កសិករដែលដាំបន្លែសាលាដ ខាត់ណា លក់នៅមិនទាន់ទទួលបានជោគជ័យនៅឡើយទេ ជាពិសេសនៅរដូវលំហើយ ដែលមានការដាំបន្លែច្រើន។
កសិករនៅមុខកំពូលខេត្តកណ្តាលថ្ងូរដូច្នេះ ៖ «ដាំស្ពៃក៏អ៊ីចឹងអត់មាននរណាមកម៉ៅទេ កាច់ចោលបោះចោលទាំងចម្ការ។ រាល់ថ្ងៃឲ្យតែបានទីផ្សារបន្លែដែលធ្វើហ្នឹង មិនបាច់ឲ្យវាខ្ពស់ទេ ឲ្យត្រឹមលំនឹងត្រឹមមួយពាន់ជាងបន្តិចបន្តួចទៅបានហើយ។ បើវាថោកថ្លាក់ចុះអ៊ីចឹងរឹតតែពិបាក។ ដោះស្រាយមិនចេញសោះខ្ញុំពិបាកដល់ហើយសព្វថ្ងៃ។ ជីក៏ឡើង សាំងក៏ឡើងដែរសព្វថ្ងៃ»។
តើកត្តាអ្វីដែលបណ្តាលឲ្យផលិតផលស្ពៃ សាលាដ ខាត់ណា ធ្លាក់ចុះរហូតដល់អ្នកខ្លះចង់ឈប់ប្រកបមុខរបរដាំបន្លែលក់ព្រោះខាតបង់ខ្លាំងពេក។
លោក នូវ កាស៊ី ប្រធានវិទ្យាស្ថានសន្តិភាពនិងអភិវឌ្ឍន៍មានប្រសាសន៍ថា ស្ថានភាពវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្នធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ជីវភាពកសិករជាទូទៅ ដូច្នេះត្រូវរកអ្វីមកជំនួសបណ្តោះអាសន្នសិន។
លោក នូវ កាស៊ី បញ្ជាក់ថា ត្រូវដាំអ្វីដែលអ្នកដទៃគេមិនសូវដាំ ចៀសវាងកុំឲ្យការផ្គត់ផ្គង់លើសតម្រូវការ ៖ «គួរគិតរកស្អីដែលគេមិនសូវធ្វើវិញ។ រកនឹកមើលតើស្អីគេមិនសូវធ្វើ គឺថាបើរបស់នោះវាមានតិច យើងអាចលក់បានហើយ។ បើម្តុំត្រង់ហ្នឹងគេដាំសាលាដ យើងដាំសាលាដដែរអាហ្នឹងសល់ហើយទទួលទានមិនអស់ទេ»។
ដូចគ្នានេះដែរលោក ប្រាក់ សេរីវ័ឌ្ឍន៍ នាយកប្រតិបត្តិនៃអង្គការសេដាក់ ឬមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សានិងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា មានប្រសាសន៍ថា កសិករគប្បីរៀបចំគ្នាជាសហករណ៍ បង្កើតជាប្រតិទិនដាំដុះចៀសវាងការជោរជន់បន្លែអ្វីតែមួយមុខ ៖ «ពីព្រោះបន្លែវាមិនមែនថោករហូតទេ វាថោកតែក្នុងរដូវលំហើយហ្នឹង ហើយនិងរដូវដែលសមស្របហ្នឹង។ ទីផ្សារគេនិយាយពីតម្រូវការនិងការផ្គត់ផ្គង់ កាលណាការផ្គត់ផ្គង់ច្រើននៅលើទីផ្សារ ទំនិញហ្នឹងវាចុះថោកអត់មាននរណាអាចជួយបានទេ។ អ៊ីចឹងយើងត្រូវរៀបចំជាក្រុម ចងក្រងជាសហករណ៍អីដើម្បីយើងរៀបចំប្រតិទិនដាំដុះឲ្យត្រឹមត្រូវ នរណាដាំអីនៅពេលណាដើម្បីកុំឲ្យផលិតផលបន្លែនៃមុខណាមួយនោះវាជន់ពេកនៅលើទីផ្សារក្នុងកន្លែងណាមួយ។ ទី២ទៀតយើងត្រូវរៀបចំលៃយ៉ាងណាឲ្យផលិតផលបន្លែហ្នឹងអាចដាំបានយូរ កុំឲ្យដាំតែរដូវលំហើយ រដូវស្រួល រដូវក្ដៅ រដូវភ្លៀងអីក៏អាចដាំបានដែរ»។
