មន្ត្រីកសិកម្មអះអាងថា ត្រីធម្មជាតិនៅតែសំបូរក្នុងទន្លេ បឹងបួ ប៉ុន្តែត្រីធម្មជាតិមិនអាចផ្ដល់អាហារបានគ្រប់គ្រាន់ទៅតាមកំណើនមនុស្សនៅពេលបច្ចុប្បន្នទេ។ ដូច្នេះដើម្បីឲ្យត្រីនៅតែសំបូរក្នុងទីផ្សារ នាយកដ្ឋានជលផលសុំឲ្យពលរដ្ឋបង្កើនការចិញ្ចឹមត្រីជាលក្ខណៈគ្រួសារនៅតាមបណ្ដាឃុំ ស្រុក ខេត្ត។ ការចិញ្ចឹមត្រីនេះមានកសិករមួយចំនួនបានច្នៃប្រឌិតផលិតចំណីត្រីពីសត្វចង្រៃមួយចំនួន ជាពិសេសពីខ្យងលឿង ឬខ្យងមាសជាដើម។
មន្ត្រីក្រសួងកសិកម្មនិងអង្គការការីតាស បង្រៀនកសិករឲ្យចេះចិញ្ចឹមត្រីពូជក្នុងស្រុក និងត្រីពូជនាំចូលតាមការចិញ្ចឹមខុសៗគ្នា ខ្លះចិញ្ចឹមក្នុងស្រះគ្រួសារ ខ្លះចិញ្ចឹមដាក់ក្នុងទ្រុងបណ្ដែតលើទឹកទន្លេ ខ្លះចិញ្ចឹមក្នុងថង់ប្លាស្ទិក។
ស្របគ្នានេះ មន្ត្រីកសិកម្មក៏បានណែនាំកសិករអ្នកចិញ្ចឹមត្រីឲ្យប្រមូលយកខ្យងលឿង ឬខ្យងមាស ដែលជាសត្វខ្យងចង្រៃ វាស៊ីបំផ្លាញស្រូវយ៉ាងរហ័សនោះមកធ្វើជាចំណីត្រី។
ការណែនាំនោះ ធ្វើឲ្យលោក គង់ ស នៅភូមិព្រែកឬស្សី ឃុំព្រែកឬស្សី ស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្ដាល ដែលលោកជាក្រុមប្រឹក្សាភិបាលសហគមន៍អភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មសុភមង្គលភូមិយើងសាកល្បងអនុវត្តមុនគេ។
នៅពេលលោកអនុវត្ត ឃើញថាចំណេញថវិកាច្រើន មិនចំណាយលុយទិញចំណីមកឲ្យត្រីស៊ី គាត់ក៏អំពាវនាវឲ្យអ្នកដទៃធ្វើតាម៖ «ខ្ញុំសុំឲ្យកសិករទាំងអស់គិតថា បើសិនជាយើងយកលុយទៅទិញថ្នាំបាញ់ខ្យង គិតថា បាញ់ស្រែក្នុង ១ហិកតារ អស់ ៤កញ្ចប់ ទៅ ៥កញ្ចប់ យើងគិតថា ក្នុង១កញ្ចប់តម្លៃ ៥ពាន់រៀល ក៏ប៉ុន្តែក្នុងហ្នឹងវាជាការចំណាយប្រាក់របស់យើង ហើយបើយើងងាកទិញគេ ជីវភាពគ្រួសារយើងមិនអាចធូរធារទេ»។
លោក គង់ ស បានឲ្យដឹងថា វិធីយកខ្យងលឿង ឬខ្យងមាសទៅឲ្យត្រីស៊ីនោះ មានការណែនាំពីមន្ត្រីការិយាល័យកសិកម្មស្រុកល្វាឯម និងពីបុគ្គលិកអង្គការការីតាសកម្ពុជា (CARITAS Cambodia)។
