ជំងឺឫសដូងបាត ជាជំងឺទូទៅមួយប្រភេទដែលគ្រូពេទ្យឧស្សាហ៍ជួប នៅពេលដែលអ្នកជំងឺមកជួបគ្រូពេទ្យ។ គ្រូពេទ្យឱ្យដឹងថា ជំងឺឫសដូងបាត គឺជាជំងឺទាក់ទងនឹងការរីកប៉ោងធំនៃសរសៃឈាមដែលនៅនឹងទ្វារលាមក។
ឯកសារសុខភាពរបស់គ្រូពេទ្យវះកាត់ពោះវៀនធំ និងទ្វារលាមក នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានឈ្មោះថា American Society of Colon and Rectal Surgeons សរសេរថា ជាធម្មតាមនុស្សយើងមានជាលិកាពកឫសដូងបាតនៅត្រង់ទ្វារលាមកគ្រប់ៗគ្នា។ ប៉ុន្តែករណីមនុស្សមួយចំនួន ដែលមានសរសៃឈាមនៅជាលិកាទ្វារលាមករីកធំខ្លាំង ទើបបង្កចេញជាឫសដូងបាតឡើង។
ងាកមកប្រទេសកម្ពុជា សព្វថ្ងៃនេះវិញ ត្រូវបានគ្រូពេទ្យជំនាញខាងព្យាបាលឫសដូងបាតនៃគ្លីនិក តូច យ៉ាន នៅរាជធានីភ្នំពេញ ឱ្យដឹងថា មានពលរដ្ឋខ្មែរកើតជំងឺឫសដូងបាតច្រើនដែរ។
គ្រូពេទ្យឯកទេសខាងព្យាបាលជំងឺឫសដូងបាត គឺលោកវេជ្ជបណ្ឌិត តូច យ៉ាន មានប្រសាសន៍ថា ជំងឺឫសដូងបាត កើតមាននៅលើពិភពលោកយូរមកហើយ។ ជំងឺនេះកើតចំពោះមនុស្សគ្រប់ភេទ និងទាំងចាស់ និងក្មេង។ លោកបញ្ជាក់ថា ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា ជំងឺឫសដូងបាតបានសម្លាប់មនុស្សដោយផ្ទាល់ និងប្រយោល៖ «ជំងឺឫសដូងបាត គឺជាជំងឺស្លូតតែរ៉ាំរ៉ៃ ហើយធ្ងន់ធ្ងរ ព្រោះវាជាមេរោគជាប្រភពបង្កឱ្យមានជំងឺផ្សេងៗទៀតជាច្រើន ដែលពិបាករករោគវិនិច្ឆ័យ និងខ្លួនឯងនឹកស្មានមិនដល់ ដូចជា ជំងឺក្រពះពោះវៀនរ៉ាំរ៉ៃព្យាបាលពុំជា ជំងឺថ្លើម ទាចទឹក ជំងឺបេះដូងសួត ជំងឺក្នុងក្បាល ខួរក្បាលសរសៃប្រសាទ និងការចងចាំ ជំងឺឈឺចាប់សាច់ដុំ ចុករោយសាច់ដុំ និងជំងឺសើស្បែក។ ជំងឺឫសដូងបាតជាឃាតកដ៏សាហាវ ព្រោះវាសម្លាប់មនុស្សដោយផ្ទាល់ វាជាឃាតកចេញមុខ និងសម្លាប់មនុស្សដោយប្រយោល ជាឃាតកឥតស្រមោល»។
