Động thái này được đưa ra chỉ một ngày trước khi giấy phép hoạt động của google tại Trung Quốc hết hạn vào ngày 30 tháng 6. Những bất đồng giữa Google và chính quyền Trung Quốc liên quan đến việc kiểm duyệt internet đã diễn ra từ đầu năm cho đến nay, với những phát biểu và hành động được cho là khá cương quyết của Google chống lại những biện pháp kiểm duyệt của Trung Quốc. Vậy động thái mới này của Google tại Trung Quốc nói lên điều gì? Phải chăng Google đã lùi bước trước một thị trường béo bở với hơn 400 triệu người sử dụng internet? Việt Hà có bài tổng hợp và tường trình.
Không thể gia hạn giấy phép?
Câu chuyện của Google ở Trung Quốc dường như khá im lặng trong khoảng 1 vài tháng gần đây, nay ồn ào trở lại với hành động mới đây của hãng ngày ngưng việc chuyển tự động các tìm kiếm trang mạng ở Trung Quốc vào trang google.com.hk không bị kiểm duyệt ở Hồng Kông.
Không có giấy phép này, chúng tôi không thể vận hành các trang mạng thương mại như trang google.cn, và vì vậy google sẽ hoàn toàn không hoạt động được tại Trung Quốc.
Ô. David Drummond
Hành động này được đưa ra chỉ một ngày trước khi giấy phép hoạt động của hãng tại Trung Quốc hết hạn. Hôm 28 tháng 6, ông David Drummond, Phụ trách luật pháp của hãng Google viết trên blog về quyết định này của hãng như sau:
David Drummond: Từ những đối thoại với các quan chức chính phủ Trung Quốc, rõ ràng là họ không thích việc chuyển tự động các tìm kiếm trang mạng tự động này, và nếu chúng tôi (công ty Google) tiếp tục thực hiện việc này thì giấy phép cung cấp dịch vụ tìm kiếm trên internet của chúng tôi tại Trung Quốc sẽ không được gia hạn. Không có giấy phép này, chúng tôi không thể vận hành các trang mạng thương mại như trang google.cn, và vì vậy google sẽ hoàn toàn không hoạt động được tại Trung Quốc.
Tân Hoa xã cho hay công ty Guxiang là công ty vận hành các trang mạng của Google tại Trung Quốc vừa mới nộp đơn xin gia hạn giấy phép hoạt động của Google tại Trung Quốc trong đó cam kết Google sẽ tuân thủ luật pháp của Trung Quốc.
Vào sáng 1 tháng 7, phần tìm kiếm Google tại Trung Quốc bị chặn. Phát ngôn nhân của hãng, bà Jessica Powell nói trong một email như sau:
Jessica Powell: Dường như các lệnh tìm kiếm qua google đều đã bị chặn đối với người sử dụng tại Trung Quốc đại lục. Các tìm kiếm bình thường khác không có các đề nghị tương tự thì vẫn bình thường.
Google bắt đầu chính thức hoạt động tại Trung Quốc vào năm 2006. Để có được giấy phép hoạt động tại thị trường đông dân nhất thế giới này, Google đã phải tuân thủ chế độ kiểm duyệt của chính phủ Trung Quốc, theo đó những tìm kiếm qua Google ở Trung Quốc đến các trang web mà chính phủ coi là ‘tế nhị’ như vụ thảm sát Thiên an môn đều bị chặn hoặc chỉ có các trang mạng giới thiệu về cảnh đẹp và du lịch có liên quan xuất hiện.
Việc làm này của Google sau đó đã nhận phải nhiều chỉ trích của các tổ chức nhân quyền trên thế giới như human right watchs, hay tổ chức Ân xá quốc tế.
Liên quan đến những chỉ trích về việc công ty chấp nhận yêu cầu kiểm duyệt của chính phủ Trung Quốc, ông David Drummond, đại diện pháp lý của hãng nói vào năm 2006 như sau:
David Drummond: Chúng tôi ra mắt trang google.cn vào tháng giêng năm 2006 với niềm tin là những lợi ích do được tiếp cận nhiều hơn với thông tin của mọi người tại Trung Quốc và một internet mở hơn quan trọng hơn việc chúng tôi thấy khó chịu khi phải chấp thuận để những kết quả tìm kiếm bị kiểm duyệt. Lúc này, chúng tôi đã nói rõ là chúng tôi sẽ giám sát các điều kiện tại Trung Quốc một cách kỹ lưỡng, bao gồm cả các điều luật mới và các hạn chế khác đối với các dịch vụ của chúng tôi. Nếu chúng tôi không thể đạt được các mục tiêu đã đặt ra chúng tôi sẽ không chần chừ gì mà xem xét lại việc tiếp cận Trung Quốc.
