Nguyên nhân nào dẫn đến vụ ngập này và liệu có biện pháp nào để ngăn ngừa trường hợp tương tự xảy ra trên địa bàn thành phố?

Nhã Trân trao đổi vấn đề này với Thạc sĩ Hồ Long Phi, chuyên gia về thoát nước, trụ sở tại Sài Gòn. Nói về nguyên nhân sự cố, chuyên gia này cho rằng:

Đô thị hóa quá mức

TS Hồ Long Phi: Vấn đề đê bao ở ngoại thành bị vỡ là chuyện thường xuyên, năm nào cũng xảy ra, mà chủ yếu là quận 12, quận 9, với lại quận Thủ Đức. Gần đây vấn đề đó trở nên nổi cộm bởi vì cái thiệt hại kinh tế càng lúc càng lớn. Cái thứ hai nữa là mật độ dân cư tăng dày đặc hơn ngày xưa. Nguyên nhân là các bờ bao, đa số là bờ bao tạm. Kế hoạch để mà chỉnh trang nó thì hiện nay đã có dự án rồi nhưng mà vẫn chưa được thực hiện.

Nhã Trân: Vâng. Thưa Thạc Sĩ, như ông biết thì mực triều cường ở địa bàn TP.HCM và mực nước của sông Sài Gòn hiện nay mỗi năm một dâng cao hơn. Theo các khảo cứu thì nguyên nhân là do tiến trình đô thị hóa và phát triển kinh tế không quan tâm đúng mức về ảnh hưởng đối với môi trường.

… và cái việc phát triển thành phố một cách quá mức kể cả liên quan đến nhiều vấn đề chớ không riêng gì môi trường mà suốt một thời gian khá dài có thể nói là thành phố chưa có quan tâm đúng mức đến vấn đề này. Và bây giờ có thể nói là chúng ta phải trả giá một phần cho cái sự thờ ơ đó.

Thạc sĩ Hồ Long Phi

TS Hồ Long Phi: Thật ra mà nói cái kết luận thật chính xác có phải là do đô thị hóa hay không thì ở đây có thể nói một cách dè dặt thì chúng tôi chỉ mới dám đưa ra những nhận định có tính chất giả thuyết, nhưng mà giả thuyết đó có nhiều khả năng là đúng hiện thực bởi vì lý do là cũng quan sát những yếu tố tác động, ví dụ như lũ do thượng nguồn hay là triều cường từ phía Biển Đông tác động thì không thấy có những đột biến. Thành ra cái giải thích cuối cùng có thể là do nguyên nhân nội tại của chính thành phố, và cái việc phát triển thành phố một cách quá mức kể cả liên quan đến nhiều vấn đề chớ không riêng gì môi trường mà suốt một thời gian khá dài có thể nói là thành phố chưa có quan tâm đúng mức đến vấn đề này. Và bây giờ có thể nói là chúng ta phải trả giá một phần cho cái sự thờ ơ đó.

Hệ thống thoát nước thiếu phát triển

Nhã Trân: Vâng. Một trong những nguyên nhân là tại vì hệ thống thoát nước ở TP.HCM phát triển không có bắt kịp tốc độ đô thị hóa?

TS Hồ Long Phi: Dạ. Cái đó hoàn toàn đúng. Những cái cống thoát nước đa số là cống chung, có nghĩa là vừa nước thải vừa nước mưa đổ chung vào rồi đổ ra sông. Cái thứ hai nữa là cái quy mô nó quá nhỏ so với lại cái lượng dòng chảy mà hình thành do đô thị hóa. Cái thứ ba là những khu vực đô thị mới, hệ thống cống của nó phát triển một cách không đồng bộ và thiếu mối nối với hệ thống cống chính.

Nhã Trân: Thưa ông, theo Ban Chỉ Huy Phòng Chống Lụt Bão TP.HCM dự báo vào hồi cuối năm vừa rồi thì mức triều cường sẽ lên rất là cao và vừa mới cho biết là cái tiến độ xây dựng các công trình bờ bao phòng chống triều cường thực hiện rất là chậm trên địa bàn nhiều quận huyện, thì theo ông, cần phải làm gì?

