Theo đó kết quả khảo sát gần 600 xã thuộc bốn tỉnh Lạng Sơn, Nam Định, Bình Thuận, An Giang cho thấy gần 70% hộ gia đình giảm chi tiêu không dám mua thịt cá trong bữa ăn, 85% lao động trong các trang trại nông nghiệp bị mất việc, 22% lao động di cư mất việc làm phải trở về nông thôn, hơn 17% lao động xuất khẩu phải về nứơc trứơc hạn.

Nam Nguyên tìm hiểu thêm qua phỏng vấn Tiến Sĩ Vũ Trọng Bình, Giám Đốc Trung Tâm  Phát Triển Nông Thôn, một trong các tác giả của bản báo cáo theo yêu cầu của Uỷ Ban Kinh Tế Quốc Hội.

Chịu nhiều tác động

Nam Nguyên:  Nông sản xuất khẩu vẫn là thế mạnh như gạo năm 2008 và hứa hẹn trong năm nay, tại sao nông thôn lại là nạn nhân đầu tiên của suy giảm kinh tế, như báo cáo của Viện?

TS Vũ Trọng Bình:  Thật ra thì nông sản là thế mạnh của xuất khẩu, nhưng trong cả chuỗi giá trị về xuất khẩu thì phần ngừơi nông dân được hưởng không phải là nhiều so với doanh nghiệp. Khi bị khủng hoảng thì phần lớn nông thôn bị ảnh hưởng là do xuất khẩu bị thu hẹp, như lương thực, thuỷ sản và một số sản phẩm nông nghiệp, cho nên người nông dân bị giảm thu nhập mất việc làm.

Thứ hai, ngay bản thân một số ngành như may mặc, một số khu công nghiệp cũng bị thu hẹp bị giảm. Chính vì thế lao động khu công nghiệp mất việc làm đổ dồn về nông thôn, đấy cũng là một yếu tố.

Khi bị khủng hoảng thì phần lớn nông thôn bị ảnh hưởng là do xuất khẩu bị thu hẹp, lao động tại các khu công nghiệp mất việc làm đổ dồn về nông thôn... Chính vì thế nông thôn là nơi tổn thương lớn nhất và gánh chịu nhiều nhất so với các khu vực khác.

TS Vũ Trọng Bình

Thứ ba, bản thân các công ty nứơc ngoài như trong vừa rồi đầu tư FDI cũng giảm hoạt động, khi ở chính quốc có vấn đề thì họ giảm hoạt động ở các nứơc khác.

Tất cả lao động thời gian qua từ nông thôn ra nay họ quay trở về nông thôn, và hầu như nông thôn đón chịu cái áp lực mang tính tổng hợp của tất cả các phía. Chính vì thế nông thôn là nơi tổn thương lớn nhất và gánh chịu nhiều nhất so với các khu vực khác.

Nam Nguyên:  Thưa, cuộc nghiên cứu thăm dò vừa qua là ở 4 tỉnh thôi, nhưng lao động nhập cư lao động xuất khẩu trở về quê có đang là gánh nặng cho nông thôn trên qui mô cả nước?

TS Vũ Trọng Bình:  Thật ra trên toàn quốc thì chúng tôi không dám nói, nhưng khi chúng tôi khảo sát trên 4 tỉnh, chúng tôi đã cố gắng chọn các vùng miền các tỉnh.

Theo quan điểm cá nhân tôi thì các tỉnh khác, có thể có một sự xê dịch nhưng nó đều nằm trong một bối cảnh chung đó thôi, sẽ ít có sự khác biệt so với 4 tỉnh vừa khảo sát qua kinh nghiệm chúng tôi đi thực địa.

Nói họ là gánh nặng thì không đúng, thực ra họ chính là những người cứu cánh cho nông thôn. Trước kia họ đi làm và gởi tiền về nông thôn, bây giờ họ quay trở về, điều ấy làm xáo trộn nông thôn lên chứ không phải là gánh nặng.

Thực ra nếu một quá trình hàng triệu người đi ra thành phố làm việc nhưng bây giờ quay trở về nông thôn, thì điều ấy không những tạo ra xáo trộn về kinh tế mà còn về mặt xã hội ở nông thôn. Nếu không có công ăn việc làm tốt cho họ thì còn nhiều vấn đề khác về tệ nạn xã hội, thanh niên mà không có việc làm thì sẽ xảy ra nhiều chuyện khác.

