តាមពុទ្ធបញ្ញត្តិគោលចារឹកនៃសំពត់កាសាវពស្ត្រសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃទ្រទ្រង់ក្រាលគ្រង គឺត្រូវកាត់ផ្ដាច់ហើយទើបដេរភ្ជាប់គ្នាវិញប្រកបដោយលក្ខណៈពិសេស មានផ្ទាំង ឬខណ្ឌ មណ្ឌល ឬកន្សែងតូចធំ និងជាយព័ទ្ធជុំវិញ។ រីឯថ្នេរដែលភ្ជាប់កំណាត់ផ្ទាំងសំពត់តូចធំទាំងអស់ឱ្យក្លាយទៅជាត្រៃចីវរត្រូវដេរថ្នេរមូល។ តើគោលចារឹកនៃសំពត់ចីវរទាំងបីកើតមានឡើងត្រឹមណាក្នុងសម័យពុទ្ធកាល?
សេចក្ដីក្នុងឯកសារគម្ពីរដីកាផ្នែកពុទ្ធសាសនាកត់ត្រាថា នាបឋមពោធិកាល គឺសម័យដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសមណគោតមទើបបានត្រាស់ដឹងថ្មីៗ ទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុប្រើប្រាស់តែចីវរឥតម្ចាស់ ពោលគឺសំពត់ដែលភិក្ខុបានដោយបង្សុកូលយកពីព្រៃស្មសាន ជាទីដែលគេបោះសាកសព ឬពីគំនរសំរាមមកប៉ះប៉ុនធ្វើជាគ្រឿងក្រាលគ្រង។ សំពត់ទាំងនេះ គឺភិក្ខុសង្ឃលោកយកទៅជ្រលក់ពណ៌ទឹកអម្ចត់ (ម្ចត់) ដែលដាំរំងាស់ចម្រាញ់ពីផ្កាឈើ ផ្លែឈើ មើមឈើ ស្លឹក និងសំបកឈើដើម្បីឱ្យចីវរមានពណ៌ស្រគាំមិនឆើតឆាយ។
ភិក្ខុសុវណ្ណជោតោ ភួង សុវណ្ណ អាចារ្យបង្រៀនព្រះវិន័យថ្នាក់ឧត្ដមសិក្សានៃវត្ត «និគ្រោធវ័ន» រាជធានីភ្នំពេញ មានថេរដីកាអំពីសម័យកាលនៃពុទ្ធានុញ្ញាតដល់ភិក្ខុឱ្យប្រើប្រាស់សំពត់ចីវរមានម្ចាស់៖ «ពរ! ក្នុងរយៈ ២០ឆ្នាំដំបូង គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គមិនទាន់អនុញ្ញាតនូវគហបតីចីវរ បានន័យថា មិនទាន់ឱ្យភិក្ខុទទួលនូវចីវរដែលគហបតី គ្រហស្ថ ប្រគេន។ អ៊ីចឹងក្នុង ២០ឆ្នាំដំបូង បន្ទាប់ពីព្រះអង្គត្រាស់ដឹង គឺភិក្ខុទាំងឡាយប្រើប្រាស់សំពត់បង្សុកូលពីសាកសពជាដើមនោះ ពរ!…»។
«គហបតីចីវរ» គឺសំពត់ទាំងឡាយដែលទាយកទាយិកាមានសទ្ធាជ្រះថ្លានាំមកប្រគេនចំពោះភិក្ខុសង្ឃ។ នាសម័យកាលនោះ គហបតីចីវរគឺជាសំពត់តែមួយផ្ទាំង ដែលភិក្ខុយកមកហ៊ុមព័ទ្ធគ្របដណ្ដប់រាងកាយ។ លុះចំណេរកាលក្រោយបន្តិចមក ទើបមានពុទ្ធបញ្ញត្តិឱ្យមានការកាត់ស្បង់ស្បៃត្រៃចីវរប្រកបដោយក្បួនខ្នាតត្រឹមត្រូវ ដែលមានជាប់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ភិក្ខុព្រះមហាធម្មាលង្ការោ ចាន់ សុជន គង់នៅវត្ត «ប្រាសាទស្រះកណ្ដាលខ្ចាស់» ក្នុងស្រុកព្រះនេត្រព្រះ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ មានថេរដីកាបញ្ជាក់អំពីដំណើររឿងដែលជាហេតុបច្ច័យនាំឱ្យកើតជាក្បួនច្បាប់នៃបែបផែនសណ្ឋានក្នុងការកាត់ដេរស្បង់ស្បៃត្រៃចីវររបស់ភិក្ខុសង្ឃ៖ «ការកើតឡើងនូវប្រវត្តិខ្នាតរង្វាស់ ហើយមានភាពពិសេសដែលយើងឃើញ [មានលក្ខណៈ] ខុសគេហ្នឹង គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាអង្គម្ចាស់ទ្រង់យាងទៅជាមួយព្រះអានន្ទទៅកាន់ទក្ខិណាគិរីជនបទ នៅដែនមគធៈហ្នឹង។ ក្នុងកាលណោះ ព្រះអង្គទ្រង់ទតទៅស្រែរបស់អ្នកស្រុកដែនមគធៈហ្នឹង ហើយត្រាស់សួរទៅព្រះអានន្ទ ថាតើអានន្ទឃើញស្រែអ្នកទក្ខិណាគិរីជនបទនេះទេ? បានព្រះអានន្ទថា ឃើញ ទើបព្រះអង្គថា ចុះអានន្ទអាចធ្វើចីវរឱ្យបានដូចរាងស្រែហ្នឹងទេ? អានន្ទតបថា អាចធ្វើបាន។ ស្រែហ្នឹងមានភ្លឺ មានប្រឡាយ ទើបព្រះអង្គឱ្យកើតមានឡើងនូវទម្រង់ចីវរបែបស្រែអ្នកស្រុកដែនមគធៈហ្នឹងពរ!…»។
តាមពុទ្ធប្រវត្តិ ព្រះអានន្ទគឺជាឧបដ្ឋាកដែលនៅគាល់បម្រើព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសមណគោតមដោយផ្ទាល់អស់រយៈពេលប្រមាណ ៣០ឆ្នាំចុងក្រោយ រហូតដល់ព្រះអង្គបរិនិព្វាន។ ព្រះអានន្ទតែងនិមន្តតាមព្រះពុទ្ធគ្រប់ទិសទី ហើយបានស្ដាប់ និងចេះចាំនូវរាល់ធម្មទេសនាទាំងអស់ដែលព្រះពុទ្ធបានសំដែង។ រីឯដែនមគធៈ គឺជានគរធំមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា នាសម័យពុទ្ធកាលដែលមានក្រុងរាជគ្រឹះ ឬរាជគិរីជាធានី។ សព្វថ្ងៃនេះដែនមគធៈ បានក្លាយទៅជារដ្ឋ «ប៊ីហារ» (ពិហារ ឬវិហារ) ស្ថិតក្នុងភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា។
អ្នកគ្រូធម្មាចារ្យ ម៉ម សុខហេង នៅភូមិវាល ឃុំគោកចក ស្រុកសៀមរាប ខេត្តសៀមរាប រៀបរាប់អំពីមូលហេតុមួយនៃពុទ្ធបញ្ញត្តិឱ្យសំពត់ចីវរ មានការកាត់ផ្តាច់ជាផ្ទាំងៗ រួចទើបយកមកដេរប៉ះតភ្ជាប់គ្នាជាក្រោយនេះ៖ «គឺថាគហបតីចីវរហ្នឹងស្អាតៗ ដែលទាយកទាយិកាសម័យពុទ្ធកាល លោកបានដង្ហែទៅសំពត់ហ្នឹងផ្ទាំងជាប់ៗគ្នា គឺថាស្អាតៗណាស់ ធ្វើឱ្យជនខិលខូច ចោរហ្នឹងលួច លួចលោកទៅណា៎។ តែក្រោយ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានប្រគល់ភារកិច្ចហ្នឹងទៅឱ្យព្រះអានន្ទ ជាអ្នកឆ្លាតឈ្លាស ថាត្រូវឱ្យកាត់នូវត្រៃចីវរនេះឯង ដូចជាថ្នាលស្រែ នៅក្នុងដែនមគធៈ ដែលកាត់ដាច់ហើយប៉ះមកវិញដើម្បីការពារកុំឱ្យចោរលួច...»។
