាក់ស្តែង​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ដែល​មាន​អ៊ុនតាក់ (UNTAC) ជា​អ្នក​មើល​ការ​ខុស​ត្រូវ និង​ត្រួត​ពិនិត្យ​គណបក្ស​នេះ បាន​ប្រើប្រាស់​កម្លាំង​យោធា​ដើម្បី​គំរាម​ធ្វើ​អបគមន៍​បំបែក​ខែត្រ​ទាំង​៧ នៅ​ភូមិភាគ​បូព៌ា​ទន្លេ​មេគង្គ ជា​រដ្ឋ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត ជា​ថ្នូរ​នឹង​ការ​សម្រុះសម្រួល​ផ្នែក​នយោបាយ​ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ខ្លួន​អាច​បន្ត​ក្រាញ​អំណាច​បាន។ ក្រៅ​ពី​នេះ ក៏​មាន​ផង​ដែរ​ការ​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៩៧ និង​ការ​សម្ញែង​កម្លាំង និង​គ្រឿង​បរិក្ខារ​យោធា​ជា​សាធារណៈ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ ក្រោយ​ពេល​ប្រកាស​លទ្ធផល​ឆ្នោត​មួយ​សន្ទុះ ដែល​ស្ដែង​ឲ្យ​ឃើញ​ពី​បរាជ័យ​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ភ្ញាក់​ផ្អើល​របស់​គណបក្ស​កាន់​អំណាច។

បន្តិច​ម្តងៗ លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​ពង្រឹង​អំណាច​គ្រប់គ្រង​ប្រព័ន្ធ​យោធា​របស់​ខ្លួន​តាម​រយៈ​ការ​បន្ត​តែងតាំង​មន្ត្រី​យោធា​ជំនិតៗ​របស់​លោក រួម​ទាំង​កូន​ប្រុស​របស់​លោក​ផ្ទាល់​ផង​ដែរ ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​មេ​បញ្ជាការ​យោធា​សំខាន់ៗ​នៅ​ក្នុង​ជួរ​កងទ័ព។ ការ​ធ្វើ​ដូចនេះ ក៏​កើត​មាន​ផង​ដែរ​ក្រោម​រូបភាព​ជា​ការ​ភ្ជាប់​សាច់​ឈាម​ជា​ដន្លង​នឹង​គ្នា​រវាង​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល និង​មន្ត្រី​យោធា។

 

ការ​បង្កើត​ច្បាប់ និង​លិខិតុបករណ៍​ច្បាប់​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ប្រព័ន្ធ ដើម្បី​បង្រួម​លំហ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ប្រព័ន្ធ​ផ្ដាច់ការ​និយម​ជា​ស្ថាពរ៖

 

ប្រព័ន្ធ​បែងចែក​អំណាច​ឯករាជ្យ​កំពូល​ទាំង​បី​របស់​រដ្ឋ ដែល​ត្រូវ​បាន​ធានា​ដោយ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ​១៩៩៣ រួម​មាន អំណាច​នីតិប្រតិបត្តិ អំណាច​នីតិប្បញ្ញត្តិ និង​អំណាច​យុត្តាធិការ ឬ​តុលាការ ត្រូវ​បាន​លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា របស់​លោក ធ្វើ​ធម្មនុញ្ញ​ប្រហារ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៤ តាម​រយៈ​ការ​អនុម័ត​ច្បាប់​ធម្មនុញ្ញ​បន្ថែម​ដ៏​ចម្រូងចម្រាស។ ច្បាប់​ថ្មី​ដែល​មាន​ឋានានុក្រម​ស្មើ​នឹង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ស្ថាប័ន​នីតិប្បញ្ញត្តិ និង​ស្ថាប័ន​នីតិប្រតិបត្តិ បង្កើត​ឡើង​ព្រម​គ្នា​ក្នុង​ពេល​តែ​មួយ តាម​រយៈ​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​កញ្ចប់ ដែល​ប្រការ​នេះ​ផ្ទុយ​ស្រលះ​ទាំងស្រុង​ពី​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ស្មារតី​កិច្ចព្រមព្រៀង​ទីក្រុង​ប៉ារីស ក្នុង​ការ​ធានា​ឲ្យ​បាន​នូវ​ឯករាជ​ភាព​នៃ​ប្រព័ន្ធ​អំណាច​រដ្ឋ​កំពូល​ទាំង​ពីរ​នេះ។