វេជ្ជបណ្ឌិត តូច យ៉ាន ពន្យល់ថា ជំងឺឫសដូងបាតមានសណ្ឋានប្លែកៗគ្នា។ លោកថា ជាទូទៅជំងឺឫសដូងបាត ត្រូវបានបែងចែកជា ៤ប្រភេទខុសៗគ្នា៖ «ប្រភេទទី១ គឺឫសដូងបាតខាងក្រៅ ដែលពាក្យខ្មែរហៅថា មាត់ខ្យង កងជុំ ក្ដាប់ចង្អេរ កញ្ចុំជើងឆ្កែ ឬដុំជើងក្រានជាដើម ភាសាបរទេសហៅថា External Hemorrhoids។ ប្រភេទទី២ ឫសដូងបាតខាងក្នុង ពាក្យខ្មែរហៅថា នាងពួន ភាសាបរទេសហៅថា Internal Hemorrhoids។ ប្រភេទទី៣ គឺឫសដូងបាតមានទាំងខាងក្នុងផង និងខាងក្រៅផង ពាក្យខ្មែរហៅថា ឫសដូងបាតភ្លោះ ឬក៏កូនភ្លោះ។ ភាសាបរទេសហៅថា Bi-hemorrhoids។ ប្រភេទទី៤ គឺឫសដូងដុះជាប់គ្នាពីខាងក្រៅជាប់គ្នារហូតដល់ខាងក្នុង ពាក្យខ្មែរហៅថា ឫសដូងបាតស្ពាន ឬមួយក៏ភាសាបរទេសហៅថា Mixed Hemorrhoids»។
មូលហេតុ៖
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត តូច យ៉ាន ឱ្យដឹងថា កត្តាដែលជាមូលហេតុបង្កឱ្យកើតជំងឺឫសដូងបាត គឺអ្នកធ្វើការងារដែលអង្គុយច្រើន ដូចជា ជាងដេរ ជាងវិទ្យុម៉ាញ៉េ អ្នកបើកបររថយន្ត អ្នកធ្វើការងារការិយាល័យ។ អ្នកញ៉ាំច្រើន ដេកច្រើន ញ៉ាំសាច់ច្រើន ខ្វះបន្លែផ្លែឈើ បន្លែស្រស់ បន្លែមានជាតិសរសៃ និងអ្នកញ៉ាំទឹកតិច។ អ្នកដែលធាត់ អ្នកចូលចិត្តញ៉ាំផ្លែឈើលេបគ្រាប់ ដូចជា គ្រាប់ត្របែក គ្រាប់ព្រីង។ល។ ដែលក្រពះពោះវៀនពុំអាចរំលាយបាន។ អ្នកធ្វើការលើកដាក់លីសែងធ្ងន់ អ្នកឡើងដើមឈើ។ អ្នករួមភេទខុសធម្មជាតិ (រួមភេទតាមរន្ធគូទ)។ ស្ត្រីមានករណីកើតជំងឺឫសដូងច្រើនជាងបុរស ដោយសារស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងឆ្លងទន្លេតាមធម្មជាតិ៖ «មានករណីពិសេស គឺសម្រាលកូន។ ករណីសម្រាលកូន និងពពោះ ព្រោះកាលណាសម្រាលកូនតាមទ្វារក្រោម គាត់ត្រូវការប្រឹង។ ប្រឹងខ្លាំងអ៊ីចឹងទៅ សរសៃឈាមនៅគូថហ្នឹង គឺសរសៃវ៉ែននៅគូថហ្នឹងវារីកប៉ោងឡើង ហើយវាអត់ស្វិតទៅវិញ។ វារីកហួសមាឌ វាបង្កឱ្យជាជំងឺឫសដូងបាតតែម្ដង ហើយមួយទៀត កាលណាគាត់មានផ្ទៃពោះ គឺគាត់ពពោះហ្នឹង កូនសង្កត់លើក្រពះពោះវៀន ហើយយើងមិនងាយបត់ជើងច្រើនទល់លាមក។ កាលណាទល់លាមក វាធ្វើឱ្យលាមកហ្នឹងក្ដៀន កកិតនឹងសរសៃឈាម និងសរសៃឈាមយើងហ្នឹងវាប៉ោងដាក់ស្បែកការពារវាហ្នឹង វាអាចវិវឌ្ឍទៅជាជំងឺឫសដូងបាតប៉ោងឡើងធំ។ តាមពិតវាជាសរសៃឈាមទេ ឫសដូងបាតហ្នឹង»។
