Ngoài các chuyến hàng vận chuyển được thực hiện hợp pháp bởi sự đồng thuận của các quốc gia xuất và nhập, còn có vô số các con tàu đưa các loại hàng hóa nguy hiểm cho sức khỏe con người và tác hại trầm trọng đến môi trường đổ bộ một cách bất hợp pháp lên lãnh thổ các nước nghèo.

Liên Hiệp Quốc và những tổ chức quốc tế bảo vệ môi trường đã có những nỗ lực gì để chặn đứng việc vận chuyển hàng độc hại trái phép như vậy?

Tổ chức Ban Toxics

Phát biểu tại cuộc tọa đàm được tổ chức vào cuối tháng 9 vừa qua tại Câu Lạc Bộ các nhà báo nước ngoài tại Bangkok, về việc xuất khẩu các loại rác thải từ các nước kỹ nghệ tiên tiến sang châu Á và vùng Thái Bình Dương, ông Richard Guitierrez, một luật sư người Philippines hiện là giám đốc điều hành của tổ chức có tên là Ban Toxics do ông sáng lập có nhận xét:

Đại ý ông Guitierrez cho biết là sở dĩ có chuyện rác thải công nghiệp được các nước tiên tiến mang đi đổ sang các nước nghèo là vì việc này đở tốn kém hơn là xử lý rác thải trong nước và còn có lợi là môi trường các nước tiên tiến không bị ô nhiễm vì rác thải công nghiệp.

Sở dĩ có chuyện rác thải công nghiệp được các nước tiên tiến mang đi đổ sang các nước nghèo là vì việc này đở tốn kém hơn là xử lý rác thải trong nước và còn có lợi là môi trường các nước tiên tiến không bị ô nhiễm vì rác thải công nghiệp.

LS Richard Guitierrez

Vào năm 2001 khi tổ chức Ban Toxics được thành lập, một điều được Ban Toxics lưu ý là nhiều loại rác thải điện tử của Mỹ được chuyển một cách bất hợp pháp sang các nước châu Á và nhiều nhất là sang Trung Quốc dù rằng Trung Quốc đã có luật cấm điều này.

Mặt khác trong các hiệp định thương mại song phương ký với các nước châu Á, Nhật Bản đã đạt được các thỏa hiệp theo đó rác thải điện tử lại được cho phép nhập vào các nước đối tác của Nhật dưới hình thức là hàng tiêu dùng. Đây là một điều các quốc gia châu Á cần quan tâm.

Hiện nay các hiệp ước thương mại song phương với Nhật Bản như vậy đã được các nước như Indonesia, Thái Lan, Singapore, Brunei, và Malaysia ký kết. Nhật Bản cũng đang thương thảo với Ấn Độ, Việt Nam và Nam Hàn về những thỏa ước song phương tương tự.

Tổ chức Ban Toxics cũng như nhiều tổ chức hoạt động về môi trường khác được thành lập nhằm theo dõi việc thi hành công ước Basel về kiểm soát các hoạt động vận chuyển xuyên quốc gia các chất thải độc hại.

Trường hợp Việt Nam

Việt Nam đã tham gia công ước Basel vào năm 1995 sau khi công ước này có hiệu lực vào năm 1992.

Từ đó đến nay việc ngăn chặn rác thải nhập khẩu ồ ạt vào Việt Nam chưa có biện pháp giải quyết cụ thể. Mới nhất là vụ công ty thép Thành Lợi nhập về cảng Đà Nẳng trong tháng 8 năm 2008 804 tấn thép phế liệu có chứa tạp chất nguy hại là thủy ngân và arsen.

Việc phối hợp giữa Hải Quan và Cục Bảo Vệ Môi Trường để khám phá rác thải là có vấn đề đó là chưa kể những trường hợp chính các cơ quan chức năng tiếp tay cho doanh nghiệp như trường hợp nhập ắcqui chì phế thải vào cảng Hải Phòng năm 2005.

TS Trần Thế Loãn

Trước đó vào tháng 3 năm 2006, các cơ quan chức năng cảng Hải Phòng khám phá ra 4 trong số 46 container được khai là thiết bị văn phòng đã qua sử dụng chứa toàn là rác thải. 

Cũng tại cảng Hải Phòng vào năm 2005, hàng trăm ngàn tấn ắcqui chì phế thải cũng được phát hiện. Còn không biết bao nhiêu vụ việc khác như rác nhựa, rác sắt thép phế thải được phát hiện trong quá khứ.

Trước đây, trả lời phỏng vấn của báo chí, Tiến sĩ Trần Thế Loãn-Trưởng Phòng Ô Nhiễm Cục Bảo Vệ Môi Trường cho biết là việc phối hợp giữa Hải Quan và Cục Bảo Vệ Môi Trường để khám phá rác thải là có vấn đề đó là chưa kể những trường hợp chính các cơ quan chức năng tiếp tay cho doanh nghiệp như trường hợp nhập ắcqui chì phế thải vào cảng Hải Phòng năm 2005.

Bà Piyanee Thangtontawi, Giám Đốc phụ trách về việc quản lý rác thải độc hại Thái Lan cho biết là các nhân viên thuộc bộ phận của bà phối hợp chặt chẻ với hải quan để khám phá rác thải độc hại vì nhân viên hải quan không có khả năng làm việc này.

Hiện nay nhịp độ các chuyến tàu chở rác thải công nghiệp độc hại từ các nước Âu Mỹ sang các nước châu Phi và châu Á càng ngày càng tăng.

Ông Huib Van Western, một thanh tra làm việc cho phòng tình báo và điều tra thuộc Bộ Gia Cư và Môi Trường Hà Lan, có kinh nghiệm trong việc phát hiện các tàu chở hàng phế thải độc hại cho biết hàng ngày cơ quan của ông đều khám phá ra ít nhất là một tàu chở các rác thải nguy hiểm tại cảng Amsterdam của Hà lan trên đường đi Châu Phi hoặc châu Á.

Tuy nhiên một trở ngại các cơ quan chức năng gặp phải là không dễ dàng phân biệt hàng hóa phế thải được ngụy trang dưới hình thức hàng còn sử dụng được.

Rác thải của các nước công nghiệp tuy mang lại hàng tỉ đô la cho các công ty chuyên kinh doanh trong lãnh vực này nhưng cũng mang lại bệnh tật, chết chóc cho các công nhân nghèo làm thuê vì những chất độc hại của rác thải. Điển hình là những công nhân làm việc cho các công ty chuyên tháo gỡ các tàu cũ, phế thải của các nước Âu Mỹ tại Ấn Độ và Bangladesh.

Các con tàu này thường chứa hàng ngàn tấn các chất amiante độc hại hoặc các dụng cụ điện tử phế thải cũng chứa nhiều chất gây bệnh cho con người.

Hội nghị cuối tháng 6, 2008 vừa qua do Liên Hiệp Quốc tổ chức vẫn chưa thông qua được công ước về việc vận chuyển rác thải độc hại vì các nước châu Á vẫn tiếp tục nhận rác thải do lợi nhuận cao dù đã có những cảnh báo về tác hại đến môi trường do việc tiêu hủy các loại rác thải này trên đất nước của họ.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.