Thời đại toàn cầu hóa đòi hỏi mọi cánh cửa thông tin đều phải mở rộng với công chúng. Đó là lý do mọi người trên thế giới ngày nay đang nỗ lực cổ súy cho tự do thông tin hay còn gọi là “thông tin đa chiều”.
Giới trẻ trong nước hiểu biết như thế nào về thông tin đa chiều? Họ nhận xét ra sao về môi trường thông tin tại Việt Nam?
Những câu hỏi này mở ra phần đầu cuộc thảo luận sôi nổi giữa các thanh niên từ nhiều miền đất nước mà Trà Mi hân hạnh giới thiệu đến quý vị hôm nay:
Hoàng: Tôi là Hoàng, quê ở Vinh.
Huy: Tôi là Huy, đến từ Hải Dương.
Y ến: Em là Yến, ở Huế.
Nghi : Tôi là Nghi, sinh viên tại Hà Nội.
Đ ức Anh : Tôi là Đức Anh, sinh viên ở Hà Nội.
Hoàng Anh : Tôi là Hoàng Anh, ở Hà Nội.
Thông tin đa chiều
Trà Mi : C ảm ơn các b ạn r ất nhi ều đã nh ận l ời tham gia cu ộc th ảo lu ận v ới ch ủ đ ề «Thông tin đa chi ều». Tr ứơc tiên xin đ ược h ỏi thăm các b ạn đ ịnh nghĩa và hi ểu nh ư th ế nào v ề «Thông tin đa chi ều» ?
Hoàng : Thông tin đa chiều đối lập với thông tin một chiều. Thông tin một chiều chỉ có một nguồn đưa thông tin và tất cả mọi người biết về thông tin ấy. Không có một nguồn thông tin nào khác để so sánh. Thông tin đa chiều tức là có nhiều chiều, có nhiều luồng thông tin để mình xem xét, nhận định vấn đề.
Trà Mi : Đó là ý ki ến c ủa Hoàng. C ảm ơn b ạn. Nghi có ý ki ến nào b ổ sung không?
Nghi : Đa có nghĩa là nhiều. Thông tin đa chiều là thông tin từ nhiều chiều, ít nhất là từ 2 phía trở lên.
Đ ức Anh : Em nghĩ thông tin đa chiều nghĩa là nhiều nguồn thông tin và sự chọn lọc thông tin.
Trà Mi : Sau khi các b ạn đ ịnh nghĩa th ế nào là thông tin đa chi ều và thông tin m ột chi ều, các b ạn có nh ận xét nh ư th ế nào v ề môi tr ường thông tin trong n ứơc, đã mang tính đa chi ều hay ch ưa?
Đ ức Anh : Thông tin ở Việt Nam hiện nay là rất hạn chế, do cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nứơc. Thứ hai, sự hạn chế này cũng do hiện nay dân trí Việt Nam chưa cao, chỉ tuân theo dạng truyền thông chính thống, chưa đáp ứng đủ nhu cầu tìm hiểu thông tin. Bạn bè của em phải đi tìm tòi những nguồn thông tin khác.
Trà Mi : C ảm ơn ý ki ến c ủa Đ ức Anh. M ột cách ng ắn g ọn, Đ ức Anh nh ận xét môi tr ường thông tin t ại Vi ệt Nam ch ưa mang tính đa chi ều. Có b ạn nào có ý ki ến ph ản đ ối không?
Huy : Huy đồng ý với ý kiến của Đức Anh rằng thông tin ở Việt Nam còn hạn chế về nhiều mặt. Nhưng tôi không đồng ý khi Đức Anh cho rằng thông tin đa chiều bị hạn chế là do ý thức của người dân. Người dân Việt Nam không phải là không biết suy nghĩ, suy xét, nhưng khi thông tin chỉ đưa đến với họ từ một chiều là từ nhà nứơc, mà nhà nứơc thì luôn cho mình là đúng. Chính vì vậy chúng ta cần thông tin đa chiều, cần một tiếng nói thứ hai.
Trà Mi : Huy không cho r ằng thông tin ch ưa mang tính đa chi ều ở Vi ệt Nam là do dân trí th ấp. Có b ạn nào ph ản bác hay b ổ sung thêm ý ki ến này không?
Hoàng : Bây giờ mặt bằng chung ở Việt Nam là không có thông tin đa chiều. Điều này không chỉ mình Hoàng nói. Năm ngoái mình có nghe tổ chức Freedom House xếp Việt Nam vào một trong những nứơc không có tự do ngôn luận. Khi không có tự do ngôn luận thì cũng đồng nghĩa với việc không có tự do về thông tin đa chiều.
Người dân tại Việt Nam đón nhận thông tin từ TV và báo. Mà TV và báo đều do nhà nứơc quản lý. Còn nói thông tin đa chiều thiếu là do ngừơi dân là không phải. Tại vì chỉ có một nguồn thông tin thì người dân tìm đâu ra thông tin trong lúc còn có những hạn chế.