មានកត្តាជំងឺផ្សេងៗទៀតដែរ ដែលជាមូលហេតុបង្កឱ្យកើតជំងឺឫសដូងបាត ដូចជា ជំងឺថ្លើម ស្ទះសរសៃឈាមក្នុងថ្លើម ថ្លើមក្រិន ទាចទឹក ក្អករ៉ាំរ៉ៃ និងអ្នកមានជំងឺរាក ឬទល់លាមករ៉ាំរ៉ៃ។ ក្រៅពីនេះ គឺកត្តាពូជ ដែលឪពុកម្ដាយបន្តមកកូនតាំងពីនៅក្នុងផ្ទៃ។
រោគសញ្ញា៖
រីឯរោគសញ្ញា និងអាការៈនៃជំងឺឫសដូងបាតវិញ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត តូច យ៉ាន ឱ្យដឹងថា គឺមានធ្ងន់ស្រាលតាមដំណាក់កាលលូតលាស់ដែលមាន ៤ដំណាក់កាល។ លោកវេជ្ជបណ្ឌិតបញ្ជាក់ថា ឫសដូងបាតដែលកើតនៅក្នុងដំណាក់កាលទី១ ដែលជាដំណាក់កាលដំបូង ឬហៅថា ឫសដូងខ្ចី មិនមានរោគសញ្ញាអ្វីធ្ងន់ធ្ងរឱ្យដឹងទេ គ្រាន់តែពិបាកបត់ជើងធំម្ដងម្កាល គឺពុំទាន់មានការឈឺចាប់ ឬធ្លាក់ឈាមទេ។ ប៉ុន្តែ ចាប់ពីដំណាក់កាលទី២ ទៅ គឺចាប់ផ្ដើមមានអាការៈធ្ងន់ធ្ងរ៖ «ដំណាក់កាលទី២ គឺជំងឺឫសដូងបាតកាន់តែធំធាត់ ផលលំបាកកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ មានការឈឺចាប់ និងរមាស់ក្រហាយនៅទ្វារលាមក និងឫសដូងបាត។ ពេលខ្លះមានធ្លាក់ឈាមទៀតផង។ រាល់ពេលបត់ជើងធំ ឫសដូងបាតវាលូនចេញមកក្រៅ ហើយបត់ជើងធំរួច វាលូនចូលវិញដោយខ្លួនឯង។ នៅដំណាក់កាលទី៣ ជំងឺឫសដូងបាតឈានទៅដល់ដំណាក់កាលស្រគាល។ ឫសដូងបាតកាន់តែធំ ផលលំបាកកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ហើយមានការឈឺចាប់រមាស់ក្រហាយ ពិបាកបត់ជើងធំ ជួនទល់ ជួនរាក ជួនធ្លាក់ឈាម បត់ជើងមិនចេះអស់»។
លោកថ្លែងថា នៅក្នុងដំណាក់កាលទី៣ នេះ ពេលបត់ជើងធំរួចហើយ ឫសដូងបាតមិនលូនចូលដោយខ្លួនឯងវិញទេ លុះត្រាតែយើងរុញបញ្ចូល។ ចំពោះដំណាក់កាលទី៤ វិញ រឹតតែមានអាការៈធ្ងន់ធ្ងរថែមទៀត៖ «ដំណាក់កាលទី៤ ជាដំណាក់កាលនៃឫសដូងទុំ។ ឫសដូងបាតកាន់តែធំធាត់ មិននៅខាងក្នុងបាន វាត្រូវលូនចេញមកខាងក្រៅពេលបត់ជើងធំ ឬមួយវាចេញមកដោយឯងៗ ហើយពុំអាចចូលវិញបានទេ។ នៅក្នុងដំណាក់កាលនេះ មានការឈឺចាប់ធ្ងន់ធ្ងរ និងមានការហូរឈាម ត្រូវព្យាបាលជាបន្ទាន់»។
