Tuy nhiên cho đến nay số lượng doanh nghiệp đưa nhà máy về quê mới chỉ đếm trên đầu ngón tay. Kế họach này còn gặp những trở ngại gì?
Thiếu hụt nhân công
Dệt may là một trong những ngành thu dụng nhiều nhân công nhất ở Việt Nam, đồng thời cũng là ngành mà tỷ lệ thiếu hụt nhân công trầm trọng nhất.
Năm nào cũng vậy, cứ mỗi khi ký được nhiều đơn hàng là các doanh nghiệp dệt may lại chạy đôn chạy đáo để tìm kiếm công nhân. Một doanh nhân nhiều năm hoạt động trong công nghiệp may xuất khẩu nói với chúng tôi:
"V ề v ấn đ ề nhân công ở Vi ệt nam, r ất là khó khăn đ ể tìm nh ững nhân công có tay ngh ề đàng hoàng mu ốn làm trong ngành may. Theo s ự đánh giá hi ện thi ếu kho ảng 30% công nhân, nghĩa là n ếu m ột nhà máy có s ức thu hút 1.000 công nhân thì th ật ra ch ỉ thu hút đ ược 700 công nhân thôi, 300 máy còn l ại b ắt bu ộc đ ể tr ống."
Về vấn đề nhân công ở Việt nam, rất là khó khăn để tìm những nhân công có tay nghề đàng hoàng muốn làm trong ngành may.
Một doanh nhân<br/>
Trong số những nguyên nhân dẫn tới việc thiếu hụt lao động ngành may, là vì vấn đề lương thấp công nhân không đủ sống. Đa số công nhân may trong các khu chế xuất, khu công nghiệp, là lao động nhập cư từ nông thôn.
Khi lên thành thị tìm việc làm, mục đích của những anh chị em này là giải quyết cuộc sống bản thân và dành dụm chút đỉnh để gởi về giúp đỡ gia đình. Cuộc sống của nông dân và cư dân nông thôn luôn gặp nhiều khó khăn dù Việt Nam đổi mới từ hai thập niên qua.
Mức lương trung bình của thợ may công nghiệp khoảng 1.200.000 đồng, khó trang trải chi phí ở các đô thị lớn như TP.HCM, trong khi rất ít doanh nghiệp có điều kiện tổ chức cư xá công nhân, dù là ở hình thức phương tiện tạm bợ.
Giải pháp
Vừa để giải quyết vấn đề thiếu hụt lao động, vừa giảm giá thành, một số doanh nghiệp may xuất khẩu đã thành lập nhà máy với dây chuyền may công nghiệp ở khu vực nông thôn, tuy tỷ lệ trong toàn ngành là chưa nhiều.
Câu chuyện các công ty đưa hãng xưởng về nông thôn, được ông Diệp Thành Kiệt, phó chủ tịch Hội Dệt May Thêu Đan TP.HCM cho biết, nhiều thành viên tập Đoàn Dệt May Vinatex đã chuyển nhà máy về nông thôn và đã thành công. Trong đó có công ty Nhà Bè, riêng công ty Việt Tiến có các dự án ở Tiền Giang, Lâm Đồng và miền Trung. Ông Kiệt Phân tích:
"Thu nh ập c ủa ng ười ở nông thôn tăng tr ưởng ch ậm h ơn ng ười ở thành ph ố, th ứ hai chi phí ở nông thôn t ương đ ối r ẻ h ơn. Do v ậy l ợi ích cho ngành d ệt may là ti ếp t ục gi ữ đ ược l ợi th ế c ạnh tranh ở nh ững s ản ph ẩm c ấp trung, tuy nhiên đ ối v ới nh ững s ản ph ẩm trung cao và cao, chúng tôi khuy ến cáo v ẫn nên duy trì ở thành ph ố.
Lý do là các s ản ph ẩm này đòi h ỏi tay ngh ề, đòi h ỏi vi ệc qu ản lý và giao hàng c ực nhanh. Đ ặc bi ệt các th ương hi ệu l ớn ch ịu tr ả giá cao, thì h ọ không mu ốn đ ưa nhà máy đi xa vì ng ại v ấn đ ề ch ất l ượng không b ảo đ ảm.
