ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីនេះ ទាមទាការជ្រោមជ្រែងពីវិស័យផ្នែកឯកជននិងសហគ្រាសពីបណ្ដាប្រទេសជាសមាជិកដែលជាតួអង្គយ៉ាងសំខាន់ ដើម្បីបង្កើតតំបន់នេះ ឲ្យជោគជ័យ។
រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ានមានភាពទន់ខ្សោយជាមួយអង្គការសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ដទៃទៀត។ ភាពអន់ខ្សោយនោះ ដោយសារតែគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ខ្វះខាតការបំពេញបន្ថែមគ្នា និងប្រជែងគ្នាយកតែឈ្នះរៀងខ្លួន។ មូលហេតុនេះជាកត្តារាំងស្ទះដល់ការបង្កើតតំបន់អាស៊ាននៅពេលឆ្នាំ២០១៥។ ឯកសារដែលចងក្រងដោយវិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុបានបង្ហាញថា កត្តាដែលធ្វើឲ្យអាស៊ានបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចនេះឡើង ដោយសារតែកត្តាសំខាន់ពីរ គឺកត្តាខាងក្រៅ និងកត្តាខាងក្នុង។ មានន័យថា ការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីនេះ គឺចង់ឲ្យប្រទេសសមាជិកអាស៊ានប្រឹងប្រែងផលិតឲ្យកាន់តែច្រើន ជាជាងការប្រកួតប្រជែងក្នុងចំណោមប្រទេសអាស៊ានទាំងឡាយ។
គំនិតនៃការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីបានលើកឡើងដំបូងនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១ ដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ អាណន់ ប៉ាន់ណាជុន (Anand Panyarachun)។ នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនេះ រដ្ឋមន្ត្រីសេដ្ឋកិច្ចជាន់ខ្ពស់អាស៊ានក៏បានបង្កើតឡើងដែរ ដើម្បីលើកស្ទួយកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបង្កើតឲ្យមានការអនុគ្រោះពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ដែលទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍អនុគ្រោះពន្ធគយ ដែលបានចាប់អនុវត្តពីឆ្នាំ១៩៩៣ តទៅ ហើយការអនុគ្រោះពន្ធដល់អត្រាសូន្យនឹងចាប់ផ្ដើមនៅដើមឆ្នាំ២០១៥ ខាងមុខ។
សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនិងផ្នែកអាស៊ាននៃសកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ លោក ឡេង ធារិទ្ធ មានប្រសាសន៍ថា មូលហេតុដំបូងនៃការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីនេះ ដោយសារ អាស៊ានចង់ទប់ទល់នឹងតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីនៅអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ លោកបញ្ជាក់ថា ភាពបរាជ័យរបស់អាស៊ាន គឺការបែកខ្ញែកគ្នារវាងប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ទៅចូលរួមតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីនៅអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកនោះ។
លោក ឡេង ធារិទ្ធ៖ «អាហ្នឹងគេហៅថា អេប៉ិក (Asia Pacific Economic Cooporation) សហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក គេបង្កើតឡើងដោយមានសមាជិកអាស៊ានចូលរួមពីរឬបីប្រទេស ក្នុងនោះមានប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ថៃ និងហ្វីលីពីន។ គេខ្លាចថា បើអង្គការអាប៉ិកហ្នឹងក្លាយជាអង្គការមួយខ្លាំង ដូច្នេះសមាជិកអង្គការអាស៊ានហ្នឹង វាអត់មានផលប្រយោជន៍អីសម្រាប់សមាជិកខ្លួនឯងទៀត ព្រោះអីអាស៊ាន គឺសំខាន់ឆ្លើយតបសម្រាប់ប្រទេសជាសមាជិក។ អ៊ីចឹងហើយបានបង្កើត អាហ្តា (AFTA) ហ្នឹងឡើង ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការឆ្លើយតបរបស់អាប៉ិកនៅឆ្នាំ១៩៨៩»។
លោក ឡេង ធារិទ្ធ មានប្រសាសន៍បន្ថែមថា ការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីនេះឡើងក៏ចង់ ទប់ទល់នឹងការកើនឡើងនៃមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិនដែរ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយទោះបីជា ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ទាំងនេះក្ដីប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋយុវជន និងផ្នែកឯកជនភាគច្រើន មិនដឹង អំពីអត្ថប្រយោជន៍នេះឡើយ។
នាយកប្រតិបត្តិនៃកម្មវិធីអភិវឌ្ឍធនធានយុវជនកម្ពុជា លោក ជាង សុខា មានប្រសាសន៍ថា ការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ាន ហាក់ដូចជាគ្មានន័យ ដោយសារតែយុវជនដែលជាកម្លាំងផលិតមិនដឹងថាតំបន់នោះជាអ្វី បង្កើតដើម្បីអ្វី និងអ្នកណាខ្លះជាអ្នកទទួលបានផលប្រយោជន៍នោះ?