ការ​បង្កើត​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៨ មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​មាន​រដ្ឋ​ប្រហារ​ឆ្នាំ​១៩៩៧ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គណបក្ស​គ្រប់គ្រង​អំណាច​មួយ​នេះ​មាន​ប្រៀប និង​ឥទ្ធិពល​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ស្ថាប័ន​មួយ​នេះ ដែល​ជា​ស្ថាប័ន​កំពូល​សម្រាប់​បកស្រាយ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ពិនិត្យ​ធម្មនុញ្ញភាព​ច្បាប់ និង​ជា​ស្ថាប័ន​ចុង​ក្រោយ​សម្រាប់​ដោះស្រាយ​វិវាទ​នានា​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​បោះឆ្នោត។ លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នេះ ក៏​កើត​មាន​ផង​ដែរ​ចំពោះ​ការ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត ឬ​ហៅ​ថា​គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត (..)។ បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​ការ​កែ​ទម្រង់​ក្បាល​ម៉ាស៊ីន​គ្រប់គ្រង​ស្ថាប័ន​នេះ​ក៏ដោយ ក៏​ការ​ធានា​នូវ​ឯករាជ​ភាព​របស់​ស្ថាប័ន​មួយ​នេះ ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​ស្រពិចស្រពិល​នៅ​ឡើយ។

ដោយឡែក​ខណៈ​ដែល​កម្ពុជា កំពុង​មាន​វិបត្តិ​នយោបាយ​ក្រោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​២០១៣ តាម​រយៈ​ការ​អនុម័ត​ច្បាប់​ស្ដីពី​ការ​រៀបចំ និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​អង្គការ​តុលាការ ច្បាប់​ស្ដីពី​លក្ខន្តិកៈ​ចៅក្រម និង​ព្រះរាជអាជ្ញា និង​ច្បាប់​ស្ដីពី​វិសោធនកម្ម​ច្បាប់​ឧត្ដម​ក្រុម​ប្រឹក្សា​នៃ​អង្គ​ចៅក្រម កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១៥ កន្លង​ទៅ​នេះ អំណាច​យុត្តាធិការ ឬ​តុលាការ ក៏​ត្រូវ​បាន​គណបក្ស​នេះ​យក​មក​គ្រប់គ្រង​ជា​ស្ថាពរ​តាម​រយៈ​ការ​ដាក់​ឲ្យ​ស្ថាប័ន​មួយ​នេះ​ចំណុះ​នឹង​ក្រសួង​យុត្តិធម៌។

នៅ​ទីបំផុត​ទៅ ប្រព័ន្ធ​អំណាច​រដ្ឋ​កំពូលៗ​ទាំង​ពីរ គឺ​អំណាច​នីតិប្បញ្ញត្តិ និង​អំណាច​តុលាការ ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​យ៉ាង​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ឲ្យ​អនុវត្ត​តាម​បញ្ជា​ទាំងស្រុង​ពី​សំណាក់​រដ្ឋាភិបាល​លោក ហ៊ុន សែន។

យ៉ាង​ណា​មិញ ច្បាប់​ស្ដីពី​ការ​បោះឆ្នោត​ជ្រើស​តាំង​តំណាងរាស្ត្រ​ដែល​ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១៥ ក៏​មាន​ចែង​ផង​ដែរ​នូវ​ការ​ដាក់​កម្រិត​ថា ជា​ការ​បោះបង់​អាសនៈ​នៃ​រដ្ឋសភា ចំពោះ​គណបក្ស​នយោបាយ​ណា​ដែល​ហ៊ាន​ចេញ​មុខ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត ដែល​រួម​មាន​ដូចជា ការ​ធ្វើ​ពហិការ​មិន​ព្រម​ចូលរួម​សម័យ​ប្រជុំ​ដំបូង​តាម​ការ​កោះ​ប្រជុំ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ ឬ​ការ​ធ្វើ​ពហិការ​មិន​ព្រម​ចូលរួម​ប្រជុំ​រដ្ឋសភា​សម្រាប់​ការ​ប្រកាស​សុពលភាព​នៃ​អាណត្តិ​របស់​សមាជិក​នីមួយៗ ឬ​ការ​ធ្វើ​ពហិការ​មិន​ព្រម​ធ្វើ​សច្ចាប្រណិធាន​ចូល​កាន់​តំណែង។ ការ​ដាក់​កម្រិត​បែប​នេះ មាន​ន័យ​ស្មើ​នឹង​ការ​បង្ខំ​ឲ្យ​គណបក្ស​នយោបាយ ត្រូវ​តែ​ទទួល​ស្គាល់​លទ្ធផល​បោះឆ្នោត បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​ភាព​មិន​ប្រក្រតី​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ។

