Nghi vấn được nêu lên là có yếu tố “nhân tạo” nào liên quan vấn đề triều cường ở vùng này hay không? Và giải pháp giảm thiểu ảnh hưởng triều cường có thể như thế nào?
Trả lời câu hỏi của Thanh Quang, Thạc Sĩ Hồ Long Phi, chuyên gia về thoát nước trụ sở tại Saigòn cho biết:
TS Hồ Long Phi: Hiện nay theo tin tức báo chí thì thấy có ngập nhiều. Nhưng thực ra nước ngập phân bố trên địa bàn chủ yếu là ở khu vực ngoại thành - tại một số vùng ven. Vì ở chính trung tâm TP, những khu quan trọng nhất người ta xây dựng trên những nền cao lắm, khoảng từ 3 - 4 mét trở lên, thành ra ảnh hưởng triều cường không có. Còn những vùng phát triển sau này, ở ven ngoại thành, những vùng mới như Quận 2, Quận 9, Thủ Đức v.v…được phát triển dần xuống bờ sông thì những vùng đó bị ngập.
Và những cuộc phân tích đều cho thấy nguyên nhân là do tiến trình đô thị hóa và việc phát triển kinh tế ở bên trong. Đó là nguyên nhân chính gây ra tình trạng nước dâng, khi người ta san lấp vùng trũng, lấp bớt những sông rạch nhỏ, rồi kiểm soát nước ở hệ thống thủy nông.v.v…khiến mất khu điều tiết nước, dẫn tới tác hại ngày càng nhiều nếu không có giải pháp kịp thời.
TS Hồ Long Phi
Nhưng tình hình ngập này không gây ảnh hưởng kinh tế lớn như ở Hà Nội vừa rồi, vì nó chỉ ngập vùng ven thôi. Những đường chính gần như không bị ngập.
Điều đáng ngại ở đây là mực triều cường ở địa bàn TPHCM mỗi năm càng dâng cao hơn. Trước đây nhiều người nghĩ là do hiện tượng thay đổi khí hậu toàn cầu.
Nhưng theo số liệu tôi nghiên cứu thì mực nước biển ở Vũng Tàu vẫn chưa có dấu hiệu tăng rõ rệt lắm. Trong khi đó mức nước ở trong sông Sài gòn tăng nhanh hàng năm. Và những cuộc phân tích đều cho thấy nguyên nhân là do tiến trình đô thị hóa và việc phát triển kinh tế ở bên trong.
Đó là nguyên nhân chính gây ra tình trạng nước dâng, khi người ta san lấp vùng trũng, lấp bớt những sông rạch nhỏ, rồi kiểm soát nước ở hệ thống thủy nông.v.v…khiến mất khu điều tiết nước, dẫn tới tác hại ngày càng nhiều nếu không có giải pháp kịp thời.
Và tác động nầy là do con người nhiều hơn là thiên nhiên.
Hệ thống thoát nước
Thanh Quang: Thưa TS, như vậy thì có lẽ vấn đề thoát nước phải cần đề cập tới. Nói tới vấn đề thoát nước thì chắc người ta liên tưởng ngay tới hệ thống thoát nước ở Saigòn đã lâu lắm rồi…
TS Hồ Long Phi: Hệ thống đó quả là từ lâu lắm rồi. Nó được xây dựng và bổ sung dần, nhưng phát triển một cách không hệ thống khiến không theo kịp tốc độ đô thị hóa. Phải nói rằng hệ thống này rất lạc hậu. Ngay cả trong điều kiện thiên nhiên giả sử nếu vẫn giữ nguyên không đổi thì hệ thống này cũng đã là lạc hậu rồi, chứ đừng nói gì trong điều kiện mà khí hậu thay đổi nhanh như hiện nay.
Trong khi đó, những dạng đầu tư liên hệ cũng đã được tiến hành 7 - 8 năm nay rồi nhưng chưa có kế hoạch nào xong hết. Cho tới nay thì người ta cũng đã đầu tư 3 hệ thống thoát nước với kinh phí tổng cộng khoảng hơn 800 triệu đô la. Tới nay thì nói chung những dự án này mới xong chừng 60% thôi. Có lẽ khoảng 3 năm nữa mới thấy có chuyển biến. Nguồn đầu tư này chỉ mới tập trung ở vùng trung tâm thôi, còn phía bên ngoài diện tích còn lớn lắm, phải tiếp tục đầu tư nữa, với tổng vốn độ chừng 6 tới 8 tỷ đô la thì mới có thể đáp ứng đủ nhu cầu phát triển đô thị hiện nay khi dân số Sài Gòn lên tới 8 triệu người và diện tích đô thị hóa khoảng chừng 800 km2.
