កាលនៅមានព្រះជន្មគង់នៅ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះបាទ នរោត្ដម សីហនុ ទ្រង់បានទុកព្រះរាជសារបណ្ដាំជាច្រើន ថាព្រះអង្គប្រាថ្នាអោយព្រះអដ្ឋិរបស់ព្រះអង្គ ត្រូវតម្កល់ក្នុងព្រះចេតិយរួមនឹងព្រះរាជបុត្រី គន្ធបុប្ផា។
ឥឡូវនេះ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស និងមន្ត្រីរាជការ បានអនុវត្តតាមព្រះរាជបណ្ដាំនោះ។ ក្នុងព្រះរាជពិធីដង្ហែ និងតម្កល់ព្រះអដ្ឋិនៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ព្រះរាជអដ្ឋិព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ ឬព្រះបរមរតនកោដ្ឋ នឹងត្រូវដង្ហែ និងតម្កល់នៅព្រះចេតិយព្រះរាជបុត្រី គន្ធបុប្ផា ដែលឋិតក្នុងបរិវេណព្រះវិហារព្រះកែវមរកត។
ចេតិយព្រះរាជបុត្រី គន្ធបុប្ផា គឺជាទីឋានចុងក្រោយដែលតម្កល់ព្រះអដ្ឋិព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ហើយតាមជំនឿខ្មែរ គឺទីនោះហើយជាឋានបរមសុខ។
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចេតិយត្រូវចាត់ទុកជាដងខ្លួនព្រះពុទ្ធអង្គ។ ហេតុនេះ ការតម្កល់ព្រះអដ្ឋិព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ឬអដ្ឋិធាតុនៃសពពុទ្ធសាសនិកដទៃទៀតក្នុងចេតិយ គឺមានន័យថា បានទៅដល់ទីបរមសុខ ដូចបានទាន់ព្រះពុទ្ធអង្គដូច្នោះដែរ។
អ្នកស្រាវជ្រាវអារ្យធម៌ខ្មែរ លោកបណ្ឌិត អាំង ជូលាន មានប្រសាសន៍ថា ព្រះចូឡាមុនីចេតិយដែលត្រូវគេជឿថា បានដាក់ផ្នែកសំខាន់ៗនៃរាងកាយព្រះពុទ្ធអង្គ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបរិនិព្វានទៅនោះ គឺឋិតនៅឋានត្រៃត្រិង្ស។ ឯការកសាងចេតិយនៅលើផែនដីនេះ គឺជាគំរូនៃព្រះចូឡាមុនីចេតិយនោះហើយ៖ «សំឡេង»។
គោលគំនិតនៃការភ្ជាប់ទៅនឹងព្រះពុទ្ធអង្គ ឬទេព បានចាក់ឫសយូរមកហើយក្នុងជំនឿខ្មែរ។ ឯកសារពាក់ព័ន្ធនឹងជំនឿខ្មែរ ដែលអ្នកប្រាជ្ញបានស្រាវជ្រាវទុក បានបង្ហាញថា ក្នុងពេលខ្មែរកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ក៏មានទំនៀមភ្ជាប់ទៅនឹងទេពដែរ ជាពិសេស គឺព្រះមហាក្សត្រខ្មែរសម័យបុរាណ ដោយរាប់ទាំងការកសាងប្រាសាទ ព្រះបដិមាទេព រហូតដល់ការដាក់ព្រះមរណនាមព្រះមហាក្សត្រ។ ជាអាទិ៍ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គមានមរណនាមថា បរាមេស្វរ ឬបរមីសូរ ដែលមានន័យថា ក្រោយពេលចូលទិវង្គតទៅ ព្រះអង្គនឹងយាងទៅសោយសុខនៅស្ថានព្រះបរមឥសូរ។ ទំនៀមនោះ បានផ្លាស់ប្ដូរដែរនៅពេលដែលខ្មែរបែរទៅកាន់ព្រះពុទ្ធថេរវាទ។
តឹកតាងប្រវត្តិសាស្ត្របញ្ជាក់ថា ចេតិយដ៏ចំណាស់មួយបានបន្សល់ទុកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន គឺចេតិយនៅលើកូនភ្នំដូនពេញ ជាតំណាងអោយរាជធានីភ្នំពេញក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ ចេតិយនោះតម្កល់ព្រះអដ្ឋិព្រះបាទពញាយ៉ាត ដែលកសាងឡើងក្នុងសតវត្សទី១៥។ បើទោះជាយ៉ាងណា ជំនឿទាក់ទងនឹងចេតិយ អាចមានអាយុកាលយូរជាងនេះ។ ក្រៅពីកសាងចេតិយថ្មី ក៏មានភស្តុតាងជាច្រើនបញ្ជាក់ពីការកែប្រែប្រាសាទព្រហ្មញ្ញសាសនា និងពុទ្ធសាសនាមហាយាន អោយទៅជាចេតិយ ឬមានអត្ថន័យថាជាចេតិយ។ តួយ៉ាងប្រាសាទអង្គរវត្ត ប្រាសាទវត្តនគរ ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម បច្ចុប្បន្ន និងប្រាសាទជាច្រើនទៀត។
រំឭកពីប្រវត្តិនៃការកសាងចេតិយក្នុងប្រវត្តិនៃជំនឿក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ចេតិយដំបូងគេកើតឡើងបន្ទាប់ពីព្រះពុទ្ធអង្គចូលបរិនិព្វាន គឺចេតិយនៅក្រុងសារណាធ (Sarnath) និងនៅសន់ចិ (Shanchi) នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា បច្ចុប្បន្ន។
សាស្ត្រាចារ្យនៃមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យា លោក សឺន ស៊ូប៊ែរ្តិ៍ មានប្រសាសន៍ថា ការកសាងចេតិយក៏អាចកើតចេញពីបន្ទូលព្រះពុទ្ធអង្គ ពាក់ព័ន្ធនឹងទីសក្ការបូជានៃព្រះពុទ្ធសាសនា៖ «សំឡេង»។
លោកសាស្ត្រាចារ្យ សឺន ស៊ូប៊ែរ្តិ៍ បញ្ជាក់ទៀតថា បើតាមការសិក្សាពីប្រវត្តិនៃការកសាងចេតិយ បញ្ជាក់ថា ក្រៅពីចេតិយតម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រះពុទ្ធអង្គ ក៏មានចេតិយដែលមានវ័យចំណាស់ក៏មានតម្កល់អដ្ឋិធាតុពុទ្ធសាសនិកល្បីល្បាញជាច្រើនរូបដែរ៖ «សំឡេង»។
ងាកមករកការតម្កល់ព្រះអដ្ឋិនៃព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ក្នុងព្រះចេតិយព្រះរាជបុត្រី គន្ធបុប្ផា អ្នកជំនាញស្រាវជ្រាវអារ្យធម៌ខ្មែរ លោកបណ្ឌិត អាំង ជូលាន មានប្រសាសន៍ថា តាមទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ គឺជារឿងធម្មតា ដែលមានការដាក់អដ្ឋិធាតុរួមក្នុងចេតិយតែមួយ៖ «សំឡេង»។
លោក អាំង ជូលាន បន្តទៀតថា ការដាក់អដ្ឋិព្រះបរមរតនកោដ្ឋនៅក្នុងចេតិយ គន្ធបុប្ផា នឹងធ្វើឲ្យព្រះអង្គបានទៅដល់ឋានបរមសុខ រួមនឹងព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអង្គ ដូចដែលព្រះអង្គប៉ងប្រាថ្នាតាំងពីពេលដែលព្រះអង្គនៅមានព្រះជន្មនៅឡើយ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។