Biên tập viên Trường Văn của Đài Á Châu Tự Do có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị  Bích Thu, Giám Đốc Trung Tâm Nghiên Cứu Đất Phân Phía Nam (Viện Thổ Nhưỡng Nông Hoá) về vấn đề trên đây. Mở đầu câu chuyện, bà Bích Thu cho biết :

Bà Nguyễn Thị Bích Thu : Theo nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học ở trong nước và nước ngoài thì cái người ta gọi là hệ số sử dụng phân bón, tức là đối với với từng nguyên tố như đạm, lân, kali thì có thể từ 30 cho đến 50% tuỳ yếu tố, có nghĩa rằng khi mình bón vào thì cây có khả năng hấp thu được chừng đó, còn lại thì nó sẽ ở một số các dạng khác, ví dụ như là nó cố định trong đất, nó bị xói mòn rửa trôi.

Hệ số sử dụng phân bón, tức là đối với với từng nguyên tố như đạm, lân, kali thì có thể từ 30 cho đến 50% tuỳ yếu tố, có nghĩa rằng khi mình bón vào thì cây có khả năng hấp thu được chừng đó.

Bà Nguyễn Thị Bịch Thu

Khi mà nó cố định trong đất tức là nó sẽ có hiệu lực tồn dư cho vụ sau chứ không phải là mất đi hoàn toàn. Chứ còn nếu mình đưa ra một số liệu rất là cứng rằng là 50% phân bón bị thất thoát thì cũng không hoàn toàn chính xác.

 Bốn cái “đúng” khi xử dụng phân bón

Trường Văn : Thưa bà, bón không đúng cách, bà có thể giửi thích như thế nào không ạ?

 Bà Nguyễn Thị Bích Thu : Bón không đúng cách tức là như thế này: thứ nhất là có những loại đất nghèo dinh dưỡng, ví dụ vùng dất cát ven biển hoặc những vùng đất xám bạc màu ở trên đồi núi, thì đất ấy rất là nhiều cát, mà theo thuật ngữ khoa học thì họ gọi là đất nhẹ, thì những đất như vậy là nghèo hữu cơ và khả năng giữ dinh dưỡng rất kém, cho nên cách bón phân phải là bón là bón nhiều lần.

Thí dụ cũng một lượng phân đạm là 100 cân thì đất phù sa mình có thể bón một lần hoặc là hai lần, nhưng mà đối với những đất nhẹ như vậy thì mình phải chia ra bón ít nhất phải là 3 đến 4 lần thì hiệu lực của nó mới cao, chứ nếu không thì lượng bón vào cây sẽ sử dụng một phần và cái còn lại sẽ không được giữ trong đất mà bị trôi hết.

Chính vì vậy cho nên hiệu suất sử dụng đạt được 50% chỉ đạt được nếu phân được bón ít nhất từ 3 đến 4 lần. Đấy là một cách bón không đúng.

Cách bón thứ hai nữa là giữa các loại đất khác nhau thì lượng dinh dưỡng trong đất có thể có khả năng cung cấp cho cây là khác nhau. Ví dụ đất phù sa thì phải giàu hơn là đất đồi núi bạc màu, hoặc là đất đỏ ba-dan cung giàu dinh dưỡng hơn là các loại đất đồi núi bạc màu, thì lượng bón của nó phải khác chứ không thể nào bón đồng đều ở tất cả các loại đất.

Cho nên chúng ta phải có 4 cái đúng, thứ nhất là bón đúng liều lượng, thứ hai là đúng đất, thứ ba là đúng cây, thứ tư là bón đúng tỷ lệ giữa các loại phân.
                                 Bà Nguyễn Thị Bịch Thu

Thứ ba là phải bón theo cây chứ không phải bón theo khuyến cáo chung chung là cái lượng đạm, lân và kali bón hàng năm là như thế này, mà phải tuỳ theo từng loại cây trồng: đối với lúa bón khác, đối với cây trồng cạn bón khác, đối với cây ăn qủa bón khác, và đối với loại cây công nghiệp như trà, cà phê thì lại bón khác.

Và điểm thứ tư nữa không đúng tức là bón không đúng liều lượng cân đối giữa đạm, giữa lân và kali. Thường tâm lý người nông dân Việt Nam là thích bón đạm nhiều để cho cây xanh tốt, nhưng mà thực tế bón đạm nhiều thì nhiều khi cái đạm dư thừa rất lớn trong khi cây lại rất cần phốt-pho (phân lân) và chất kali mà cái lượng bón này lại quá ít so với nhu cầu của cây.