ការព្យាបាល៖
ទាក់ទងនឹងរបៀបព្យាបាលវិញ លោកថាមានពីរប្រភេទ គឺតាមបែបបុរាណ ដូចជា ដាំថ្នាំផឹក ថ្នាំលាបបង្កាត់ ឬថ្នាំឆ្ពុងចំហុយ ឬស្អំ និងថ្នាំចិនសែជាដើម៖ «ទី២ វិធីសាស្ត្របែបសម័យ គឺការព្យាបាលដោយលេប និងលាប ការព្យាបាលដោយវះកាត់ ការព្យាបាលដោយបាញ់កាំរស្មី ការព្យាបាលដោយចងកៅស៊ូ និងការព្យាបាលដោយចាក់ និងលេបថ្នាំពេទ្យសម័យ។ ដោយឡែកវិធីសាស្ត្រទាំងអស់នេះ រូបខ្ញុំវេជ្ជបណ្ឌិត តូច យ៉ាន គឺទទួលយកបច្ចេកទេសវិទ្យាសាស្ត្រមួយ គឺចាក់ និងលេបថ្នាំពេទ្យសម័យ។ មិនបាច់វះកាត់ មិនបាច់សម្រាកពេទ្យ ព្យាបាលអស់ឫសអស់គល់មិនដុះឡើងវិញ»។
ផលប៉ះពាល់៖
ចំពោះផលវិបាកវិញ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត តូច យ៉ាន ពន្យល់ថា ឫសដូងបាតធ្វើតឹង ឬចង្អៀតទ្វារលាមក ដែលបន្សល់ឧស្ម័ន និងកាកសំណល់ពុលច្រើននៅក្នុងខ្លួន។ ផលវិបាកទី១ គឺពិបាកបត់ជើងធំ ហើយឫសដូងបាត់ខ្លះធ្វើឱ្យពិបាកបត់ជើងតូចទៀតផង៖ «ទី២ ធ្វើឱ្យហើមពោះ ឆ្អល់ពោះ ហើយពោះវៀនក្រពះជាប្រចាំ ហើយផ្ទុកផោម និងលាមក ដែលជាឧស្ម័នពុល និងកាកសំណល់ពុល និងមានមេរោគ បង្កឱ្យពោះវៀនក្រពះមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ហើយព្យាបាលពុំជា បើពុំបានព្យាបាលឫសដូងបាតឱ្យជាជាមុនសិនទេនោះ។ ទី៣ ធ្វើឱ្យឈឺចង្កេះខ្នង ចុករោយដៃជើង រសេះរសោះអស់កម្លាំង ដេកពុំបានស្រួល ហូបចុកពុំដឹងរសជាតិ អាការៈដូចចង់ខ្យល់រាល់ថ្ងៃ។ ហើយបាត់បង់ និងចុះខ្សោយចំណង់ផ្លូវភេទ។ ទី៤ ដោយសារផោម និងលាមកនៅរលួយស្អុយពេញក្រពះពោះវៀន ផ្ទុកមេរោគ និងជាតិពុល ធ្វើឱ្យឈាមពុល ថ្លើមពុល ថ្លើមបំពេញមុខងារច្រើន ថ្លើមមានជំងឺ ថ្លើមចុះខ្សោយ មិនជួយសម្អាតឈាម មិនជួយរំលាយអាហារ ឆាប់ពុល ឆាប់ស្រវឹង»។
