ក្នុងរយៈពេល១៥ថ្ងៃកន្លងទៅនេះ ពលរដ្ឋពុទ្ធបរិស័ទក្មេងចាស់ប្រុសស្រីនៅតាមភូមិស្រុកនានាទូទាំងប្រទេស បាននាំគ្នាប្រារព្ធពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ និងភ្ជុំបិណ្ឌ ដើម្បីឧទ្ទិសបុណ្យកុសលជូនដល់បុព្វការីជន មានជីដូនជីតា មាតាបិតាជាដើម។
ពិធីបុណ្យប្រពៃណីពីដូនតានេះ ពលរដ្ឋខ្មែរតែងប្រារព្ធធ្វើជារៀងរាល់ឆ្នាំ លើកលែងតែក្នុងសម័យខ្មែរក្រហមដែលជារបបឥតសាសនា។
ពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលពលរដ្ឋនិងពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរតែងរួបរួមគ្នាប្រារព្ធធ្វើក្នុងទីវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា តាមភូមិស្រុកនិគមជនបទទូទាំងប្រទេស គឺស្ថិតក្នុងអំឡុងពេលនៃកិច្ចគង់ចាំព្រះវស្សារបស់ភិក្ខុសង្ឃសាមណេររយៈពេលបីខែ។
ឯកសារផ្នែកពុទ្ធសាសនាខ្លះសរសេរថា ក្នុងសម័យពុទ្ធកាល ពុំមានពាក្យ «កាន់បិណ្ឌ ឬភ្ជុំបិណ្ឌ» នេះទេ គឺមានតែពាក្យ «បវារណាបច្ច័យបួន ឬទំនុកបម្រុងបច្ច័យបួន» ដូចមានចែងក្នុងគម្ពីរធម្មបទស្ដីពីប្រវត្តិនៃការគង់ចាំវស្សារបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងភិក្ខុសង្ឃសាវក ដោយមានពុទ្ធបរិស័ទផ្គត់ផ្គង់នូវនិច្ចភត្ត ឬចង្ហាន់បិណ្ឌបាតប្រចាំថ្ងៃអស់វារៈមួយត្រីមាស។
ទាក់ទងនឹងដំណើររឿងនេះ ភិក្ខុ ញ៉ឹម ច័ន្ទរិទ្ធិ ឥន្ទញាណចន្ទោ គង់នៅវត្តពោធិ៍ ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង មានថេរដីកាបន្ថែមអំពីការវិវត្តន៍ផ្លាស់ប្ដូរក្នុងការវេរនិច្ចភត្តទំនុកបម្រុងភិក្ខុសង្ឃនារដូវកាលចូលព្រះវស្សា ដែលក្រោយមកបានក្លាយទៅជាពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ និងភ្ជុំបិណ្ឌ ឬប្រជុំបិណ្ឌរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ៖ «ដែលភិក្ខុសង្ឃគង់ចាំវស្សាអស់បីខែហ្នឹង សម័យពុទ្ធកាល គឺពុទ្ធបរិស័ទផ្គត់ផ្គង់បីខែពេញ ហើយបុព្វហេតុដែលថា ឱ្យចាំវស្សា មានពុទ្ធបរិស័ទមានដាក់បិណ្ឌ ដោយសារព្រះសង្ឃក្នុងរដូវនោះ ភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនមិនអាចនិមន្តគោចរទៅកាន់ទីភោជនដ្ឋានផ្សេងៗ ទើបព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គអនុញ្ញាតឱ្យមានការធ្វើបុណ្យដាក់បិណ្ឌ ឬយើងហៅថា ភ្ជុំបិណ្ឌ។ ក្នុងឱកាសហ្នឹង គឺមាននាង វិសាខា ក្នុងសម័យពុទ្ធកាលមានពុទ្ធបរិស័ទច្រើន អ៊ីចឹងគឺគេអាចផ្គត់ផ្គង់បានបីខែ»។
រីឯពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ និងភ្ជុំបិណ្ឌសព្វថ្ងៃ គឺមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងការទំនុកបម្រុងនិច្ចភត្ត ឬសង្ឃភត្ត ដែលមានរយៈពេលបីខែក្នុងរដូវចូលវស្សា នាសម័យពុទ្ធកាលនោះដែរ គ្រាន់តែមានរយៈពេលខ្លីជាង ដោយថយមកនៅត្រឹមតែ ១៥ថ្ងៃ។ លោកគ្រូធម្មាចារ្យ លាវ សុមនោ នៅភូមិវត្តស្វាយ ឃុំសាលាកំរើក ក្រុងសៀមរាប បញ្ជាក់ដូចគ្នាអំពីការវិវត្តន៍ផ្លាស់ប្ដូរក្នុងការទំនុកបម្រុងនិច្ចភត្តដល់ភិក្ខុសង្ឃអស់មួយត្រៃមាសក្នុងរដូវចូលវស្សា។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក្តី នៅតាមតំបន់ខ្លះ នៃប្រទេសកម្ពុជា នាសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ពុទ្ធបរិស័ទមានសទ្ធាជ្រះថ្លាបូជាកម្លាំងកាយកម្លាំងចិត្ត ពេលវេលា និងទ្រព្យធនធាន រួបរួមសាមគ្គីគ្នាខ្នះខ្នែងឧបត្ថម្ភចង្ហាន់បិណ្ឌបាតជាប់ជាប្រចាំ ប្រគេនភិក្ខុសង្ឃរយៈពេល ៣០ថ្ងៃ ទាំងនៅក្នុងរដូវចូលវស្សានិងក្រោយចេញវស្សា។
លោកគ្រូធម្មាចារ្យ លាវ សុមនោ៖ «បាទ! រឿងការអារាធនានិមន្តភិក្ខុសង្ឃនេះ គឺនៅតែមាន ដោយបរិស័ទខ្លះលោកពេញចិត្តដោយព្រះថេរៈអង្គខ្លះចេះដឹងពុទ្ធវចនៈ អាចសំដែងធម៌ អាចបង្រៀនបាន ក៏និមន្តលោកឱ្យគង់នៅតាមវត្តអារាមក្នុងតំបន់តាមការពេញចិត្តរៀងខ្លួនទៅ។ ដូចជានៅភ្នំពេញ នៅតំបន់សៀមរាបនេះ មានវត្តមួយចំនួនដែរ ដែលបរិស័ទលោកនៅក្នុង ៣០ថ្ងៃហ្នឹង គឺដាក់វេនគ្នាក្នុង ១វេន ១នាក់ ឬក៏ ២-៣គ្រួសារ មានមិត្តភ័ក្ដិជាក្រុមអ៊ីចឹងទៅ យក ១ថ្ងៃអ៊ីចឹងទៅ វេនដាក់ជុំគ្នាអ៊ីចឹងទៅ ហើយនៅតាមខេត្តផ្សេងៗក៏គេធ្វើអ៊ីចឹងដែរ។ ឥឡូវមានបណ្ដើរដោយបរិស័ទលោកបានយល់ក្នុងធម៌កាន់តែច្រើន ដើម្បីសម្រួលដល់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងការរស់នៅ។ (សំណួរ៖ ទាំង៣ខែ ឬមួយក៏១ខែ នៅពេលចុងភ្ជុំបិណ្ឌ ហើយចេញវស្សាលោកគ្រូ?) តាមពិតទៅ នៅតំបន់នេះ មិនគិតតែក្នុងរដូវវស្សាទេ គឺទាំងរដូវប្រាំង គឺធ្វើអ៊ីចឹងរហូត»។
ការវិវត្តន៍ខុសប្លែកគ្នាមួយទៀត គឺនៅសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ជាទូទៅនៅតាមវត្តអារាមនានា ព្រះសង្ឃតែងប្រជុំគ្នានិមន្តស្វាធ្យាយធម៌បរាភវសូត្រ នៅរៀងរាល់ព្រឹកព្រលឹម នាអំឡុងពេលខាងចុងរដូវចូលវស្សា ដែលជាវេលាបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ។