Trà Mi : Vâng, c ảm ơn ý ki ến c ủa Hoàng. Y ến có nh ận xét nào khác không ?
Y ến : Em đồng ý với Đức Anh, nhưng xin bổ sung một tí về dân trí Việt Nam. Nứơc mình xuất phát điểm thấp, dân trí còn thấp. Vì vậy, mọi ngừơi không chủ động đi tìm kiếm thông tin. Mọi người không có điều kiện lắm. Em muốn tìm hiểu một vấn đề, em có thể đọc trên báo, sau đó vào Google để đọc thêm nhiều thông tin. Còn hiện tại, truyền thông ở Việt nam chỉ có nhà nứơc quản lý, chưa tư nhân hóa đựơc. Cho nên nhiều người chưa thỏa mãn nhu cầu tìm kiếm thông tin họ muốn qua TV và báo.
Thời đại Internet
Trà Mi : Theo ý c ủa Y ến, n ếu ch ỉ nghe và tham kh ảo báo đài thì ch ưa đ ủ. Các b ạn có m ột ph ương ti ện khác đ ể tíêp c ận thông tin nhi ều h ơn là internet. Ở Vi ệt Nam, internet có là m ột công c ụ, ph ương ti ện d ễ dàng đ ể các b ạn ti ếp c ận v ới thông tin đa chi ều hay ch ưa?
Huy : Ví dụ như ta lấy thông tin từ internet mà phục vụ cho học tập, không nhạy cảm, thì ta tìm rất dễ, rất đơn giản. Ngược lại, nếu ta muốn tìm thông tin về chính trị, tôn giáo, hay về một vấn đề nhạy cảm nào đó thì thật sự khó nếu bạn không có trình độ vựơt tường lửa.
Đ ức Anh : Hoàn toàn đúng. Các vấn đề nhạy cảm bây giờ như bauxite Tây Nguyên hay Hoàng Sa-Trừơng Sa, thì giờ lên tìm kiếm ở Google rất khó khăn, phải vựot từơng lửa. Tóm lại, internet cũng chưa đáp ứng đựơc nhu cầu thông tin đa chiều hiện nay tại Việt Nam.
Hoàng : Bây giờ tất cả mọi luồng thông tin từ báo chí, TV, thông tin điện ảnh , internet..v..v..Tất cả mọi vấn đề tại Việt Nam đều do nhà nước quản lý để phục vụ cho lợi ích của một chế độ. Vấn đề thông tin mang tính sự thật lại bị đánh sập, hoặc là khi mình vào các trang web có thông tin đa chiều nói lên sự thật có ích cho người dân thì thật sự rất khó, phải vựơt qua từơng lửa mới vào được.
Trà Mi : Ý ki ến c ủa Hoàng cho r ằng nh ững thông tin có l ợi cho ng ừơi dân thì ng ười dân không đ ựoc phép ti ếp c ận. Ng ược l ại, theo nhà n ứơc, vi ệc khóa ch ặn, ki ểm duy ệt, và qu ản lý thông tin là đ ể g ạn l ọc nh ững thông tin có ích cho ng ười dân, giúp ng ười dân tránh nh ững thông tin đ ộc h ại, không có l ợi. Các b ạn khác có đ ồng ý v ới quan đi ểm này không?
Nghi : Nhà nứơc ngăn cản những luồng thông tin là nhằm quản lý mọi thông tin sao cho ngừơi dân tiếp cận thông tin đi đúng mục tiêu mà nhà nứơc đặt ra, đó là xây dựng chế độ cộng sản xã hội chủ nghĩa. Còn để nói Việt Nam thông tin có đa chiều hay không, các bạn có thể nhìn vào số lựơng du học. Du học rất là tốn kém nhưng các bậc cha mẹ luôn mong muốn cho con mình ra nứơc ngoài học với hai lý do lớn : tiếp cận với sự văn minh của các nứơc và tránh tình trạng giáo dục một chiều. Người ta không muốn con cái họ lớn lên trong một môi trường mà thông tin bị bó hẹp.
Vì sao phải ngăn chận?
Trà Mi : Các b ạn không đ ồng ý v ới l ập lu ận c ủa nhà n ứơc là khóa ch ặn, ki ểm duy ệt nh ằm g ạn l ọc nh ững thông tin có ích cho ng ười dân. Các b ạn vui lòng cho bi ết rõ h ơn vì sao các b ạn không tin, không đ ồng ý?
Nghi : Thật ra, khi họ ngăn cản thông tin đến với người dân thì họ phải tìm lý do đưa ra thuyết phục dân rằng những thông tin đó không hợp lý, độc hại cho dân. Đấy là lý do họ đưa ra. Còn nó có độc hại hay không thì người dân cũng không biết, bởi dân chưa trực tiếp tiếp xúc với những thông tin đó làm sao biết được độc hại hay không ? Chỉ có người ngăn cản mới biết. Nhưng liệu có phải là độc hại cho người dân hay hại cho chính người ngăn cản ? Đấy mới là mấu chốt của vấn đề.