លោកថា ក្នុងខ្យងប្រមាណ ៥គីឡូក្រាម គាត់ស្ងោរឆ្កឹះយកសាច់ចិញ្ច្រាំបោះឲ្យត្រីស៊ីបានពេញ១ថ្ងៃ៖ «សំបូរខ្យងមាសដែលកសិករប៉ះពាល់ណាស់ ព្រោះខ្យងមាសវាស៊ីស្រូវ កន្លែងខ្លះវាស៊ីអស់ហើយ។ ខ្ញុំយកស្បៃទៅក្រាលនៅក្នុងទឹក ដល់ហើយខ្ញុំយកដើមល្ហុង ហើយនិងដើមចេកអីយកទៅចងនៅពីលើហ្នឹងទៅ ដល់ពេលហើយ ដើមចេកដើមល្ហុង ដល់វារលួយទៅ ខ្យងវាអត់មានចំណីស៊ី វាមកតោងស៊ីចំណីហ្នឹងទៅ ហើយដល់ ២ ទៅ ៣ថ្ងៃ យើងលើកមកបាន ១ល្អីអីមក យកមកវ៉ៃខ្យង ដើម្បីឲ្យត្រីវាស៊ីធ្វើជាចំណី»។
លោកថា ត្រីស៊ីសាច់ខ្យងវានឹងធំលឿន។ នៅក្នុងការចិញ្ចឹមត្រីរបស់គាត់មិនដល់ ១ឆ្នាំ គាត់ថ្លឹងត្រីក្នុង១ក្បាលទម្ងន់ជិត ១គីឡូក្រាម។ ដោយគាត់ឃើញថា ខ្យងលឿង ឬខ្យងមាស ជាសត្វចង្រៃដែលកសិករជាច្រើនខ្លាចវា ព្រោះតែវាពូកែស៊ីបំផ្លាញស្រូវ តែគេអាចចាប់វាយកមកកែច្នៃធ្វើជាចំណីមានប្រយោជន៍ដល់សត្វត្រី លោក គង់ ស ក៏អំពាវនាវឲ្យកសិករចាប់ខ្យងនោះយកមកប្រើការវិញ។
លោកបន្តថា ខ្យងលឿង ឬខ្យងមាស កសិករជាច្រើនកម្ចាត់វាពីស្រែ ដោយទិញថ្នាំគីមីពុលយកទៅបាញ់សម្លាប់ ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវចម្រុះដទៃទៀត និងប៉ះពាល់សុខភាពអ្នកបាញ់ថ្នាំនោះផង និងអ្នកជិតខាងផង។ ប៉ុន្តែបើធ្វើតាមវិធីគាត់ គឺគ្រាន់បកផ្លែត្នោតទុំ និងកាប់ដើមចេក និងដើមល្ហុងយកទៅត្រាំក្នុងទឹកស្រែដើម្បីទាក់ទាញខ្យង កសិករនឹងចំណេញប្រាក់ មិនបាច់ទិញថ្នាំពុលមកបាញ់សម្លាប់ខ្យងលឿង ឬខ្យងមាសនោះទៀតឡើយ។
លោក គង់ ស៖ «វាត្រូវចំណេញដល់កសិករ ពិសេសចំណេញដល់ខ្លួនខ្ញុំ។ ឧទាហរណ៍ស្រែប្រាំងខ្ញុំមានអ៊ីចឹង ខ្ញុំយកទៅដាក់ទៅ ដូចជាគល់ល្ហុង ឬមួយសំបកចេក យកទៅចងដាក់ដូចជាកន្តំអ៊ីចឹង ដល់ចងទៅវាមកស៊ី ដល់ពេលស៊ីទៅ យើងលើកទៅធ្វើឲ្យខ្យងពាយ ដោយកសិករយើងមិនបាច់ប្រើថ្នាំពុលយកទៅបាញ់បណ្ដេញ ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់កូនត្រីតូចតាច ឬសត្វអីមានប្រយោជន៍នៅក្នុងស្រែយើងទេ។ វិធីហ្នឹងគឺអង្គការការីកាស និងមន្ទីរកសិកម្មខេត្តមកបង្រៀនពីវិធីសាស្ត្រហ្នឹង»។
លោកបន្តថា នៅក្នុងស្រុកល្វាឯម មានកណ្ដុរនិងសត្វខ្យងលឿង ឬខ្យងមាសជាសត្វដែលវាចូលចិត្តស៊ីបំផ្លាញដំណាំស្រូវ។ លោកបានចាប់វាយកមកធ្វើជាចំណីត្រី។ ក្រោយពីឲ្យសាច់សត្វទាំង២នោះទៅត្រីស៊ី គាត់ឃើញថា ត្រីឆាប់ធំ។ លោកសូមឲ្យប្រជាកសិករទាំងអស់ដែលមានខ្យងលឿង និងកណ្ដុរចូលស៊ីស្រូវ ត្រូវចាប់វាមកធ្វើចំណីត្រី។ លោកប្រាប់ពីវិធីចាប់ខ្យងលឿងពីស្រែ គឺអាចយកផ្លែត្នោតទុំ បកដាក់ពីលើស្បៃមុង យកទៅត្រាំក្នុងទឹកស្រែដែលជ្រៅ។