ថ្មីៗ​នេះ​ទៀត​សោត ការ​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម​ច្បាប់​ស្ដីពី​គណបក្ស​នយោបាយ គឺ​ជា​ស្នៀត​ចុង​ក្រោយ​ដែល​គណបក្ស​កាន់​អំណាច​មួយ​នេះ​កំពុង​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​ឈាន​ទៅ​កម្ទេច​ចោល​ទាំងស្រុង​គណបក្ស​នយោបាយ ឬ​អាជីព​អ្នក​នយោបាយ​ណា​មួយ​ដែល​មាន​លទ្ធភាព និង​ឱកាស​អាច​ដណ្ដើម​យក​ជ័យជម្នះ​ពី​ខ្លួន​បាន​នា​ពេល​បោះឆ្នោត។ ចាប់​ពី​ពេល​នេះ​ត​ទៅ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ និង​តុលាការ ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​នូវ​សិទ្ធិ​អំណាច​ដ៏​ទូលំទូលាយ​មិន​ធ្លាប់​មាន​ពី​មុន​មក​ក្នុង​ការ​ផ្អាក បញ្ឈប់ រំលាយ​ចោល ឬ​ហាមប្រាម​មិន​ឲ្យ​ធ្វើ​នយោបាយ ចំពោះ​គណបក្ស​នយោបាយ ថ្នាក់​ដឹកនាំ​គណបក្ស​នយោបាយ ដែល​រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​ប្រធាន អនុប្រធាន និង​សមាជិក​គណៈកម្មាធិការ​នាយក ឬ​គណៈកម្មាធិការ​អចិន្ត្រៃយ៍​នៃ​គណបក្ស​នយោបាយ ក្រោម​ហេតុផល ឬ​លេស​នយោបាយ ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ទូលំទូលាយ និង​ស្រពេចស្រពិល រួម​មាន​ដូចជា បទ​ចោទ​ប្រកាន់​ធ្វើ​វិទ្ធង្សនា​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ សេរី ពហុ​បក្ស និង​របប​រាជា​និយម​អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​សន្តិសុខ​នៃ​រដ្ឋ ឬ​ការ​ញុះញង់​ដែល​អាច​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​បែកបាក់​ជាតិ ជាដើម។

ក្រៅ​ពី​ករណី​ធំៗ​ដែល​បាន​រៀបរាប់​ត្រួសៗ​ពី​ខាង​ដើម​នេះ ក៏​មាន​ផង​ដែរ​ការ​បង្កើត​ច្បាប់​ដែល​មាន​ចេតនា​រឹត​ត្បិត និង​គាប​សង្កត់​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញ​មតិ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ សង្គម​ស៊ីវិល អ្នក​នយោបាយ និង​តំណាងរាស្ត្រ។ ច្បាប់​ទាំងនេះ​រួម​មាន​ដូចជា ច្បាប់​ស្ដីពី​សហជីព ច្បាប់​ស្ដីពី​សមាគម និង​អង្គការ​មិន​មែន​រដ្ឋាភិបាល ច្បាប់​ស្ដីពី​ការ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​សន្តិវិធី និង​វិធាន​ផ្ទៃក្នុង​នៃ​រដ្ឋសភា ជាដើម។

ហ៊ុន សែន ៨៥៥ ២០១៦
លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ថ្លែង​ក្នុង​ពិធី​ចែក​សញ្ញាប័ត្រ​ដល់​និស្សិត នៅ​មជ្ឈមណ្ឌល​សន្និបាត និង​ពិព័រណ៍ កោះពេជ្រ រាជធានី​ភ្នំពេញ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៧ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០១៦។ RFA/Brach Chev RFA/Brach Chev