Trà Mi : Ý ki ến c ủa các b ạn khác nh ư th ế nào ?
Hoàng Anh : Thông tin có độc hại hay không còn tùy mục đích sử dụng của ngừơi tiếp cận thông tin đấy.
Nghi : Ý kiến của bạn, tôi nghĩ rằng ở đây chúng ta chưa nói tới vấn đề đó. Trong thời đại này, người ta cần một cái quan trọng nhất, đó là cần sự thật. Thông tin mà con người cần nhất vẫn là sự thật, bằng mọi cách phải tiến gần đến sự thật. Quan trọng là thông tin sự thật, không cần biết là xấu hay tốt. Người dân ít nhất phải có cơ hội để tiếp xúc với thông tin sự thật, để phân biệt được xấu tốt ra sao. Không cần phải có một ai đó đứng che chắn cho họ, bảo họ rằng thông tin này xấu không đựơc đọc. Chắc gì đã là xấu đối với họ ?!
Trà Mi : Thông tin x ấu hay t ốt còn tùy vào đ ối v ới ng ười ti ếp c ận hay đ ối v ới ng ười ngăn ch ặn thông tin. V ấn đ ề đ ặt ra, ai là ng ười quýêt đ ịnh thông tin đó x ấu hay t ốt cho ai? Có b ạn nào có ý ki ến thêm?
Hoàng Anh : Mình không thể xác định một thông tin tốt hay xấu cho đến khi tiếp cận thông tin. Cho nên bất kỳ ai cũng không đựơc phép ngăn chặn quyền con người tiếp cận thông tin. Chưa biết đựơc thông tin ấy phục vụ cho ai, nên tất cả mọi người phải được quyền tiếp cận với mọi thông tin mà họ muốn. Cho dù người ngăn chặn cho thông tin đó là xấu, nhưng chưa chắc xấu đối với những người có nhu cầu cần biết về thông tin đấy.
Y ến : Theo các bạn, mọi người muốn tìm hiểu, đều có quyền muốn tìm hiểu. Em nghĩ không đúng lắm, vì bất cứ quốc gia nào cũng có những « bí mật quốc gia », có những thông tin nhạy cảm, thì chính phủ đó có quyền giữ lại thông tin đó. Ngoài ra, các bạn bảo là quan trọng là thông tin sự thật. Vậy xin hỏi có chắc những thông tin mà các bạn cho là đa chiều là sự thật hay không ?
Hoàng Anh : Cách duy nhất để tìm đến sự thật là tiếp cận nhiều thông tin, bằng nhiều phương pháp khác nhau, nhiều cách, nhiều hứơng, tức là khi nói đến thông tin, chúng ta cần có thông tin nhiều chiều để có được sự thật. Vì vậy không đựơc phép cấm thông tin với bất kỳ hình thức nào, vì đó là cách duy nhất để mọi người tiếp cận sự thật.
Trà Mi : C ảm ơn câu tr ả l ời c ủa Hoàng Anh. Th ế còn câu h ỏi th ứ nh ất c ủa Y ến đ ặt ra r ằng b ất kỳ qu ốc gia nào cũng có gi ới h ạn nh ất đ ịnh đ ối v ới nh ững thông tin không th ể cho nhi ều ng ười ti ếp c ận. Các b ạn có câu tr ả l ời cho Y ến không? Không ph ải b ất c ứ thông tin nào ng ười dân cũng có quy ền ti ếp c ận, các b ạn có đ ồng ý đi ều này không?
Nghi : Trong mỗi gia đình luôn có chuyện riêng của họ. Đương nhiên không gia đình nào muốn người khác can thiệp vào chuyện riêng nội bộ của mình. Có nghĩa là sẽ có những thông tin mang tính nội bộ không được phổ biến rộng rãi. Nhưng ở đây chúng ta đang nói đến những thông tin mà người dân được quyền biết mà không được biết. Đó là tất cả những sự thật mà đã và đang xảy ra trong đời sống xã hội. Những điều này con ngừơi cần phải được biết. Đó là cái quyền rất chính đáng của bất kỳ ai.
Trà Mi : Các câu tr ả l ời c ủa các b ạn ở đây đ ối v ới Y ến, Y ến có ph ản h ồi gì không ?
Y ến : Ý kiến của các bạn thì em đồng ý, tức là mỗi người đều có quyền biết được thông tin.
Trà Mi : Thông tin đa chi ều l ợi-h ại nh ư th ế nào ? Thông tin đa chi ều, thông tin trái chi ều có đ ồng nghĩa v ới thông tin x ấu. Và ng ược l ại, thông tin đúng chi ều có luôn luôn là thông tin t ốt?
Diễn đàn bạn trẻ sẽ trở lại với quý vị với phần thảo luận tiếp theo vào giờ này tối thứ hai tuần sau. Trà Mi thân ái kính chào.