TS Hồ Long Phi: Cái vấn đề ngập do triều cường thì nó càng lúc càng trầm trọng bởi vì là mực nước dâng cao hơn rất nhiều so với dự đoán. Nó lên với cái tốc độ mà theo tôi quan sát tốc độ mực nước dâng ở tại Phú An, tức ngay trung tâm TP.HCM, là khoảng gấp 3 lần so với tốc độ của mực nước biển dâng mà ta quan sát được, thành ra thiệt hại càng lớn. Những công trình mà để khắc phục chuyện đó thì cũng đã được một số cái đã lên dự án, một số cái đang chuẩn bị lên dự án, nhưng mà như bất cứ dự án nào mà liên quan đến sông rạch, liên quan tới đường sá TP.HCM nói chung vẫn có những khó khăn. Một là chuyện giải tỏa đền bù, đến di dời, rồi tái định cư, hoặc thỏa thuận, cái đó luôn luôn bị vướng. Cái thứ nhì là cái thiết kế, giải pháp thi công, đa số trường hợp là bị vướng do công trình ngầm, tức là trong quá trình thi công thì nửa chừng bị trục trặc cái gì đó, nó vướng lại. Cái thứ ba là cái thủ tục để mà thực hiện hiện nay, để mà từ cái khâu làm dự án đầu tư, rồi khảo sát, rồi thiết kế và thi công thì nó kéo thường rất là dài. Một công trình như vậy để chuẩn bị theo thủ tục của nó thì thường mất phải vài ba năm. Vì những lý do đó cái chuyện giải ngân cho những công trình đó luôn luôn là chậm hơn so với dự kiến. Ví dụ như là, tôi nói đa số trường hợp thì nó chỉ nằm ở mức 50% so với kế hoạch.

Cái thứ ba là cái thủ tục để mà thực hiện hiện nay, để mà từ cái khâu làm dự án đầu tư, rồi khảo sát, rồi thiết kế và thi công thì nó kéo thường rất là dài. Một công trình như vậy để chuẩn bị theo thủ tục của nó thì thường mất phải vài ba năm. Vì những lý do đó cái chuyện giải ngân cho những công trình đó luôn luôn là chậm hơn so với dự kiến.

Thạc sĩ Hồ Long Phi

Những biện pháp phòng chống?

Nhã Trân: Thưa ông, liệu tình trạng ngập lụt vì vỡ đê bao như vừa rồi xảy ra ở quận Thủ Đức có sẽ tiếp tục xảy ra hay không?

TS Hồ Long Phi: Trong địa bàn thành phố thì chúng ta phân biệt hai khu vực tương đối cách biệt. Một là những khu thường bị thiệt hại nhất là khu vực ngoại thành bị thiệt hại nặng. Cái thứ hai là ngay trong nội thành thì nội thành cũng bị thiệt hại nhưng mà nó nhẹ hơn như ở mực độ làm ách tắc xe cộ hoặc là những trở ngại trong sinh hoạt của dân chúng thôi. Thì đối với khu vực ngoại thành thì những công trình đó hiện nay đều đã có những dự án để thực hiện hết rồi, nhưng đa số dự án đó nó nằm theo cái phân công thì nó thuộc về đầu tư của phía Bộ chớ không phải của thành phố. Thành phố nó có tác động thì chỉ có tác động là sửa chữa, rồi duy trì thế thôi, trong khi chờ đợi những công trình kia. Còn đối với khu vực nội thành nó hoàn toàn trong trách nhiệm của thành phố, thì hiện nay có những giải pháp tương đối nó đồng bộ hơn, triệt để hơn. Ví dụ như cái lưu vực Thị Nghè tức là chống ngập cho khu vực Bình Thạnh gồm có những tuyến đường quan trọng như là Nguyễn Hữu Cảnh hoặc là Văn Thánh, v.v. khoảng độ hơn 200 hecta, thì thành phố đang có chủ trương xây dựng một công trình kiểm soát triều, công trình đó hy vọng khoảng chừng 2010 có thể kết thúc được và nó có thể giải quyết ngập cho khoảng chừng 1/3 diện tích ngập ở nội thành. Còn khu vực còn lại thì trông cậy vào những công trình kiểm soát, đầu tư ở giai đoạn sau đó nữa, ví dụ như ở cầu Bến Nghé hoặc ở khu vực Thanh Đa-Bình Qưới, v.v.

Nhã Trân: Xin cảm ơn Thạc sĩ Hồ Long Phi đã dành cho chúng tôi cuộc phỏng vấn ngày hôm nay.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.