Tuy nhiên cho đến nay số lượng doanh nghiệp đưa nhà máy về quê mới chỉ đếm trên đầu ngón tay.  Kế họach này còn gặp những trở ngại gì?

Thiếu hụt nhân công

Dệt may là một trong những ngành thu dụng nhiều nhân công nhất ở Việt Nam, đồng thời cũng là ngành mà tỷ lệ thiếu hụt nhân công trầm trọng nhất.

Năm nào cũng vậy, cứ mỗi khi ký được nhiều đơn hàng là các doanh nghiệp dệt may lại chạy đôn chạy đáo để tìm kiếm công nhân.  Một doanh nhân nhiều năm hoạt động trong công nghiệp may xuất khẩu nói với chúng tôi:

“Về vấn đề nhân công ở Việt nam, rất là khó khăn để tìm những nhân công có tay nghề đàng hoàng muốn làm trong ngành may. Theo sự đánh giá hiện thiếu khoảng 30% công nhân, nghĩa là nếu một nhà máy có sức thu hút 1.000 công nhân thì thật ra chỉ thu hút được 700 công nhân thôi, 300 máy còn lại bắt buộc để trống.” 

Về vấn đề nhân công ở Việt nam, rất là khó khăn để tìm những nhân công có tay nghề đàng hoàng muốn làm trong ngành may.

Một doanh nhân

Trong số những nguyên nhân dẫn tới việc thiếu hụt lao động ngành may,  là vì vấn đề lương thấp công nhân không đủ sống. Đa số công nhân may trong các khu chế xuất, khu công nghiệp, là lao động nhập cư từ nông thôn.

Khi lên thành thị tìm việc làm, mục đích của những anh chị em này là giải quyết cuộc sống bản thân và dành dụm chút đỉnh để gởi về giúp đỡ gia đình. Cuộc sống của nông dân và cư dân nông thôn luôn gặp nhiều khó khăn dù Việt Nam  đổi mới từ hai thập niên qua.

Mức lương trung bình của thợ may công nghiệp khoảng 1.200.000 đồng, khó trang trải chi phí ở các đô thị lớn như TP.HCM, trong khi rất ít doanh nghiệp có điều kiện tổ chức cư xá công nhân, dù là ở hình thức phương tiện tạm bợ.

Giải pháp

Vừa để giải quyết vấn đề thiếu hụt lao động, vừa giảm giá thành, một số doanh nghiệp may xuất khẩu đã thành lập nhà máy với dây chuyền may công nghiệp ở khu vực nông thôn, tuy tỷ lệ trong toàn ngành là chưa nhiều.

Câu chuyện các công ty  đưa hãng xưởng về nông thôn, được ông Diệp Thành Kiệt, phó chủ tịch Hội Dệt May Thêu Đan TP.HCM cho biết, nhiều thành viên tập Đoàn Dệt May Vinatex đã chuyển nhà máy về nông thôn và đã thành công. Trong đó có công ty Nhà Bè, riêng công ty Việt Tiến có các dự án ở Tiền Giang, Lâm Đồng và miền Trung. Ông Kiệt Phân tích: 

“Thu nhập của người ở nông thôn tăng trưởng chậm hơn người ở thành phố, thứ hai chi phí ở nông thôn tương đối rẻ hơn. Do vậy lợi ích cho ngành dệt may là tiếp tục giữ được lợi thế cạnh tranh ở những sản phẩm cấp trung, tuy nhiên đối với những sản phẩm trung cao và cao, chúng tôi khuyến cáo vẫn nên duy trì ở thành phố.

Lý do là các sản phẩm này đòi hỏi tay nghề, đòi hỏi việc quản lý và giao hàng cực nhanh. Đặc biệt các thương hiệu lớn chịu trả giá cao, thì họ không muốn đưa nhà máy đi xa vì ngại vấn đề chất lượng không bảo đảm.

Dần dần trong nhóm xuất khẩu sẽ thấy phân ra thành hai nhóm khác hẳn nhau: thứ nhất nhóm sản xuất hàng lọat và đại trà thì việc chuyển về nông thôn là thuận lợi. Nhóm thứ hai làm những mặt hàng thời trang cao cấp thì tiếp tục trụ lại TP.HCM và các thành phố lớn”.

Giải pháp đưa xí nghiệp nhà máy về nông thôn, trong đó có ngành may mặc càng trở thành ưu tiên. Nhu cầu cấp bách bộc lộ ra trong cuộc suy thoái kinh tế hiện nay.

Khi đề cập tới hàng triệu lao động nhập cư thành thị, các chuyên gia đề cao họ như một cứu cánh cho nông thôn, những người này đi làm và gởi tiền về giúp đỡ nông thôn.

Tuy nhiên, khi suy thoái kinh tế xảy ra, hàng loạt nhà máy đóng cửa, công nhân nhập cư nói chung trong đó nhiều nhất là công nhân dệt may đã phải trở về quê nhà.

Khi nghe qua giải pháp đưa nhà máy dệt may về nông thôn, người ngoài ngành trong ngành, đặc biệt là giới công nhân rất tán thưởng. Tuy nhiên hạ tầng cơ sở ở nông thôn, đường giao thông, vấn đề điện nước, điện thoại, đường truyền Internet là những yếu tố cần thẩm định.

Cần phải tính chi phí vận chuyển xem có thể bù lại việc giảm giá thành do chi phí nhân công hay không.Trước khi chuyển đi về nông thôn doanh nghiệp cần đàm phán với khách hàng để thuyết phục họ chấp nhận.

Ô. Diệp Thành Kiệt

Ông Diệp Thành Kiệt, phó chủ tịch Hội Dệt May Thêu Đan TP.HCM nhấn mạnh:

“Cần phải tính chi phí vận chuyển xem có thể bù lại việc giảm giá thành do chi phí nhân công hay không.Trước khi chuyển đi về nông thôn doanh nghiệp cần đàm phán với khách hàng để thuyết phục họ chấp nhận.

Chúng tôi có kinh nghiệm rằng, một số các nhà máy sau khi chuyển đi về vùng nông thôn, khách hàng chán nản vì khó khăn trong việc đi lại cử người về nhà máy kiểm tra hàng, cũng như thông tin liên lạc không thông suốt.

Như vậy, chuyển nhà máy về nông thôn không chỉ là chính sách của bản thân doanh nghiệp mà nên xem là 1 chính sách phối hợp nhiều bên kể cả phía khách hàng.

Đặc biệt phải tính đến việc xây dựng một đội ngũ quản lý trước khi chuyển đi. Tuyển dụng người từ địa phương nơi sẽ chuyển tới, đưa họ về nhà máy ở TP.HCM để huấn luyện công tác quản lý lãnh hội kinh nghiệm. Có như vậy mới có thể thành công.”

Câu chuyện ngành dệt may hay da giày đưa các nhà máy về nông thôn cần được quan niệm như một chiến lược quốc gia. Nếu lao động nông thôn dôi dư có việc làm phi nông nghiệp ở ngay quê hương mình, thì như vậy họ ly nông mà không phải ly hương.

Đời sống nông thôn có cơ may khá dần lên. Tuy nhiên những việc này chỉ có thể tiến hành hiệu quả nếu việc xây dựng hạ tầng cơ sở nông thôn được nhà nước chú ý đầu tư.