តាមន័យ សំពត់កាសាវពស្ត្រសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគ្រងជានិច្ចនោះ រួមមាន ៣ផ្ទាំង គឺស្បង់ ចីពរ សង្ឃាដី ហៅថា ត្រៃចីវរ។
ចាប់តាំងពីពេលដែលមានពុទ្ធបញ្ញត្តិនោះមក សំពត់ទាំងបីផ្ទាំងនេះ ទោះបីជាសំពត់បង្សុកូលដែលភិក្ខុបានមកពីព្រៃស្មសាន ឬពីគំនរសំរាមក្តី ឬជា «គហបតីចីវរ» ដែលទាយកទាយិកាប្រគេនក្តី គឺត្រូវតែកាត់ផ្ដាច់ និងដេរឱ្យបានត្រឹមត្រូវទៅតាមវិន័យ បើមិនដូច្នេះទេ ភិក្ខុទ្រទ្រង់ទៅនឹងត្រូវមានទោសអាបត្តិ។
នេះគឺជាការអធិប្បាយរបស់ភិក្ខុព្រះញាណកោសល យ៉ង សេងយៀត សកលវិទ្យាធិការរងនៃពុទ្ធិកសាកលវិទ្យាល័យ ព្រះសីហនុរាជ នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ចំពោះហេតុផលចម្បងមួយនៃពុទ្ធបញ្ញត្តិនេះ៖ «សារសំខាន់ ព្រះសង្ឃអ្នកបួសគឺជាអ្នកស្ម័គ្រចិត្តរស់នៅដោយការលះបង់។ ក្នុងព្រះវិន័យគ្រប់សិក្ខាបទទាំងអស់ គឺឱ្យព្រះសង្ឃលះទាំងអស់ ហើយព្រះអង្គប្រកាសសំដែងប្រាប់ភិក្ខុសង្ឃទាំងអស់ថា ព្រះអង្គមានទ្រព្យតែប៉ុណ្ណេះទេ មានបាត្រ សង្ឃាដី ស្បង់ចីវរមួយត្រៃហ្នឹង ៣ហ្នឹង។ សូម្បីតែរបស់ដែលថា ជាប់នឹងខ្លួនហ្នឹងក៏មិនឱ្យជាប់ជំពាក់ថា រឿងហ្នឹងវាល្អវាស្អាតទេ។ ព្រះអង្គបានប្រៀបធៀបភិក្ខុសង្ឃទៅដូចជាសត្វដែលមានស្លាបតែពីរទេ មិនអាចមានរបស់អ្វីមិនឱ្យជារបស់អ្វីច្រើនទេ ហើយរបស់ដែលមានហ្នឹងគឺមិនឱ្យមានតម្លៃទៅទៀត អ៊ីចឹងហើយបានឱ្យកាត់ហ្នឹង…»។
តាមពុទ្ធបញ្ញត្តិ ចីវរដែលកាត់ដាច់ជាកំណាត់ៗ ហើយដេរភ្ជាប់គ្នាវិញ ប្រកបដោយពណ៌អម្ចត់តែម្យ៉ាងនេះ ទើបសមគួរដល់ភេទសមណៈ ជាបព្វជិតអ្នកប្រាថ្នាចេញចាកកាម បានលះបង់ភាពជាគ្រហស្ថគ្រប់គ្រងផ្ទះ មកទ្រទ្រង់ផ្នួសក្នុងពុទ្ធសាសនា។