ភិក្ខុ នាង ឆៃ បភទ្ទោ គង់នៅវត្តដំរីស ខេត្តបាត់ដំបង មានថេរដីកាថា នោះគឺជាឱកាសមួយដ៏ប្រសើរដើម្បីផ្សព្វផ្សាយការអប់រំសីលធម៌សង្គមដល់មហាជន ពុទ្ធបរិស័ទ ជាពិសេសយុវជនយុវតី៖ «ការអប់រំបរិស័ទ ពេលដែលយើងមានមនុស្សច្រើន គឺព្រះសង្ឃមានឱកាសក្នុងការបញ្ជ្រាបធម៌ទៅដល់បរិស័ទ។ ភាគច្រើនសំបូរតែយុវវ័យដែលមកបោះបាយបិណ្ឌ អ៊ីចឹងហើយព្រះសង្ឃលោកជាអ្នកមានតួនាទីផ្នែកអប់រំព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សព្វផ្សាយហ្នឹង លោកត្រូវរៀបចំសូត្រនូវបរាវភសូត្រហ្នឹង។ ចាស់បុរាណលោកគិតថា បើយើងសូត្រឱ្យក្មេងៗស្គាល់ថាហេតុនេះវាវិនាស វាមិនចំរើន ពេលដឹងទៅវាគេចវាចៀសទៅ អាចនាំឱ្យមានសេចក្ដីចំរើនកើតឡើង។ យ៉ាងហោចណាស់ ១៤ថ្ងៃហ្នឹង ក៏អាចចេះស្គាល់ធម៌អាថ៌បានមួយម៉ាត់មួយកដែរ មិនមែនជាពុទ្ធបញ្ញត្តិអីទេរឿងសូត្របរា [ភវសូត្រ] ហ្នឹង»។
ត្រង់ប្រការនេះ ព្រះគ្រូចៅអធិការវត្ត «នន្ទមុនី» ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ព្រះសំវរវិជ្ជា ភិក្ខុ សុខ ប៊ុនធឿន កន្តធម្មោ មានថេរដីកាបញ្ជាក់ដូចគ្នាអំពីគុណប្រយោជន៍នៃការស្វាធ្យាយធម៌បរាវភសូត្ររបស់ព្រះសង្ឃនារដូវបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលសុទ្ធសឹងតែជាការអប់រំចំពោះមហាជនក្មេងចាស់ប្រុសស្រីអំពីផ្លូវវិនាសក្នុងជីវិត៖ «ក្នុងសង្គម ព្រះលោកសំដែងថា យ៉ាងហោចណាស់ឱ្យយើងស្គាល់អំពើអបាយមុខបួនដែរ។ ទី១ ឥត្ថីធុត្តោ អ្នកដែលមានដៃគូស្នេហាច្រើន។ កាលណាបុរសស្ត្រីមានដៃគូស្នេហា មានប្តីប្រពន្ធហើយ ទៅមានស្រីមានប្រុសខាងក្រៅ វាបែកបាក់សាមគ្គីក្នុងក្រុមគ្រួសារ វិបត្តិនៃការមិនស្មោះត្រង់គ្នារវាងប្តីប្រពន្ធ។ អ៊ីចឹងបានជាបរាវភសូត្រលោកបង្ហាញឱ្យឃើញថា អ្នកដែលមានដៃគូស្នេហាច្រើនក្រៅពីប្តីប្រពន្ធរបស់ខ្លួន រមែងទទួលនូវក្តីវិនាស ដូច្នេះធ្វើឱ្យកូនបាត់បង់ឱកាសនាំការរៀនសូត្រ។ ទី២ សុរាធុត្តោ បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីទោសនៃការប្រើប្រាស់ទឹកស្រវឹង គ្រឿងញៀន ហើយយើងមើលទៅក្នុងពិធីបុណ្យជារៀងរាល់ឆ្នាំ អាត្មាមានការសោកស្ដាយដែរ ជួនកាលបុណ្យក្នុងពុទ្ធសាសនាទេ តែយកគ្រឿងសុរាមកប្រើប្រាស់យ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង។ ផលប៉ះពាល់ដែលកើតចេញមកពីការប្រើប្រាស់ទឹកស្រវឹង គ្រឿងញៀន ធ្វើឱ្យបុគ្គលនៅក្នុងសង្គមមានអត្រាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ក៏ច្រើន។ នេះគឺទោសទី២ នឹងផ្ដល់នូវក្តីវិនាសបែបនេះ»។
