វេទិកាពិភាក្សាពីវិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងអប់រំនៅកម្ពុជា កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ឲ្យដឹងថា ខណៈកំណើនតម្រូវការប្រជាជនលើផលិតផលកសិកម្មកាន់តែច្រើន ប៉ុន្តែកម្ពុជា នៅតែប្រឈមនឹងបញ្ហាកង្វះធនធានមនុស្សក្នុងវិស័យនេះ ពោលគឺខ្វះខាតទាំងពលកម្មមិនមានជំនាញ ទាំងអ្នកបច្ចេកទេស។ បញ្ហានេះ បានធ្វើឲ្យមានការប្រកួតប្រជែងគ្នាខ្លាំងរវាងក្រុមហ៊ុន ក្នុងការស្វែងរកកម្លាំងពលកម្ម និងអ្នកជំនាញការក្នុងវិស័យនេះ។
វេទិកាពិភាក្សាពីវិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងអប់រំនៅកម្ពុជា ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ឲ្យដឹងថា និស្សិតកម្ពុជា បច្ចុប្បន្ន កំពុងសិក្សាវិស័យកសិកម្មមានតែ ៤% ប៉ុណ្ណោះ ខណៈប្រទេសកម្ពុជា ពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មជាង ៩០ភាគរយ។
បញ្ហានេះ សង្គមស៊ីវិលរិះគន់រដ្ឋាភិបាលថា បានយកចិត្តទុកដាក់តិចតួចក្នុងការបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្សសម្រាប់បម្រើក្នុងវិស័យនេះឲ្យជឿនលឿនទៅមុខ ស្របតាមសម័យបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ឬស័ក្ដិសមនឹងប្រទេសដែលយកវិស័យកសិកម្មជាធំនោះទេ។ ជាងនេះទៀត បញ្ហាអសមត្ថភាពក្នុងការបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្ស ឬការចុះខ្សោយនៃសមត្ថភាពសិស្សនិស្សិត កំពុងតែរីកធំទៅៗគួរឲ្យបារម្ភផងដែរ។
ករណីនេះដែរ នាយកប្រតិបត្តិនៃមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម និងប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមជីវិត គឺលោក សួន សេង។ លោកសង្កេតឃើញថា ការសិក្សាក្នុងស្រុកលើវិស័យកសិកម្មនេះជាច្រើនឆ្នាំមក ហាក់ដូចជានៅទ្រឹងមួយកន្លែង នៅពេលដែលប្រទេសជិតខាងកំពុងមានភាពជឿនលឿនទៅមុខឥតឈប់ឈរនោះ។
លោកពន្យល់ថា ការជួបបញ្ហាខ្វះធនធានមនុស្សក្នុងវិស័យកសិកម្មនេះ មានបញ្ហាពាក់ព័ន្ធគុណភាពសិក្សាតាំងពីថ្នាក់ក្រោមរហូតឧត្ដមសិក្សា។ លោកសង្កត់ទៅលើវិបត្តិគុណភាពសិក្សាជំនាញកសិកម្ម គឺសិស្សនិស្សិតភាគច្រើនជាកូនកសិករនៅតាមជនបទ។ លោកសង្កេតឃើញទៀតថា អ្នកមកពីជនបទភាគច្រើន ជួបបញ្ហាគុណភាពអប់រំចុះខ្សោយរួចស្រាប់មកហើយ ដោយសារមធ្យោបាយអប់រំរបស់សាលា ភាពខ្វះខាតរបស់គ្រូ និងកត្តាជីវភាពដែលចេះតែដេញតៗគ្នារហូតមក។
លោកបន្តថា បញ្ហានៅថ្នាក់ឧត្តមសិក្សាផ្នែកកសិកម្ម មិនសូវជាចោទលើបញ្ហាគ្រូប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែការខ្វះខាតកន្លែងពិសោធន៍ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ការចុះកម្មសិក្សាដោយផ្សារភ្ជាប់ទ្រឹស្ដី និងការអនុវត្តផ្ទាល់មុននឹងបញ្ចប់ការសិក្សា គឺជាបញ្ហាចោទជាចម្បង ហើយបញ្ហានេះកំពុងខ្វះការគាំទ្រ ឬខ្វះការយកចិត្តទុកដាក់ពីស្ថាប័នរដ្ឋដែលពាក់ព័ន្ធលើទុន និងទីផ្សារការងារ ជាដើម៖ « មុខរបរក្នុងវិស័យកសិកម្ម ទទួលបានចំណូលទាបជាងមុខរបរផ្សេង បើធៀបនឹងរបរសេដ្ឋកិច្ច ឬគ្រប់គ្រង សេវាកម្មអីជាដើម ចឹងអ្នកដែលរៀនកសិកម្ម ភាគច្រើនជាកូនអ្នកក្រ ច្រើនតែរៀនក្នុងវិស័យនេះ ហើយគាត់អត់មានដី អត់មានទុនទៀត។ ចឹងធ្វើឲ្យវិស័យនេះមានអ្នករៀនតិចជាងគេ »។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកបន្តថា