ទាំងនេះ​មិន​ទាន់​បាន​រាប់​បញ្ចូល​ផង​នូវ​សកម្មភាព​នយោបាយ​ដទៃ​ទៀត ដែល​តែងតែ​កើត​មាន​ឡើង​ស្ទើរ​តែ​គ្រប់​អាណត្តិ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា។ សកម្មភាព​ទាំងនោះ​រួម​មាន​ដូចជា ការ​ទិញ​សន្លឹក​ឆ្នោត ការ​រារាំង ការ​បំភិត​បំភ័យ ការ​ធ្វើ​ទុក្ខបុកម្នេញ​ផ្នែក​នយោបាយ ការ​គំរាម​កំហែង​ក្រោម​រូបភាព​ឃាតកម្ម​នយោបាយ និង​ដំណើរ​ក្តី​ក្ដាំ​តាម​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ។ ក្រៅ​ពី​នេះ ក៏​មាន​ផង​ដែរ​ការ​ចាប់​ចង​ឃុំ​ខ្លួន​សកម្មជន​នយោបាយ មន្ត្រី​សិទ្ធិ​មនុស្ស ដីធ្លី និង​បរិស្ថាន​ដាក់​ពន្ធនាគារ ការ​ប្រើប្រាស់​យុទ្ធសាស្ត្រ​បំបែក​បំបាក់​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​គណបក្ស​ប្រឆាំង ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​មាន​លក្ខណៈ​មិន​ឯករាជ្យ និង​លម្អៀង ព្រម​ទាំង​ការ​កំណត់​អាសនៈ និង​ព្រំប្រទល់​រដ្ឋបាល​ខេត្ត-ខណ្ឌ​សាជាថ្មី ឲ្យ​ត្រូវ​តាម​របាយ​ប្រជាជន​ដែល​ជា​អ្នក​គាំទ្រ​របស់​ខ្លួន ជាដើម។

និយាយ​ជា​រួម​ទៅ សម្រាប់​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ទ្រឹស្ដី​សាមញ្ញ​បំផុត​ដែល​គណបក្ស​នេះ​យក​មក​អនុវត្ត​ក្នុង​ការ​ដែល​ចេះ​តែ​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត​នោះ គឺ «ចាញ់​ក៏​ឈ្នះ» «ឈ្នះ​ក៏​ឈ្នះ»។ ពោល​គឺ​គ្មាន​ទេ​ពាក្យ​ថា «ចាញ់» សម្រាប់​លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា របស់​លោក។ ដូច​គ្នា​នេះ​ដែរ ពាក្យ «សង្គ្រាម» និង «សន្តិភាព» ក៏​ត្រូវ​បាន​គណបក្ស​នេះ​យក​មក​ប្រើប្រាស់​ជា​ញឹកញាប់​ក្នុង​ជំនួញ​នយោបាយ សម្រាប់​ទុក​បិទ​បាំង​បន្ត​ការ​រក្សា​អំណាច​របស់​ខ្លួន។

ការ​ប្រើប្រាស់​សង្គ្រាម​ចិត្តសាស្ត្រ ដើម្បី​បន្លាច និង​បំបាក់​ស្មារតី​អ្នក​បោះឆ្នោត​នេះ ក៏​ហាក់​ដូចជា​ហួស​សម័យ និង​លែង​មាន​ឥទ្ធិពល​ទៅ​ហើយ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​កម្ពុជា បច្ចុប្បន្ន​នេះ។ ប្រសាសន៍​ដ៏​ល្បីល្បាញ​របស់​អតីត​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក លោក អាប្រាហាម លីនខន (Abraham Lincoln) ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ឲ្យ​ឃើញ​យ៉ាង​ច្បាស់​អំពី​កត្តា​នេះ។ លោក​ថ្លែង​ថា «គេ​អាច​បោក​បញ្ឆោត​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​គ្រប់​ពេលវេលា​បាន ហើយ​គេ​ក៏​អាច​បោក​បញ្ឆោត​មនុស្ស​ទាំងអស់​នៅ​ពេល​ខ្លះ​បាន ក៏ប៉ុន្តែ​គេ​មិន​អាច​បោក​បញ្ឆោត​មនុស្ស​ទាំងអស់​បាន​គ្រប់​ពេលវេលា​ទាំងអស់​នោះ​ឡើយ»

កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

ព័ត៌មាន (5)
  • បោះពុម្ព
  • ចែករំលែក
  • អ៊ីម៉ែល

អ្នក​អាន​អនាមិក

Talking if possible change in Cambodia, there would be a lot of discussion, changing to what? if we know about changing to positive, so the question is how?. Sometimes change can be happened or happen without using the word change. When we use the word change people could translate into different meanings. For example: change like Arab countries, change like developing countries, change like Lun Nol and Khmer Rouge...