Trung Quốc kiểm duyệt mọi công ty internet
Không chỉ có Google, mà tất cả những công ty cung cấp dịch vụ internet nước ngoài nếu muốn hoạt động ở Trung Quốc đều phải tuân thủ điều kiện này. Yahoo là hãng cũng phải chịu nhiều chỉ trích khi cung cấp cho chính phủ Trung Quốc các thông tin tìm kiếm trên mạng liên quan đến các nhà bất đồng chính kiến tại Trung Quốc, khiến một số người đã bị chính quyền bắt giữ.
Nhưng mọi sự dường như có chiều hướng sáng sủa hơn, khi vào tháng giêng năm nay, Google đột ngột tuyên bố hãng không còn muốn tuân thủ quy định kiểm duyệt của chính phủ Trung Quốc, và cảnh báo có thể sẽ đóng cửa google.cn vì kiểm duyệt và do bị hacker tấn công.
Trên trang blog được đưa lên mạng vào ngày 12 tháng giêng năm nay, ông Drummond viết:
David Drummond: Các vụ tấn công và kiểm soát đã bị phát hiện công với những nỗ lực hạn chế tự do phát biểu ý kiến trên web trong suốt năm qua đã đưa chúng tôi đến kết luật là chúng tôi phải xem xét việc hoạt động của mình tại Trung Quốc. Chúng tôi quyết định chúng tôi không còn sẵn sàng tiếp tục kiểm duyệt các kết quả tìm kiếm trên google.cn nữa.
Nếu chúng tôi không thể đạt được các mục tiêu đã đặt ra chúng tôi sẽ không chần chừ gì mà xem xét lại việc tiếp cận Trung Quốc.
Ô. David Drummond
Vào tháng 3 năm nay, Google tự động chuyển các tìm kiếm mạng trên trang google.cn từ Trung Quốc sang trang google.com.hk không bị kiểm duyệt tại Hồng Kông.
Hành động này của Google đã bị Trung Quốc cảnh cáo. Bộ trưởng bộ Công nghiệp và Thông tin Trung Quốc Lý Nghĩa Trung sau đó nói:
Lý Nghĩa Trung: Nếu bạn không tuân thủ luật pháp và quy định của Trung Quốc, điều đó có nghĩa là bạn không hữu nghị, không có trách nhiệm và bạn sẽ phải chịu hậu quả.
Trong khi đó, hành động của Google cũng nhận được những ủng hộ nhiệt tình từ các tổ chức phi chính phủ, từ chính quyền Mỹ. Ngoại trưởng Mỹ Hilary Clinton đã kêu gọi chính phủ Trung Quốc phải mở cuộc điều tra những vụ hack vào các tài khoản Gmail của những nhà hoạt động xã hội và bất đồng chính kiến Trung Quốc trong thời gian vừa qua. Bà cũng kêu gọi các công ty không tuân thủ chế độ kiểm duyệt vì mục đích chính trị của các chính phủ độc tài.
Dự luật về tự do internet toàn cầu
Vào đầu tháng 3 năm nay, một dự luật về tự do internet toàn cầu đã được các nghị sĩ và dân biểu Mỹ giới thiệu với mong muốn tạo ra cơ sở pháp lý cần thiết để bảo vệ các công ty Mỹ hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ internet ở nước ngoài. Dân biểu Chris Smith nhìn nhận về sự cần thiết của dự luật này trong mối liên hệ với Trung Quốc và Google như sau:
Chris Smith: Kể từ năm 2006 đến giờ, và đặc biệt là trường hợp của công ty Google gần đây với chính phủ Trung Quốc cho thấy là thiếu sự hậu thuẫn của chính phủ Hoa Kỳ, các công ty công nghệ thông tin không đủ mạnh để đứng lên đương đầu với cá chính phủ yêu cầu họ phải kiểm duyệt internet. Họ bắt buộc phải tham gia vào việc giám sát, kiểm duyệt internet. Vì thế dự luật lần này được đưa ra quốc hội sẽ cung cấp cho các công ty hoạt động trong ngành công nghệ thông tin sự hậu thẫn từ chính phủ mà họ cần khi đàm phán với các chính phủ đàn áp.