នៅមានកត្តាសំខាន់មួយទៀតក្រៅពីការមិនមានប្រតិទិនដាំដុះ មិនចេះចែកគ្នាដាំតាមប្រភេទដំណាំ គឺការដែលមានដំណាំប្រភេទបន្លែផ្លែឈើនាំចូលពីប្រទេសជិតខាងយ៉ាងសេរីហួសហេតុពេក។
លោក សារិកា ម្ចាស់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់និងដាំស្វាយនៅកំពង់ហ្លួង ស្រុកពញាឭ ខេត្តកណ្តាល មានប្រសាសន៍ថា ចាំបាច់ត្រូវរដ្ឋាភិបាលធ្វើអន្តរាគមន៍ទប់កុំឲ្យបន្លែហូរចូលពីយៀកណាមច្រើនពេក ៖ «ទាល់តែស្រែកឲ្យរដ្ឋាភិបាលទប់បន្លែយួនបានឈ្នះ បើអត់ទប់បន្លែយួនទេទៅមិនរួចទេ។ រាល់ថ្ងៃផ្សារដើមគរ ផ្សារច្បារអំពៅសុទ្ធតែបន្លែយួនបុកមកទាំងអស់ហ្នឹង រួចទៅលក់ម៉េចឈ្នះពួកវា បើវាយកមកកាន់តែច្រើន បន្លែភ្នំពេញយើងម៉េចនឹងឈ្នះវា។ ពិបាកណាស់ ពិបាកឈ្នះទីផ្សារបន្លែវាហូរចូលមកខ្លាំងពេកយើងម៉េចលក់កើត ខំដាំៗ ទៅប្រកួតប្រជែងជាមួយគេម៉េចនឹងឈ្នះគេ គេប្រើសុទ្ធតែរបស់គីមី សុទ្ធតែរបស់ខ្លាំង តម្រូវការគេខ្នាតធំហើយយើងខ្នាតតូច»។
តើមានវិធីណាទៀត ដោះស្រាយបញ្ហាចំពោះមុខនេះបាន? នៅមានល្បិចតិចនិចខ្លះទៀតដែរ ដូចជាការកាត់បន្ថយសោហ៊ុយដើមទុនក្នុងការដាំដុះ កុំប្រើជីគីមីព្រោះនរណាក៏ដឹងដែរថាវាមានតម្លៃថ្លៃ។
លោក នូវ កាស៊ី លើកយកឧទាហរណ៍មួយនៅក្នុងតំបន់របស់លោកមកប្រាប់ ៖ «ខែនេះតាសក់ក៏ខាត ត្រឡាចក៏ខាតនៅតំបន់ខ្ញុំ ហើយមូលហេតុគឺមិនមែនមកពីធ្លាក់ថ្លៃទេ មកពីធាតុអាកាសថ្លៃពេក គាត់ប្រឹងប្រើជីអីឲ្យខ្លាំង ដើម្បីឲ្យបរិមាណតាសក់ហ្នឹងបានដូចធម្មតា អាហ្នឹងអស់សោហ៊ុយកាន់តែច្រើន ដល់ពេលលក់ទៅច្រើនទាំងអស់គ្នាទៅមិនដឹងនរណាលក់ឲ្យនរណា សល់ចោលទៅ ម្ល៉ោះហើយខាតច្រើនដែរ»។
វិធីសាស្ត្រមួយដែលកសិករថៃបានអនុវត្តបានដោយជោគជ័យក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ទឹកសម្រាប់ដាំបន្លែ គឺគេប្រើចំបើងកាត់ចិញ្ច្រាំលាយនឹងដីខ្សាច់យកទៅគ្របរងដំណាំ ព្រោះវិធីនេះអាចរក្សាសំណើមបានល្អណាស់។ ការប្រើសារធាតុគម្របប្រភេទនេះអាចចំណេញទឹក ៥០ភាគរយ។ក្រៅពីនេះដើម្បីលក់បន្លែបានតម្លៃល្អ កសិករនៅជុំវិញភ្នំពេញក្តី នៅខេត្តព្រះសីហនុ និងខេត្តសៀមរាបក្តី ដែលជាតំបន់ទេសចរណ៍មានភ្ញៀវបរទេសច្រើន មានសណ្ឋាគារ ផ្ទះសំណាក់ច្រើនគប្បីឈប់ប្រើជីគីមី ងាកមកដាំបន្លែបង្ការច្បារដំណាំតាមវិធីធម្មជាតិ ដែលគេហៅថាបន្លែសរីរាង្គ ព្រោះជាទីនិយមរបស់អតិថិជនសម័យថ្មី។