លោកបញ្ជាក់ថា ការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មជោគជ័យបានលុះត្រាតែមានការចូលរួមខ្លាំងក្លារបស់ ស្ថាប័នអាស៊ាន ថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលរបស់ប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន និងផ្នែកជនជាដើម។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នកម្រិតនៃការបញ្ជ្រាបព័ត៌មាននៃការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីរបស់ស្ថាប័នសំខាន់ៗទាំងនោះ មានតិចតួចនៅឡើយ។
លោក ជាង សុខា មានប្រសាសន៍បន្ថែមថា វិស័យឯកជននៅកម្ពុជា ដែលជាអ្នកស្រូបយកពលកម្ម ដើម្បីផលិតនៅបរិបទពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ាននោះក៏មិនដឹងថា តំបន់អាស៊ានជាអ្វីនោះដែរ ជាពិសេសអាជីវកម្មលក្ខណៈគ្រួសារ៖ «វាមានលក្ខណៈជាគ្រួសារ ហើយវាផ្ដោតទៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន ពេលនោះគាត់អត់មានការចាប់អារម្មណ៍ច្រើនអំពីទំនាក់ទំនងតំបន់និងអន្តរជាតិទេ។ គាត់មិនសូវចាប់អារម្មណ៍ថា តើការវិវដ្ដទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនិងតំបន់វាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងដូចម្ដេចទៅដំណើរការអាជីវកម្មរបស់គាត់ទេ»។
លោក ជាង សុខា មានប្រសាសន៍បន្ថែមថា ការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីនៅឆ្នាំ២០១៥ នឹងប៉ះពាល់គ្រប់ប្រភេទអាជីវកម្មទាំងអស់នៅបណ្ដាប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន។
បន្ថែមលើបញ្ហានេះ សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកអាស៊ាន លោក ឡេង ធារិទ្ធ មានប្រសាសន៍ថា ភាពបរាជ័យនៃការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីរបស់អាស៊ាន ដោយសារតែការពន្យារពេលដោយហេតុផលផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ាន។ លោកបញ្ជាក់ដើម្បីពន្លឿនការអនុវត្តនៃការការបង្កើតតំបន់នេះជោគជ័យ បានលុះត្រាតែមានការដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើប្រទេសសមាជិកអាស៊ានណា ដែលមិនគោរពទៅតាមផែនទីបង្ហាញផ្លូវដែលសរសេរនៅក្នុងសសរស្ដម្ភសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាននៅឆ្នាំ២០១៥នោះ។
លោក ឡេង ធារិទ្ធ៖ «ការដាក់ទណ្ឌកម្មទៅសមាជិកណាដែលមិនគោរពតាមកាលបរិច្ឆេទដែលអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀង។ កន្លងមកយើងមានបទពិសោធន៍របស់ប្រទេសមួយចំនួនទៅលើអាស៊ាន។ ឧទាហរណ៍ករណីម៉ាឡេស៊ី និងហ្វីលីពីន។ ដល់ធ្វើអ៊ីចឹងទៅធ្វើឲ្យកាលបរិច្ឆេទរបស់ខ្លួនឯងក៏ត្រូវលើកតាមហ្នឹងដែរ។ ដល់ពេលលើកចុះលើកឡើង វាឲ្យកាលបរិច្ឆេទដែលចង់បង្កើតជាទីផ្សាររួម ក៏ត្រូវលើកពេលដែរ ព្រោះគោលបំណងនៃការបង្កើតអាហ្តា គឺទីផ្សាររួមហ្នឹងឯង»។
លោក ឡេង ធារិទ្ធ មានប្រសាសន៍បន្ថែមថា ឧបសគ្គធំចម្បងមួយដែលរាំងស្ទះដល់ការបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរី ឬទីផ្សាររួម គឺការមិនចូលរួមរបស់វិស័យឯកជន។ លោកបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្នអាជីវកម្មភាគច្រើនមិនដឹងថា ទីផ្សាររួមជាអ្វី ឬតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីជាអ្វីនោះទេ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឯកសារដែលសរសេរនៅក្នុងវិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុបានបង្ហាញអំពីការបង្កើនល្បឿនអនុវត្តន៍តំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីរបស់អាស៊ាន ត្រូវរួមបញ្ចូលនូវចំណុចសំខាន់ពីរគឺ ទីមួយ ការបង្កើតល្បឿននៃការអនុវត្តដោយមិនគិតលើក្របខ័ណ្ឌពេលវេលាប៉ុណ្ណោះទេ តែត្រូវសំដៅលើវិធានការសេរីភាវូបនីយកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងកិច្ចសម្រួលពាណិជ្ជកម្មថែមទៀតផង។ ទីពីរ ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់ ត្រូវចូលរួមកម្មវិធីបង្កើនល្បឿននេះ រាប់ទាំងសមាជិកថ្មីនិងចាស់របស់អាស៊ាន ដែលត្រូវចូលរួមអនុវត្តលើវិធានការកាត់បន្ថយលើមុខទំនិញ លើកលែងពន្ធការបង្កើតឲ្យមាននូវការទទួលស្គាល់ទៅវិញទៅមក (Mutual Recognition Arrangement) នៅក្នុងអាស៊ានជាដើម៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។