លោកបណ្ឌិត សួន ឱសថ សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ និងជាជំនួយការស្រាវជ្រាវនៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា បញ្ជាក់អំពីហេតុផលដ៏ចម្បងមួយទៀតនៃព្រះវិន័យចំពោះគ្រឿងក្រាលគ្រងរបស់ភិក្ខុសង្ឃដែលតម្រូវឱ្យមានការកាត់ផ្ដាច់ជាចម្រៀកតូចធំនេះ៖ «ចំណុចមួយដែលសំខាន់នោះ គឺឱ្យភិក្ខុមានសេចក្ដីសង្វេគថា វត្ថុទាំងឡាយវាកើតមកពីការផ្សំគ្នា ហើយភិក្ខុដែលទ្រទ្រង់នូវសំពត់បង្សុកូល គឺលោកទៅទស់យកនូវសំពត់នោះ មានខ្នាតមិនប៉ុនគ្នាទេ មានខ្នាតធំតូច មានខ្លីមានវែង។ ហេតុដូច្នោះ ការដែលទ្រង់អនុញ្ញាតយ៉ាងនេះ គឺដើម្បីអនុគ្រោះឱ្យភិក្ខុបានយកសំពត់ទាំងនោះមកដេរផ្គុំតៗគ្នាបាន បានជាព្រះអង្គសំដែងថា ឱ្យធ្វើចីវរហ្នឹងដូចជាស្រែអ្នកដែនមគធៈហ្នឹង...»។
ប្រការមួយទៀត ទោះបីជាមិនឃើញមានចែងក្នុងគម្ពីរដីកាក្តី លោកអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតខាងពុទ្ធសាសនាបានបញ្ជាក់ស្របគ្នា ចំពោះអត្ថន័យខ្នាតរង្វាស់ត្រៃចីវរ ដែលកាត់ផ្ដាច់ដោយយកតាមលំនាំនៃសណ្ឋានស្រែអ្នកស្រុកដែនមគធៈសម័យបុរាណ មានកន្សែងតូចធំប្រកបដោយភ្លឺស្រែ និងប្រឡាយទឹកខ្វាត់ខ្វែង។ ក្នុងនោះគឺអាចបង្កប់ន័យដាស់តឿនដល់ភិក្ខុសង្ឃឱ្យមានការពិចារណាគ្រប់ខណៈថា អាត្មាអញក្រាលគ្រងស្បង់ស្បៃត្រៃចីវរ ដែលជាទានរបស់បរិស័ទ ដូច្នេះគប្បីប្រតិបត្តិខ្លួនឱ្យសមគួរជាថ្នាលបណ្ដុះបុណ្យកុសលដ៏ប្រសើរ ដូចសេចក្ដីអធិប្បាយក្នុងគុណសម្បត្តិមួយផ្នែករបស់ព្រះសង្ឃ គឺបុញ្ញក្ខេត្ត ដែលមានន័យថា «ស្រែបុណ្យ»។
សព្វថ្ងៃនេះ គេសង្កេតឃើញថា ភិក្ខុសង្ឃដែលប្រតិបត្តិពុទ្ធសាសនាថេរវាទ គង់នៅតាមប្រទេសមួយចំនួនលើពិភពលោក មានទ្រទ្រង់អាវពីខាងក្នុង ទើបគ្រងស្បង់ចីវរពីលើ។ តើនេះជាការត្រឹមត្រូវតាមពុទ្ធបញ្ញត្តិដែរឬទេ?
សូមលោកអ្នកនាងកញ្ញារង់ចាំស្ដាប់សេចក្ដីអធិប្បាយអំពីប្រការនេះនៅក្នុងការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំនាពេលក្រោយ។ ប្រសិនបើលោកអ្នកនាងកញ្ញាមានសំណួរ ឬយោបល់យ៉ាងណា សូមសរសេរមកយើងខ្ញុំតាមអាសយដ្ឋាន៖ វិទ្យុអាស៊ីសេរី ប្រអប់សំបុត្រប្រៃសណីយ៍ លេខ ៨១៦ ក្រុងភ្នំពេញ។ចំពោះអ៊ីម៉េល សូមប្រើអាសយដ្ឋាន៖ Khmer@rfa.org ឬមួយទូរស័ព្ទមកលេខ៖ ០១២-៨១១-៩១១។ សូមអរគុណ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។