លោក សារិកា ប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីថា ៖ «ឬក៏ពួកគាត់អាចចងក្រងគ្នាជាក្រុម ជាសហគមន៍ យកបន្លែគាត់ជាលក្ខណៈធម្មជាតិយកមកតាមទីផ្សារធម្មជាតិបាន។ មានន័យថាខាងសេដាក់ ខាងអ៊ី.អឹម ហើយនិងនៅតាមសាខាផ្ទះគេតែម្ដង។ យើងប្រើតាមផ្ទះ យើងអូសរទេះតាមផ្ទះ ឥឡូវគេនិយមលក់បន្លែតាមផ្ទះ។ លក់តាមផ្សារអ្នកខ្លះគេអត់មានពេលគេច្រើនអូសតាមផ្ទះ...»។
ម្យ៉ាងទៀតបន្លែដែលសេសសល់លក់មិនដាច់ក៏អាចច្នៃធ្វើអ្វីផ្សេងទៀតបាន ៖ «ខ្ញុំវិញ ខ្ញុំគិតថាបើសិនជាគាត់ថារបស់អស់ហ្នឹងគាត់លក់មិនដាច់ ក៏គាត់អាចបើកការដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់ជាលក្ខណៈធម្មជាតិដូចយើងអ៊ីចឹង គាត់អាចយកបន្លែគាត់ហ្នឹងទៅឲ្យចំណីមាន់បាន»។
បច្ចុប្បន្ននេះបានជាតាមសណ្ឋាគារទំនើប ដែលភ្ញៀវគេចូលចិត្តទទួលទានបន្លែស្រស់ តែបែរជាមិនទទួលទិញបន្លែខ្មែរ ទៅទទួលទិញបន្លែពីបរទេសវិញនោះ គឺព្រោះតែកសិករខ្មែរនៅមិនអាចផ្គត់ផ្គង់ឲ្យគេបានយ៉ាងទៀងទាត់។
លោក សារិកា បានប្រាប់ដូច្នេះ ៖ «ទី១អ្នកស្រុកយើងដាំតាមរដូវ ហើយតាមគ្នា ភាគច្រើនអត់មានចងក្រងជាសហគមន៍ Marketing (រកទីផ្សារ) តាមសណ្ឋាគារអត់មានទេស្រុកខ្មែរ បន្លែ។ អ៊ីចឹងម្ចាស់សណ្ឋាគារគេហ្នឹង មាន Marketing សណ្ឋាគារគេផ្នែកបន្លែហ្នឹង គេចុះមករកខ្លួនគេតែម្ដង មកយកនៅផ្សារដើមគរ ឬផ្សារច្បារអំពៅខ្លួនគេតែម្ដង រាល់ថ្ងៃគឺគេធ្វើអ៊ីចឹង»។
មួយវិញទៀតអ្នកផលិតបន្លែរបស់ខ្មែរនៅមិនទាន់ចេះកែច្នៃក្នុងការវេចខ្ចប់បន្ថែមសម្រស់ឲ្យផលិតផលរបស់ខ្លួន ដែលពុំមែនជារឿងពិបាកអ្វីសោះឡើយ។
លោកអតីតរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងយុត្តិធម៌ នូវ កាស៊ី អធិប្បាយពីបញ្ហានេះដូច្នេះ ៖ «គេមាន Package (កញ្ចប់) របស់គេ មើលមករាងស្រស់ស្អាតអ៊ីចឹងទៅ ម្ល៉ោះហើយគេយកទីផ្សារធំៗអស់ហើយ យើងនៅតែទីផ្សារក្នុងស្រុកទេ។ ការវេចខ្ចប់ហ្នឹងឥឡូវយើងធ្វើបាន គួរធ្វើ រៀបចំធ្វើឲ្យល្អដែរ ដើម្បីប្រកួតប្រជែង។ ក្លាស្សេអាលេខ១ហ្នឹងទៅផ្សារលេខ១ទៅ លេខ២ទៅថ្នាក់កម្រិតធម្មតាទៅ តម្លៃក៏ធូរទៅ ហើយចុងប៉ូចលេខ៣ ទៅដល់ចំណីសត្វទៅទាល់តែធ្វើអ៊ីចឹងបានចំណេញ បើថាយើងលក់តែមួយកន្លែងអត់ចំណេញទេ»។
បើរាជរដ្ឋាភិបាលជួយអន្តរាគមន៍ថែមទៀត ផលិតផលបន្លែបង្ការខាត់ណា ប៉េងប៉ោះ ស្ពៃ ត្រប់ ស្រស់ៗ ដែលខ្មែរដាំ ច្បាស់ជានឹងមានអនាគតអាចជួយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្ររបស់ពលរដ្ឋខ្មែរបានមួយកម្រិតទៀតជាមិនខាន៕