កន្លងមកមានការចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវខ្លះៗដោយពឹងផ្អែកលើជំនួយពីអង្គការអន្តរជាតិ ពីបណ្ដាប្រទេសផ្សេងៗជាដើម។ ហេតុនេះ លោកស្នើឲ្យរដ្ឋាភិបាល គួរមានទុនដើម្បីជំរុញការស្រាវជ្រាវប្រកបដោយគុណភាពដល់សាស្ត្រាចារ្យ ដើម្បីឲ្យពួកគេមានជំនាញច្បាស់លាស់ផ្ទេរទៅនិស្សិតជំនាន់ក្រោយលើផ្នែកនេះ៖ « នៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ សមត្ថភាពការស្រាវជ្រាវ និងថវិកាស្រាវជ្រាវនៅមានកម្រិត។ ដូច្នេះ យើងអត់បានធ្វើការអភិវឌ្ឍអាជំនាញរបស់យើងបន្ត។ យើងរៀនតែអ្វីដែលយើងមានស្រាប់។ ចឹងដល់ពេលជំនាញថ្មីៗ បច្ចេកទេសថ្មី យើងក៏បានរៀនដែរ តែបើយើងមើលគ្រូគាត់ចឹងរុករក ឬបណ្តុះបណ្តាលបន្ថែម គាត់អត់មានលុយធ្វើទេ »។
របាយការណ៍ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ឲ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្ន និស្សិតកម្ពុជា បានចាប់រៀនជំនាញផ្នែកគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មរហូតជិត ៥០% ភាសាបរទេស ១២% វិស័យសុខាភិបាលមាន ៥% ព័ត៌មានវិទ្យា ៨% សិល្បៈសង្គម ៧% វិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន ៦% ទេសចរណ៍ ២% វិស្វកម្ម ៣% និងវិស័យកសិកម្មមានតែ ៤% ប៉ុណ្ណោះ។
ករណីចំនួននិស្សិតរៀនផ្នែកកសិកម្មតិចតួចនេះដែរ និស្សិតដែលកំពុងសិក្សាលើជំនាញកសិកម្មសព្វថ្ងៃនេះ ក៏បានត្អូញត្អែរពីបញ្ហានេះដែរ និងមានកង្វល់ចំពោះសមត្ថភាពរបស់ពួកគេនៅពេលរៀនចប់ មិនអាចរកការងារធ្វើបានល្អ ដោយគុណភាពសិក្សារបស់ពួកគេ។
ជាក់ស្តែង និស្សិតនៃសាលាជាតិកសិកម្មព្រែកលៀប ជំនាញកសិឧស្សាហកម្ម ឆ្នាំទី៤ ឈ្មោះ ញ៉ែម ប៊ុនទី។ និស្សិតរូបនេះបានបង្ហាញពីការលំបាកក្នុងការសិក្សាដោយខ្វះទីកន្លែងពិសោធន៍ ឧបករណ៍វិភាគរកទិន្នន័យលើផលិតផលផ្សេងៗ និងលទ្ធភាពនៃការចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវ។ កញ្ញាស្នើឲ្យរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ យកចិត្តទុកដាក់លើកទឹកចិត្ត ហើយគួរតែផ្តល់ជាថវិកា និងទីកន្លែងបច្ចេកទេស សម្ភារៈមានស្តង់ដារ ដើម្បីបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលលើផ្នែកកសិកម្មដល់និស្សិត៖ « បើយើងចង់ពង្រឹងវិស័យកសិកម្មរបស់យើង លុះត្រាតែយើងវិនិយោគទៅលើការស្រាវជ្រាវ ពិសេសសមត្ថភាពក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលគ្រូឲ្យគាត់មានសមត្ថភាព យកទៅគាត់ផ្ទេរដល់និស្សិតជំនាន់ក្រោយ »។
ពាក់ព័ន្ធនឹងការខ្វះធនធានមនុស្ស រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា លោក ហង់ ជួន ណារ៉ុន មានប្រសាសន៍ថា ទោះបីជានិស្សិតកម្ពុជា រៀនផ្នែកគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មច្រើនរហូតជិត ៥០% ខណៈប្រទេសកម្ពុជា ពឹងលើវិស័យកសិកម្មជាង ៩០ភាគរយ ហើយបែរជាផ្នែកកសិកម្មនេះមាននិស្សិតរៀនត្រឹមតែ ៤% ក៏ដោយ ក៏លោកថា វាមិនមែនជាបញ្ហាចោទនោះទេ អ្វីដែលសំខាន់ លោកថា ត្រូវរៀនអ្វីរៀនបានច្បាស់លាស់ ហើយអាចបង្កើតការងារដល់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា បានកាន់តែច្រើន គឺជាការល្អ៖ « សំខាន់និស្សិតត្រូវចេះឲ្យច្បាស់ បើយើងចេះច្បាស់អាចបង្កើតការងារធ្វើឲ្យប្រជាជនច្រើន ធ្វើឲ្យវិស័យកសិកម្មរីកចម្រើនបានច្រើន តែនិស្សិតក៏ត្រូវស្រាវជ្រាវបន្ថែមដែរ »។