Cho nên chúng ta phải có 4 cái đúng, thứ nhất là bón đúng liều lượng, thứ hai là đúng đất, thứ ba là đúng cây, thứ tư là bón đúng tỷ lệ giữa các loại phân.

Bón theo thời điểm 

Trường Văn : Thế còn vấn đề bón đúng thời điểm thì như thế nào ạ?

Bà Nguyễn Thị Bích Thu : Bón đúng thời điểm tức là nó đi theo cái sinh lý của cây trồng. Ví dụ cây ăn qủa chẳng hạn thì nó có thời kỳ đầu mình phải bón nhiều đạm để cho nó phát triển, nó dinh dưỡng bộ lá lên đẹp, tuơi tốt. Đấy là thời gian đầu gọi là thoài gian dưỡng cây.

Sau đó, khi cây chuẩn bị ra hoa thì mình phải bón nhiều phốt-pho lên bời vì phốt-pho có khả năng giúp cho hình thành mầm hoa rất là tốt. Nếu mình muốn có hoa nhiều và ra hoa tập trung thì mình phải bón nhiều phốt-pho lên.

Còn đến khi cây đã đậu trái rồì thì mình phải bón kali nhiều lên một chút vì kali có tinh chất thứ nhất là làm cho trái ngọt, thứ hai là làm cho hình thức qủa đẹp.

Vậy tức là tuỳ từng giai đoạn của cây trồng. Đối với bất cứ cây trồng nào cũng vậy, lúc giai đoạn đầu anh cần bón nhiều đạm để cho nó phát triển mạnh lên, nhưng đến khi cây trổ đòng đòng thì anh phải bón có lân và đến khi cây tạo được hạt lúa rồi thì lúc đó mình lại bón thêm một chút kali để cho hạt nó chắc và hạt lúa sáng đẹp.

Đối với bất cứ cây trồng nào cũng vậy, lúc giai đoạn đầu anh cần bón nhiều đạm để cho nó phát triển mạnh lên, nhưng đến khi cây trổ đòng đòng thì anh phải bón có lân và đến khi cây tạo được hạt lúa rồi thì lúc đó mình lại bón thêm một chút kali để cho hạt nó chắc.
                                Bà Nguyễn Thị Bịch Thu

Trường Văn : Thưa bà, trong bài báo này nói là nếu người dân bón không đúng cách hay là bón không đúng các loại phân vào các loại đất khác nhau thì nó sẽ có ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng của đất và môi trường (Bà Bích Thu : Đúng. Chính xác ạ.) thì bà có thể giải thích vấn đề này như thế nào, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Bịch Thu : Trong cái đất gọi là đất nhẹ, tức nhiều cát, khả năng giữ lại chất dinh dưỡng rất là kém, dễ bị rửa trôi đi, thì nếu mình bón dừ thừa thì nó sẽ bị rửa trôi.

Rửa trôi như vậy thì các chất đạm, phốt-pho và kali khi bị rửa trôi thì nó sẽ ra theo hai nguồn: thứ nhất là nó ra nguồn nước mặt gây ô nhiễm nguồn nước mặt bằng hiện tượng gọi là phú dưỡng hoá nguồn nước, thứ hai là nó rửa trôi thấm xuống tầng nước ngầm thì hàm lượng nỉtrat trong tầng nước ngầm tăng cao lên gây độc cho người sử dụng bởi vì hàm lượng nitrat (NO3) trong nước ngầm theo tiêu chuẩn của Bộ Y Tế mà đạt tiêu chuẩn nước uống thì chỉ được 10 milỉgam trên một lít thôi (tối đa), nhưng khi mà ở những vùng anh bón quá nhiều đạm mà ở những vùng đất như vậy có khả năng hàm lượng nitrat sẽ tăng cao lên do bị thấm sâu xuống tầng nước ngầm vì cây dùng không hết.

Đấy là cái ảnh hưởng đến môi trường, còn ảnh hưởng đến độ phì nhiêu của đất đai thì bởi vì nhiều khi mình bón quá nhiều mà dư thừa lại trong đất thì nó ảnh hưởng vì bản chất của các chất hoá học có thể ảnh hưởng đến hệ sinh vật đất phát triển, mà đất thì bản chất của các chuyển hoá của các chất dinh dưỡng ở trong đất nó là di vi sinh vật quyết định, mà nếu mình bón dư thừa thì nó ảnh hưởng đến hoạt động của vi sinh vật và như vậy là nó làm giảm khả năng chuyển hoá chất dinh dưỡng tốt  cho cây trồng từ đất đi.