Thanh Quang: Thưa TS nghe nói gần đây ở Sài Gòn xảy ra hiện tượng lún đất. Tình trạng này có ảnh hưởng hay liên gì tới vấn đề thoát nước?
TS Hồ Long Phi: Việc lún đất thì dứt khoát có liên quan đến thoát nước rồi. Khi đất lún thì nó sẽ cộng hưởng với yếu tố triều: Một mặt thì nước lên, một mặt thì lún xuống, hai yếu tố này cộng lại với nhau làm cho khả năng thoát nước bị hạn chế thêm. Tình trạng này thì một số cuộc quan sát cho thấy có dấu hiệu như vậy.
Nhưng những cuộc nghiên cứu chi tiết hiện vẫn còn đang tiến hành. Tôi nghĩ sớm lắm thì phải tới cuối 2009 mới có kết quả tương đối để từ đó người ta có giải pháp ứng phó.
Tức là cần phải khôi phục lại các vùng thấp, phải có biện pháp điều tiết nước thượng nguồn. Hiện nay người ta muốn giữ mực nước sông bằng cách kè bờ. Nhưng kè bờ như vậy làm cho nước không thể tràn ra những nơi thấp, khiến nước sông càng dâng cao hơn nữa.
TS Hồ Long Phi
Tuy nhiên, trước mắt thì TP cũng đã ra chủ trương hạn chế việc khai thác nước ngầm rồi, tức là xúc tiến giảm dần sự khai thác này cho tới khi nào hệ thống nước mặt cấp bằng đường ống nước đáp ứng đủ nhu cầu của cư dân thì người ta sẽ loại luôn vấn đề khai thác nước ngầm để ngăn ngừa tình trạng lún đất giống như ở Jakarta hay Bangkok, Thượng Hải - những thành phố có nơi bị lún tới 2 mét. Ở TPHCM thì chỗ nào bị lún sâu nhất hiện cũng chỉ độ khoảng 30 cm.
Giải pháp giảm thiểu
Thanh Quang: Theo TS thì giới hữu trách và cả chuyên gia nữa nên có biện pháp như thế nào để giảm thiểu ảnh hưởng của triều cường?
TS Hồ Long Phi: Hiện nay triều cường mà người ta đang gặp phải nó mang yếu tố nhân tạo nhiều hơn là yếu tố thiên nhiên. Vì hiện nước biển chưa có dấu hiệu tăng lắm. Những cuộc quan sát từ khoảng 20 năm nay ở khu vực Vũng Tàu cho thấy đường xu thế đi ngang trong khi hệ thống sông Saigòn, Vàm Cỏ, Đồng Nai, tất cả mức nước ở đó đều dâng hết, với tốc độ dâng của nó bình quân khoảng 1,5 cm/một năm. Điều này cho thấy ảnh hưởng nội tại lớn là ảnh hưởng từ phía biển.
Do đó mọi giải pháp cho vấn đề triều cường cũng phải phát xuất từ đó. Nếu giải pháp mà đúng thì trước mắt người ta có thể làm chậm tốc độ tăng của mực nước.
Thanh Quang: Như vậy một cách cụ thể thì theo TS, giải pháp đó là gì?
TS Hồ Long Phi: Tức là cần phải khôi phục lại các vùng thấp, phải có biện pháp điều tiết nước thượng nguồn. Hiện nay người ta muốn giữ mực nước sông bằng cách kè bờ. Nhưng kè bờ như vậy làm cho nước không thể tràn ra những nơi thấp, khiến nước sông càng dâng cao hơn nữa.
Cho nên vấn đề là cần phải có sự tính toán để khôi phục lại những điều kiện như vừa nói, tức là làm sao cho năng lực dòng chảy được hồi phục giống như cách đây 10 - 15 năm. Còn tình trạng hiện nay thì giống như mình nhốt nước trong dòng dẫn hẹp thì nước sẽ dâng lên thôi.
Tôi cho là nếu có giải pháp đúng thì sẽ mang lại tác động nhanh thôi, và không cần bao nhiêu tiền lắm đâu, để có thể làm giảm tốc độ nước sông dâng như hiện nay. Nước cứ tăng đều bình quân 1,5 cm/một năm như bây giờ thì nguy hiểm lắm.
Thanh Quang: Cảm ơn TS Hồ Long Phi rất nhiều.