វិធីចាប់ខ្យងលឿងមួយទៀត អាចយកដើមចេក ដើមល្ហុង ដែលរលួយកាត់ជាកង់ខ្លីៗ ដាក់ពីលើស្បៃមុង យកទៅត្រាំក្នុងទឹកស្រែដូចគ្នា។ កន្លះម៉ោងក្រោយ ទៅប្រមូលយកខ្យងនោះ យកមកស្ងោរឆ្កឹះយកសាច់ ចិញ្ច្រាំវាល្អិតបោះឲ្យត្រីស៊ី គឺត្រីស៊ីសាច់ខ្យងវានឹងឆាប់ធំ រហ័សឡើងគីឡូ និងអាចឆាប់ចាប់លក់។ ចំណែកវិធីចាប់កណ្ដុរវិញ គឺដាក់អង្គុបដែលមានចំណីនៅក្នុងអង្គុបនោះដើម្បីប្រមូលវាបានច្រើន ហើយពន្លាត់យកស្បែកបោះឲ្យត្រីស៊ី ឯសាច់កណ្ដុរយកទៅលក់។
លោក គង់ ស៖ «ក្រោយពីអស់អាចំណីខ្យង យើងត្រូវដាក់អង្គុបកណ្ដុរហ្នឹង បានកណ្ដុរបានអីខ្លះយកមកលាយជាមួយនឹងកន្ទក់ ហើយបបរកន្ទក់អីទៅ លាយជាមួយកណ្ដុរទៅ លាយជាមួយនឹងត្រកួន ដាក់ដើម្បីវាស៊ីបន្តទៅទៀត»។
លោក គង់ ស ឲ្យដឹងថា គាត់រស់នៅជាប់មាត់ទន្លេ ប៉ុន្តែខ្វះត្រីទទួលទាន ទើបអង្គការការីតាសកម្ពុជា និងមន្ត្រីកសិកម្មនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម មកបង្រៀនគាត់ឲ្យចេះចិញ្ចឹមត្រីក្នុងថង់ប្លាស្ទិក គឺចិញ្ចឹមនូវពូជត្រីក្នុងស្រុក។ លោកថា ដោយសារតែដីភូមិតូចចង្អៀតមិនអាចជីកស្រះក្នុងដីនោះ ជាប់ជាប្រចាំបាន គាត់ជ្រើសរើសយកការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងថង់ប្លាស្ទិកដែលអាចលើកវាចល័តប្ដូរទីតាំងចិញ្ចឹមបានគ្រប់ពេលវេលា។
លោក គង់ ស៖ «ការរើសទីតាំងក្នុងការចិញ្ចឹមយើងគិតថា ដីរបស់យើងមានទាប វាចង្អៀត ហើយវាជាប់នឹងតំបន់មាត់ទន្លេ អ៊ីចឹងក្នុងការជីកស្រះដូចនៅខាងស្រែ ជីកមិនបានទេ អ៊ីចឹងហើយខ្ញុំចិញ្ចឹមដាក់តង់ បើយើងមិនដាក់តង់ទេ ទឹកវាមិនអាចដក់នៅទេ»។
លោកថា អង្គការការីតាស និងមន្ត្រីកសិកម្ម ក្រៅពីផ្ដល់នូវបច្ចេកទេសចិញ្ចឹម ក៏បង្រៀនឲ្យការចិញ្ចឹមត្រីបែបណាអាចចាប់លក់ក្នុងរដូវត្រីខ្សត់ ហើយលក់បានថ្លៃ។ ក្រោយពីសម្រេចចិត្តចិញ្ចឹមត្រី មន្ត្រីទាំងនោះក៏បង្រៀនឲ្យគាត់ចេះរើសពូជត្រីណាដែលទីផ្សារពេញនិយម ហើយអាចលក់ឆាប់ដាច់រហ័សបានចំណូល។ គាត់ក៏ជ្រើសរើសយកពូជត្រីក្នុងស្រុក ដូចជាត្រីប្រា ត្រីអណ្ដែង យកមកចិញ្ចឹមនៅក្នុងថង់ប្លាស្ទិកនោះ។