There are different pattern of changes depend on the country and context of the leaders, history and people.

I saw politician from across the countries, mostly they talked about change and change, but mostly they talked about changing that benefit their personal interest and party, and benefit people is the last option if it is covered by their change philosophy. We are in a country which is full of Buddha principle, Buddha said, a positive changing is happening from inside us, not from outside, but people do the opposite and don't understand or pretend no to understand in order to benefit something. Of course, we could not read people mind, but we could see the result and action. Many things more to say about this topic, I will continue later...

May 03, 2017 02:45 PM

អ្នក​អាន​អនាមិក

well, well Can Cambodian government send people to find Cambodian soldier bones in Vietnam too?

Mar 17, 2017 03:23 AM

វណ្ណ

ថាមិនត្រូវដែរ។ តាមពិតមេដឹកនាំ ដែលមានអំណាចបំផុត គឺមេដឹកនាំណាដែលមានការគាំទ្រពីរាស្រ្ត។ ទោះមានអាវុធក្នុងដៃយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏អ្នកប្រើអាវុធទាំងនោះសុទ្ឋសឹងជាមនុស្ស។

ជាឧទាហរណ៍ងាយយល់នៃប្រទេសសិង្ហបុរី ដែលធ្លាប់យកកម្ពុជាគំរូ។ ប្រទេសសិង្ហបុរីជាប្រទេសប្រកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យ តែមានបក្សតែមួយ។ តែមូលហេតុដែលគ្មានប្រជាជនតវ៉ា ឬប៉ះបោរគឺដោយសារប្រទេសនេះយក «យុត្តិធម៌សង្គម» ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះធំជាងណាៗទាំងអស់។ ដោយសារការដឹកនាំរបស់គេផ្តល់សុភមង្គល និងយុត្តិធម៌ពេញផ្ទៃប្រទេសយ៉ាងនេះហើយ បានជាគេឃើញថាមេដឹកនាំប្រទេសិង្ហបុរី នឹងអាចកាន់អំណាចតកូន តចៅបាន ដោយគ្មានការព្រួយបារម្ភ និងប្រើល្បិចថោកទាប។

ក្រលេកមកមើលកម្ពុជាវិញ។ ធ្វើបានស្អីខ្លះ? បើមិនមានខ្នង កុំសង្ឃឹមថាបានយុត្តិធម៌! បើឈ្លោះជាមួយក្រុមកូនអ្នកមានអំណាច កុំសង្ឃឹមថាឈ្នះ! ចង់ទាមទារដី ឬតវ៉ាដើម្បីជាតិ? ស្អែកចូលគុក ឬត្រូវគេបាញ់ចោលផងមិនដឹង។ រក្សាសន្តិភាព? មួយថ្ងៃៗ ស្រែកមើលងាយជីវិតខ្មែរ ហើយមួយម៉ាត់ណាក៏យកពាក្យសង្រ្គាម មកប្រើ។ ថាគ្មានខ្លាចនរណា តែដល់ពេលជាមួយបរទេស គ្មានបានការស្អី!

Mar 16, 2017 11:38 AM

អ្នក​អាន​អនាមិក

Yes,it is possible because Hun Sen is not immortal.

Mar 14, 2017 10:07 AM

អ្នក​អាន​អនាមិក

ខ្ញុំបាទ យើងខ្ញុំ(ខ្មែរ)បានដឹងថា រាជរដ្ឋាភិបាលខ្មែរបានអនុញាត្តិឲ្យដំណាងប្រទេសយួនហាណូយរុករកឆ្អឹងខ្មោចរបស់ទាហានគេនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរ ។ ជាសំណួរ ខ្ញុំបាទ យើងខ្ញុំចង់សួរថា តើនៅពេលណាទើបក្រុមការងារនេះនិង បញ្ចប់បេសកកម្មរុករកឆ្អឹងខ្មោចទាហានរបស់ពួកគេ?។ សូមលោកមេត្តាជួយផ្សាយដោយអនុគ្រោះផងចុះ

Mar 14, 2017 09:28 AM

មើល​មតិ​ទាំង​អស់.

គេហទំព័រ​ទាំងមូល