បន្ថែមពីនេះ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា រូបនេះបញ្ជាក់ថា ដើម្បីទាក់ទាញយុវជនឲ្យងាកមកផ្នែកកសិកម្មឲ្យបានច្រើននោះ ក្រសួងបានរៀបចំឲ្យមានវេទិកាការងារក្នុងការជំរុញឲ្យពួកគេមានភាពក្លាហានបង្ហាញពីសមត្ថភាព តើយុវជនពួកគេមានជំនាញ ឬចេះអ្វីខ្លះ? មួយទៀតនោះ គឺបង្ហាញពីព័ត៌មានទីផ្សារការងារបច្ចុប្បន្ន ជាពិសេសផ្នែកកសិកម្ម ដូចជាផ្នែកកែច្នៃវត្ថុធាតុដើមក្នុងវិស័យនេះជាដើម៖ « ចឹងបានក្រសួងរៀបចំជាវេទិកាការងារ ហើយយើងប្រាប់គាត់ថា កម្ពុជា យើងត្រូវការទីផ្សារការងារអីខ្លះ ? ចឹងយើងតែងប្រាប់គាត់ថា ទីផ្សារយើងត្រូវការទីផ្សារអ្នកបច្ចេកទេសកសិកម្ម អ្នកជំនាញខាងស្រូវ ខាងកែច្នៃ ចឹងវាជារឿងសំខាន់ណាស់ »។
គោលនយោបាយ និងក្របខ័ណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ និងការពារកុមារក្នុងវិស័យកសិកម្មសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦ ដល់ឆ្នាំ២០២០ របស់ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ឲ្យដឹងថា កម្ពុជា ជាប្រទេសកសិកម្មមួយដែលប្រជាជនចំនួន ៦៤,៦% នៃកម្លាំងពលកម្មសរុបប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតដោយការងារកសិកម្ម។
ចំណែកឯអ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ មានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងដែរថា កន្លងមក កម្ពុជា មានកន្លែងសិក្សាស្រាវជ្រាវគ្រប់គ្រាន់ ហើយរដ្ឋាភិបាលព្យាយាមតម្រែតម្រង់ផ្លូវឲ្យសិស្ស ងាកមកសិក្សាស្រាវជ្រាវឲ្យបានច្រើនដែរ ប៉ុន្តែលោកក៏ទទួលស្គាល់ដែរថា កម្ពុជា នៅខ្វះកម្លាំងពលកម្ម និងធនធានមនុស្សក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ លោកថា ក្រសួងនឹងខិតខំជំរុញឲ្យមានការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សក្នុងវិស័យនេះឲ្យកាន់តែទូលំទូលាយ។
តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ធនាគារពិភពលោក (World Bank) ក៏ធ្លាប់បង្ហាញថា យុវជនកម្ពុជា ពិសេសនិស្សិត ក៏ដូចជាយុវជននៅជនបទ នៅតែខ្វះការទទួលបាននូវការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញវិជ្ជាជីវៈ ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ កត្តានេះ បានធ្វើឲ្យពួកគេប្រឈមនឹងចំណាកស្រុក ដើម្បីរកការងារធ្វើដោយគ្មានសុវត្ថិភាព ឬគ្មានជំនាញ ហើយទទួលបានការងារក្នុងវិស័យផ្នែកផ្សេងៗទៀតដែលមានកម្រៃទាប។
អ្នកជំនាញ និងនិស្សិតខាងកសិកម្ម នៅតែមើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលកំពុងមើលរំលងលើការពង្រឹងធនធានមនុស្សក្នុងវិស័យនេះ ព្រោះកន្លងមក រដ្ឋាភិបាលបានគិតគូរពីការបង្កើតនយោបាយទាញយកផលចំណេញពីវិស័យកសិកម្ម ជាជាងការពង្រឹងគុណភាពសិក្សាដល់និស្សិតជំនាញ។ អ្នកជំនាញ និងនិស្សិតខាងកសិកម្ម នៅតែចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាល ធ្វើយ៉ាងណាជំរុញធនធានមនុស្សក្នុងវិស័យនេះឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា ឲ្យដូចជាអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ធ្លាប់បានចាត់ទុកវិស័យកសិកម្មជាវិស័យមួយដែលមានអាទិភាពខ្ពស់ ឬជាឆ្អឹងខ្នងនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។