Nếu một quá trình hàng triệu người đi ra thành phố làm việc nhưng bây giờ quay trở về nông thôn, thì điều ấy không những tạo ra xáo trộn về kinh tế mà còn về mặt xã hội ở nông thôn.

TS Vũ Trọng Bình

Biên pháp kích cầu của chính phủ?

Nam Nguyên:  Thưa, nếu nông dân và nông thôn đang nghèo đi như vậy, thì đánh giá thế nào về các gói kích thích kinh tế vừa qua, đặc biệt có gói kích cầu nông nghiệp nông thôn, phải chăng chưa phát huy tác dụng?

TS Vũ Trọng Bình: Thật ra thì gói này mới bắt đầu được một vài tháng, cho nên khẳng định có tác dụng hay không thì có lẽ cũng chưa nói được. Đến cuối năm chúng tôi mới làm việc này chứ hiện giờ chưa thể đánh giá được.

Nam Nguyên:  Thưa như vậy, theo TS thì giải pháp nào cho các hộ đang nghèo đi ở nông thôn, dựa vào gói kích cầu để phát huy nhưng trứơc mắt nhanh nhất thì phải làm gì?

TS Vũ Trọng Bình: Thật ra, nhanh nhất thì hôm qua (ngày 9/6/2009) chúng tôi có cuộc họp bên quốc hội để nghe trình bày của chúng tôi. Chúng tôi cho rằng những hộ nào bị tổn thương và nghèo quá thì mình phải có chính sách trợ cấp ngay để họ khỏi bị đói, đó là việc mang tính chất nhân đạo.

Thứ hai về phục hồi sản xuất, phải lựa chọn ưu tiên những doanh nghiệp và những trang trại nào thực sự ảnh hưởng lớn đến sản xuất tại nông thôn, họ thu hút nhiều lao động để hỗ trợ cho họ phục hồi sớm. Như vậy thì có thể khuyến khích được công ăn việc làm.

Thứ ba về gói cứu trợ, ngay trong xuất khẩu thì sẽ tập trung củng cố, tái cấu trúc lại. Bởi vì thực tế trong thời gian vừa qua thì những ngành nông nghiệp có xuất khẩu nhiều thật, nhưng quản lý sản xuất, quản lý chất lượng sản phẩm, bảo hiểm nông nghiệp, rồi tất cả những lãnh vực nông nghiệp mang tính chất hiện đại chuyên nghiệp thì hầu như VN chưa có.

Tỷ lệ nghèo một số vùng chắc chắn là sẽ tăng cao mà ngay trong khảo sát, chúng tôi đã nói là có một số xã, không phải tất cả nhưng một số xã đã nói là tỷ lệ nghèo bần cùng của họ đã tăng lên rồi.

TS Vũ Trọng Bình

Nhân lúc khủng hoảng là cơ hội tái cấu trúc lại, ưu tiên những doanh nghiệp và những chuỗi làm tốt, quản lý chất lượng tốt thu dụng ngừơi nông dân thì phải ưu tiên cho những chuỗi ấy, để họ thúc đẩy sản xuất và có thể phục hồi nhanh hơn những chuỗi khác. Bởi vì không thể phục hồi tất cả được, thì phải có những ưu tiên nhất định.

Nam Nguyên:  Thưa ông, với tình hình như thế thì mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 12,5% xúông 10% vào 2010 là khó khả thi?

TS Vũ Trọng Bình:  Về mặt cá nhân, nếu bảo là có thể tiếp tục giảm nghèo ở trong nứơc hiện nay, tôi cho là một chuyện hơi lạc quan quá. Bởi vì trong bối cảnh khủng hoảng mà giữ được tỷ lệ nghèo mà không bị tăng lên đã là giỏi lắm rồi, bây giờ lại giảm đi nữa tôi không tin là chúng ta có thể tiếp tục giảm nghèo được.

Thực ra tôi nghĩ là tỷ lệ nghèo một số vùng chắc chắn là sẽ tăng cao mà ngay trong khảo sát, chúng tôi đã nói là có một số xã, không phải tất cả nhưng một số xã đã nói là tỷ lệ nghèo bần cùng của họ đã tăng lên rồi.

Nam Nguyên:  Cảm ơn TS Vũ Trọng Bình đã dành thì giờ trả lời Đài chúng tôi.