ចំណែកអំពើអបាយមុខពីរប្រការទៀត ដែលញ៉ាំងបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តឱ្យដល់នូវក្តីវិនាស ព្រះសំវរវិជ្ជា ភិក្ខុ សុខ ប៊ុនធឿន កន្តធម្មោ មានថេរដីកាលើកយកពីបរាវភសូត្រដោយសេចក្ដីសង្ខេបខ្លី ស្ដីពីទោសនៃល្បែងភ្នាល់ផ្សេងៗ និងការគប់បាបមិត្ត៖ «ទី៣ អក្ខធុត្តោ ទោសនៃការលេងល្បែងស៊ីសងភ្នាល់ក្តី ជាហេតុធ្វើឱ្យវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ វិនាសនូវពេលវេលា តម្លៃនៃពេលវេលា ឱកាសដែលយើងត្រូវបំពេញប្រយោជន៍វាបាត់បង់។ ទោសទី៤ គឺបាបមិត្តោ គឺលោកមិនឱ្យសេពគប់នូវមិត្តមិនល្អ។ អ៊ីចឹងលោកបង្ហាញអំពីទុក្ខទោសដែលកើតចេញពីអំពើអបាយមុខ អប់រំឱ្យយើងយល់ យើងស្គាល់ថា អំពើអបាយមុខបើបុគ្គលណាមួយប្រព្រឹត្ត ឬសាងហើយ វាផ្ដល់ទុក្ខទោស ទី១ ខ្លួន ទី២ គ្រួសារ ទី៣ សង្គមជាតិ។ ដល់ពេលយើងបានស្តាប់បានយល់ទៅ អប់រំយើងឱ្យគេចចេញពីផ្លូវដែលនាំមកនូវក្តីវិនាស ដូច្នេះយើងាកមកប្រព្រឹត្តនូវអំពើល្អ។ សរុបមក យើងធ្វើពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌរហូតដល់ថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ គឺបង្កប់ន័យអប់រំ ធ្វើឱ្យមនុស្សស្គាល់គុណទោសខុសត្រូវបាបបុណ្យ ជាពិសេសដឹងគុណមាតាបិតា ហើយចេះធ្វើកិច្ចតបគុណមាតាបិតា ហើយចេះគោរពសីលធម៌សង្គម។ នេះជាសារសំខាន់មួយក្នុងចំណោមសារសំខាន់ដទៃទៀតយ៉ាងច្រើន»។
ចំពោះដើមកំណើតនៃពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ សៀវភៅ «ពិធីប្រចាំដប់ពីរខែ» របស់អ្នកស្រី ពេជ្រ សល់ សរសេរថា ផ្អែកតាមសិលាចារិករបស់ព្រះបាទ យសោវរ្ម័ន គ្រងរាជសម្បត្តិរវាង គ.ស. ៨៨៩ ដល់៩១០ ព្រះអង្គបានសាងអាវាសជាច្រើន ហើយទ្រង់តែងធ្វើពិធីបូជាបាយបិណ្ឌជារៀងរាល់ខែ ដើម្បីឧទ្ទិសកុសលចំពោះវិញ្ញាណក្ខន្ធអ្នកស្លាប់ក្នុងចម្បាំង និងចំពោះខ្មោចទាំងឡាយដែលគ្មានបងប្អូនគ្រួសារញាតិសន្តាន។
ទាក់ទងនឹងការថយចុះនៃកិច្ចទំនុកបម្រុងនិច្ចភត្តភិក្ខុសង្ឃ ក្នុងរដូវចូលវស្សាបីខែ ដែលប្ដូរមកនៅត្រឹមពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌភ្ជុំបិណ្ឌរយៈពេលតែ ១៥ថ្ងៃ នាសម័យនេះ ឯកសារមួយចំនួនកត់ត្រាថា គឺចាប់ពីរជ្ជកាលព្រះករុណាបរមកោដ្ឋ ព្រះអង្គឌួង រវាងពុទ្ធសករាជ ២៣៩១-២៤០៤ ដែលត្រូវនឹងគ្រិស្តសករាជ ១៨៤៨-១៨៥៩។
តាមទំនៀមចាស់ពីបរមបុរាណមក នៅថ្ងៃ១កើត ខែអស្សុជនេះ ពុទ្ធបរិស័ទនាំគ្នាធ្វើពិធីជូនដំណើរព្រលឹងដូនតាត្រឡប់ទៅទីឋានដើមវិញ បន្ទាប់ពីបុណ្យកាន់បិណ្ឌភ្ជុំបិណ្ឌអស់រយៈពេល ១៥ថ្ងៃមក។
ពិធីជូនដំណើរដូនតានេះ គឺគេនាំគ្នាក្រោកពីយប់រៀបចំក្បូនដើមចេក ផ្ទុកដោយស្រូវអង្ករ អាហារចំណី នំនែកផ្លែឈើច្រើនមុខ ហើយយកទៅបណ្ដែតតាមទន្លេស្ទឹងបឹងបួ នៅក្នុងភូមិស្រុក នៅពេលព្រឹកព្រលឹម។ ក្បូននេះ ជួនកាលគេធ្វើជារៀងទូក ឬសំពៅ ដោយមានដុតទៀនធូប និងតុបតែងលំអដោយទង់ជ្វាលា និងផ្កាភ្ញីចម្រុះពណ៌ផងដែរ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។