លោក គង់ ស៖ «តង់នេះវាមានបណ្ដោយថា ១០ម៉ែត្រ ទទឹងវា ៦ម៉ែត្រ ហើយដល់ពេលយើងរបៀបនៃការចិញ្ចឹម យើងបត់ខាងលើឲ្យបាន ១ម៉ែត្រកន្លះសងខាង គឺបាន ៣ម៉ែត្រ។ គិតទៅក្នុងស្រះមួយ ៧ម៉ែត្រ យើងត្រូវកាត់តង់ ១០ម៉ែត្រ ហើយរបៀបនៃការធ្វើយើងត្រូវវាស់ដីឲ្យស្មើ ហើយយកខ្សែវាស់ជាចតុកោណកែងឲ្យស្មើជ្រុងគ្នា ទើបបានយើងបត់តង់ត្រូវ»។
លោកថា ការបត់ប្លាស្ទិកដែលគាត់ហៅថា តង់នេះ គឺប្រៀបដូចរៀបស្រះចិញ្ចឹមដែរ។ ថង់ប្លាស្ទិកដែលគាត់ទិញយកមករៀបជាស្រះនោះ គឺផលិតនៅប្រទេសវៀតណាម ដាក់លក់នៅតាមផ្សារ។ គាត់យកប្លាស្ទិកបត់បាននោះ ទៅក្រាលពីលើដីរាងបួនជ្រុងទ្រវែង គាត់ជីកដីឲ្យជម្រៅចុះក្រោម ៣តឹក។ គាត់យកប្លាស្ទិកផ្នែកជញ្ជាំងលើកបញ្ឈរឡើងឲ្យរាងដូចស្រះ។
លោក គង់ ស៖ «ពេលជីកដីហើយបោះបង្គោលមួយចំហៀង ១០ៗទៅ ទាំងអស់វា ២០បង្គោល ហើយទទឹង ៣ៗបង្គោលទៀតវា ៦បង្គោល ដល់ហើយខ្ញុំយករបាឫស្សីយកមកវ៉ៃពីត្រឹមដីមក បោះឫស្សី ៣ដើម ក្នុងតង់មួយហ្នឹង ដាក់ជាចម្រៀកៗបោះទៅ វ៉ៃដែកគោលជាប់ជាមួយហ្នឹង ដល់រួចហើយបានខ្ញុំលាតង់»។
រៀបចំប្លាស្ទិកជាស្រះសម្រាប់ចិញ្ចឹមរួច គាត់យកដីបាតត្រពាំង ជាដីមមោក ទៅក្រាលនៅបាតក្រោមថង់ប្លាស្ទិកនោះ។ មុនយកដីមមោកទៅចាក់នៅបាតក្រោមថង់ប្លាស្ទិក គាត់យកដីនោះទៅហាលឲ្យស្ងួត និងដំឲ្យម៉ត់។ ក្រោយពីយកដីមមោកជាដីបាតត្រពាំងទៅចាក់ក្នុងបាតក្រោមប្លាស្ទិករួច គាត់បាចកំបោរស ២គីឡូក្រាមពីលើដីនោះ ទើបបញ្ចូលទឹកឲ្យដីវាសើម។ ក្រោយពីទុកទឹកកំបោរឲ្យវាសម្លាប់មេរោគក្នុងដីរួចប្រមាណកន្លះខែ ទើបគាត់បញ្ចូលទឹកក្នុងប្លាស្ទិកឲ្យបានកន្លះម៉ែត្រ។ បន្ទាប់មកយកបាវ ដែលនៅក្នុងបាវនោះមានកម្ទេចស្លឹកទន្ទ្រានខេត្ត លាយរួចជាមួយលាមកសត្វចំនួន ៦បាវ យកទៅដាក់ត្រាំតាមជ្រុងក្នុងទឹកនៃថង់ប្លាស្ទិក។ ត្រាំបាវនោះ គឺទុករហូតដល់ទឹកក្នុងប្លាស្ទិក ប្រែពណ៌ពីសនៃជាតិកំបោរ ទៅជាពណ៌បៃតង ហើយត្រូវមើលក្នុងប្លាស្ទិក មានកើតសត្វល្អិតៗហែលក្នុងទឹកកើតច្រើន ទើបគាត់ទៅទិញកូនត្រីប្រាពីខេត្តព្រៃវែង មកដាក់ចិញ្ចឹម។ ក្រោយពីដាក់កូនត្រីប្រាចិញ្ចឹមបាន ២អាទិត្យ គាត់ទៅទិញកូនត្រីអណ្ដែងមកដាក់ចិញ្ចឹមជាមួយគ្នាក្នុងប្លាស្ទិកនោះបន្ថែមទៀត។