D ần d ần trong nhóm xu ất kh ẩu s ẽ th ấy phân ra thành hai nhóm khác h ẳn nhau: th ứ nh ất nhóm s ản xu ất hàng l ọat và đ ại trà thì vi ệc chuy ển v ề nông thôn là thu ận l ợi. Nhóm th ứ hai làm nh ững m ặt hàng th ời trang cao c ấp thì ti ếp t ục tr ụ l ại TP.HCM và các thành ph ố l ớn".
Giải pháp đưa xí nghiệp nhà máy về nông thôn, trong đó có ngành may mặc càng trở thành ưu tiên. Nhu cầu cấp bách bộc lộ ra trong cuộc suy thoái kinh tế hiện nay.
Khi đề cập tới hàng triệu lao động nhập cư thành thị, các chuyên gia đề cao họ như một cứu cánh cho nông thôn, những người này đi làm và gởi tiền về giúp đỡ nông thôn.
Tuy nhiên, khi suy thoái kinh tế xảy ra, hàng loạt nhà máy đóng cửa, công nhân nhập cư nói chung trong đó nhiều nhất là công nhân dệt may đã phải trở về quê nhà.
Khi nghe qua giải pháp đưa nhà máy dệt may về nông thôn, người ngoài ngành trong ngành, đặc biệt là giới công nhân rất tán thưởng. Tuy nhiên hạ tầng cơ sởở nông thôn, đường giao thông, vấn đề điện nước, điện thoại, đường truyền Internet là những yếu tố cần thẩm định.
Cần phải tính chi phí vận chuyển xem có thể bù lại việc giảm giá thành do chi phí nhân công hay không.Trước khi chuyển đi về nông thôn doanh nghiệp cần đàm phán với khách hàng để thuyết phục họ chấp nhận.
Ô. Diệp Thành Kiệt<br/>
Ông Diệp Thành Kiệt, phó chủ tịch Hội Dệt May Thêu Đan TP.HCM nhấn mạnh:
"C ần ph ải tính chi phí v ận chuy ển xem có th ể bù l ại vi ệc gi ảm giá thành do chi phí nhân công hay không.Tr ước khi chuy ển đi v ề nông thôn doanh nghi ệp c ần đàm phán v ới khách hàng đ ể thuy ết ph ục h ọ ch ấp nh ận.
Chúng tôi có kinh nghi ệm r ằng, m ột s ố các nhà máy sau khi chuy ển đi v ề vùng nông thôn, khách hàng chán n ản vì khó khăn trong vi ệc đi l ại c ử ng ười v ề nhà máy ki ểm tra hàng, cũng nh ư thông tin liên l ạc không thông su ốt.
Nh ư v ậy, chuy ển nhà máy v ề nông thôn không ch ỉ là chính sách c ủa b ản thân doanh nghi ệp mà nên xem là 1 chính sách ph ối h ợp nhi ều bên k ể c ả phía khách hàng.
Đ ặc bi ệt ph ải tính đ ến vi ệc xây d ựng m ột đ ội ngũ qu ản lý tr ước khi chuy ển đi. Tuy ển d ụng ng ười t ừ đ ịa ph ương n ơi s ẽ chuy ển t ới, đ ưa h ọ v ề nhà máy ở TP.HCM đ ể hu ấn luy ện công tác qu ản lý lãnh h ội kinh nghi ệm. Có nh ư v ậy m ới có th ể thành công."
Câu chuyện ngành dệt may hay da giày đưa các nhà máy về nông thôn cần được quan niệm như một chiến lược quốc gia. Nếu lao động nông thôn dôi dư có việc làm phi nông nghiệp ở ngay quê hương mình, thì như vậy họ ly nông mà không phải ly hương.
Đời sống nông thôn có cơ may khá dần lên. Tuy nhiên những việc này chỉ có thể tiến hành hiệu quả nếu việc xây dựng hạ tầng cơ sở nông thôn được nhà nước chú ý đầu tư.