លោកថ្លែងថា ផលវិបាកទី៥ គឺធ្វើឱ្យបេះដូង សួត ដំណើរការពុំបានល្អ។ ចលនាឈាមរត់ជួនលើសជួនខ្វះ ជួនស្ទះដោយសារកំណកឈាមកកនៅក្នុងឫសដូងបាត ធ្វើឱ្យបេះដូង សួត ប្រឹងច្របាច់ និងចុះខ្សោយ ធ្វើឱ្យឆាប់ភ័យ ឆាប់តក់ស្លុត ឆាប់ខឹង ឆាប់រំជួលចិត្ត ពិបាកដកដង្ហើម តឹងទ្រូង ហើយថប់ៗដង្ហើម។ ផលវិបាកទី៦ ឫសដូងបាតធ្វើឱ្យឧស្សាហ៍ឈឺក្បាល វិលមុខ ងងឹត សក់ឆាប់ស្កូវ ភ្នែកឆាប់ស្រវាំង ងងឹត ខួរក្បាលប្រាជ្ញាស្មារតីបាត់បង់ការចងចាំ មានអាការៈធុញទ្រាន់ និងមួម៉ៅច្រើន។ ទី៧ បង្កឱ្យមានជំងឺសើស្បែក កន្ទួលរមាស់ កន្ទាលត្រអាក។ ស្បែកឆាប់ជ្រីវជ្រួញ ឆាប់ចាស់ ឆាប់ស្លាប់មុនអាយុ។ ទី៨ ឫសដូងបាតចេះតែធំធាត់លូតលាស់រាល់ថ្ងៃ រហូតទុំបែកមានហូរឈាមច្រើន អាចធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺស្លាប់ បើពុំបានព្យាបាលទាន់ពេលវេលា។
ការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យ៖
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត តូច យ៉ាន ណែនាំថា ប្រសិនបើលោកអ្នកមានការសង្ស័យថាមានជំងឺឫសដូងបាត សូមប្រញាប់ទៅជួបគ្រូពេទ្យជំនាញព្យាបាលជំងឺឫសដូងបាតឱ្យបានឆាប់៖ «ដើម្បីកុំឱ្យចិញ្ចឹមជំងឺ ហើយបង្កឱ្យមានជំងឺផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ដូចជា ជំងឺក្រពះពោះវៀនរ៉ាំរ៉ៃ ហើយព្យាបាលពុំជា។ ជំងឺថ្លើម អា. បេ. សេ (A B C) ឬក៏ទាចទឹកជាដើម។ ជាក់ស្ដែងកន្លងមក គឺមានអ្នកជំងឺភាគច្រើនមិនចាប់អារម្មណ៍ពីជំងឺឫសដូងបាតទេ។ គាត់អារម្មណ៍ព្យាបាលតែមែកធាងជំងឺដូចជា ព្យាបាលក្រពះពោះវៀន ព្យាបាលថ្លើមជាដើម។ កាលណាមានឫសដូងបាត វាបន្សល់ផោម បន្សល់លាមកនៅវ៉ល់វ៉ក់ពេញពោះវៀនក្រពះ ហើយយើងព្យាបាលពោះវៀនក្រពះអត់ជាទេ។ គឺដាច់ខាតមិនជា។ យើងត្រូវតែព្យាបាលដល់ឫសគល់របស់វា គឺឫសដូងបាត។ យកឫសដូងបាតចេញសិន បានក្រពះពោះវៀនវាដំណើរការបានល្អ»។
ជាទូទៅ គ្រូពេទ្យណែនាំឱ្យអ្នកជំងឺឫសដូងបាត ឆាប់ទៅរកការពិនិត្យ និងព្យាបាលជាបន្ទាន់ នៅពេលណាបត់ជើងធំមានហូរឈាមច្រើន ស្រាលក្បាល និងងងឹតមុខ។ គប្បីទទួលទានរបបអាហារណាដែលអាចបន្ទន់លាមក គឺអាហារមានជាតិសរសៃ (Fiber) ច្រើន ដូចជា បន្លែ និងផ្លែឈើ គួរទទួលទានទឹកឱ្យបាន ៦ ទៅ ៨កែវក្នុងមួយថ្ងៃ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។