លោក គង់ ស៖ «អត់ទេ ខ្ញុំដាក់ត្រីប្រាមុន ក្នុងរយៈកាលកន្លះខែ បានយកត្រីអណ្តែងចូលមកតាមក្រោយ។ ដោយសារតែកូនត្រីអណ្ដែងវាល្មោភនឹងស៊ីគេណាស់ អ៊ីចឹងឲ្យវាដាក់ក្រោយ ឲ្យវានៅតូច ដើម្បីឲ្យត្រីប្រាវាស៊ាំសិន ហើយឲ្យវាមានកម្លាំងអាចទប់ជាមួយត្រីអណ្ដែងបាន»។
ក្រោយពីដាក់លែងកូនត្រី ៧០០ក្បាល លែងសន្សឹមៗក្នុងប្លាស្ទិករួច ៣ថ្ងៃក្រោយពីការលែងកូនត្រី ទើបគាត់ឲ្យចំណីវាស៊ី។ ការឲ្យចំណីគាត់យកពេលម៉ោង ៩ព្រឹក ពេលថ្ងៃរះច្បាស់ពន្លឺ។ ចំណីកូនត្រីគាត់ទិញពីផ្សារដែលបានផ្សំលក់ ក្នុង១ថ្ងៃគាត់ឲ្យចំណីសរុប ១កំប៉ុងទឹកដោះគោ បោះឲ្យវាស៊ីក្នុង១ថ្ងៃ២ដង។
លោកថា គាត់មិនសូវឲ្យចំណីកូនត្រីស៊ីច្រើន ព្រោះនៅក្នុងទឹកមានសត្វប្លង់តុង ដែលវាកើតក្នុងទឹកនោះហើយ។ ក្រោមពីចិញ្ចឹមបានច្រើនខែ គាត់ចាប់ផ្ដើមបបរកន្ទក់ ត្រកួន លាយជាមួយខ្យងមាស ឬខ្យងលឿង ដែលគាត់ចាប់បានពីក្នុងស្រែបោះឲ្យវាស៊ី៖ «ខ្ញុំអត់ឲ្យស៊ីភ្លាមទេ ព្រោះត្រីវាត្រូវការហែល ត្រូវការស្គាល់ទឹក ហើយម្យ៉ាងទៀត យើងអាងប្លង់តុងមាននៅក្នុងហ្នឹងហើយ យើងទុកឲ្យវាស៊ីប្លង់តុងនោះឲ្យបានច្រើន ព្រោះដើម្បីទប់ទល់ជំងឺ។ បើកាលណាខ្ញុំឲ្យវាស៊ីចំណីភ្លាម ដូចត្រីហ្នឹងវាស្លាក់ខ្យល់វាដូចជាហល់ងាប់ អ៊ីចឹងក្នុងរយៈកាល ៣ថ្ងៃ ទើបខ្ញុំបោះចំណីឲ្យវាស៊ី»។
ចំពោះការថែទាំទឹកក្នុងប្លាស្ទិកចិញ្ចឹមត្រីវិញ លោក គង់ ស ប្រាប់ថា ក្នុង១អាទិត្យបង្ហូរចេញម្ដង ផ្លាស់ទឹកចាស់ចេញ បញ្ចូលទឹកថ្មីថែម។ ទឹកដែលបង្ហូរចេញ គាត់យកទៅស្រោចបន្លែមានជីជាតិ បន្លែមិនបាច់ប្រើជីបំប៉ន។ លោកថា ការដាក់កូនត្រីចិញ្ចឹម គឺនៅខែកុម្ភៈ និងមីនា ទើបអាចចិញ្ចឹមលក់ទាន់ពេលបិទនេសាទ ព្រោះជាពេលដែលត្រីខ្សត់ ហើយត្រីលក់បានថ្លៃដល់ទៅ ១គីឡូ ១ម៉ឺន២ពាន់រៀល ឬប្រហែល ៣ដុល្លារ ប៉ុន្តែបើចាប់ត្រីលក់នៅខែមីនា និងមេសា គឺត្រីលក់បាន ៧ពាន់រៀល១គីឡូ មិនដល់ ២ដុល្លារទេ។ លោកឲ្យដឹងថា ក្នុងការទូទាត់ប្រាក់ចំណេញពីការចិញ្ចឹមត្រី ១.៤០០ក្បាល ក្នុងនោះមានត្រីប្រា ៧០០ក្បាល និងត្រីអណ្ដែង ៧០០ក្បាល គាត់នៅសល់ប្រាក់ច្រើនលានរៀលក្នុងការចិញ្ចឹមត្រីម្ដង៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។