Theo dự kiến thì dự luật sẽ được đưa ra bỏ phiếu ở Hạ viện vào tháng 10 tới.
Tuy nhiên, với hành động mới đây của google tại Trung Quốc, ông David Drummond viết trên trang blog là hành động này của Google vẫn tuân thủ cam kết không tự kiểm duyệt và luật pháp của địa phương.
David Drummond: Bước tiếp cận mới này của chúng tôi vẫn đúng như cam kết của chúng tôi là không tự kiểm duyệt và phù hợp với luật pháp địa phương. Vì thế chúng tôi mong muốn là giấy phép sẽ được gia hạn dựa trên cơ sở này và chúng tôi có thể tiếp tục cung cấp dịch vụ cho người sử dụng Trung Quốc qua trang Google.cn.
Tôi dự đoán là tương lai của sự tự do và dân chủ trên toàn thế giới sẽ bị giảm sút nếu các đầu tư của chúng ta tiếp tục đổ vào để hỗ trợ việc kiểm duyệt và giám sát.
Rebecca MacKinnon
Các phân tích hiện nay cho thấy Google đã gây dựng được 30% từ doanh thu quảng cáo tại Trung Quốc và có khoảng 20% người sử dụng tại đây, chỉ bằng khoảng 1/3 so với hãng tìm kiếm trên mạng đứng đầu là Baidu, một hãng nội địa.
Tuy nhiên, vấn đề của Google chỉ là một phần nhỏ của tảng băng, bởi có rất nhiều công ty khác của Hoa Kỳ cũng đang hoạt động tại đây, chưa kể các nhà đầu tư Mỹ đang rót vốn vào các công ty nội địa Trung Quốc. Ngày 30 tháng 6, tại buổi điều trần trước ủy ban quốc hội về an ninh và kinh tế Trung Quốc và Hoa kỳ, Bà Rebecca MacKinnon, người sáng lập tổ chức Global Voices online nói rằng:
Rebecca MacKinnon: Chính phủ Trung Quốc đã chuyển phần lớn chi phí kiểm duyệt vào khu vực tư nhân. Cộng đồng đầu tư Hoa kỳ cho đến lúc này vẫn sẵn sàng đầu tư cho các sáng kiến của Trung Quốc trong công nghệ và hệ thống kiểm duyệt mà không gặp bất cứ sự phản đối hay phàn nàn nào.
Vì thế theo bà để chấm dứt tình trạng này, chính các nhà đầu tư Mỹ và các công ty phải có trách nhiệm lớn hơn trước xã hội và toàn cầu.
Rebecca MacKinnon: Tôi dự đoán là tương lai của sự tự do và dân chủ trên toàn thế giới sẽ bị giảm sút nếu các đầu tư của chúng ta tiếp tục đổ vào để hỗ trợ việc kiểm duyệt và giám sát.
Cho đến ngày 1 tháng 7, công ty Google vẫn còn đang tiếp tục chờ kết quả gia hạn từ chính phủ Trung Quốc. Người đại diện công ty cho biết nếu được gia hạn, giấy phép sẽ có hiệu lực đến hết năm 2012 nhưng phải được gia hạn hàng năm. Người phát ngôn bộ ngoại giao Mỹ nói các thảo luận giữa hai phía vẫn đang tiếp tục và đây là vấn đề giữa Hoa kỳ và Trung Quốc.
Theo dòng thời sự:
- Google trấn an dư luận về vị trí công ty ở Trung Quốc
- "Google.cn" sẽ còn hay mất?
- Google sẽ ngưng chuyển người truy cập TQ sang web Hồng Kông
- Tin tặc đã lấy cắp nhiều thông tin quan trọng từ Google
- Google yêu cầu Trung Quốc chấm dứt ngay việc sử dụng huy hiệu Goojje
- Tin tặc đã lấy cắp nhiều thông tin quan trọng từ Google
- Trung Quốc bác bỏ mọi liên can đến vụ phá rối các trang mạng của Google
- Google chưa đưa ra biện pháp với chính quyền TQ
- Google và Twitter giải trình việc TQ kiểm soát Internet