Qua cuộc trao đổi với Thanh Quang, Tiến sĩ Tạ Văn Tài, một chuyên gia về Trung Quốc và từng giảng dạy tại Đại học Harvard, Hoa Kỳ có nhận xét về vấn đề này.

Trước hết, Giáo sư Tạ Văn Tài đề cập tới áp lực Trung Quốc đã có từ lâu, lên trên mọi cấp từ lớn tới nhỏ của VN:  “Liên quan mối quan hệ giữa VN và TQ, lâu nay dư luận cáo giác các lãnh tụ chóp bu của Hà Nội luôn thần phục, chìu lụy Bắc Kinh, để cho xứ đàn anh Phương Bắc chèn ép đủ thứ, thể hiện chẳng hạn như qua các thỏa thuận bất tương xứng biên giới trên bộ, trên biển - ở Vịnh Bắc Bộ...”

Thanh Quang: Theo nhận xét của GS thì thực ra áp lực mà phía VN phải gánh chịu từ Phương Bắc diễn ra từ lúc nào, và có phải chủ yếu tập trung vào giới lãnh đạo chóp bu Hà Nội mà thôi hay không?

GS Tạ Văn Tài:  Áp lực của Trung quốc không phải chỉ riêng đối với giới lãnh đạo cao cấp mà thôi. Đặc tính chủ yếu của TQ là áp lực ở mọi cấp khi liên hệ với người Việt, với tinh thần bá quyền ở nước lớn cố hữu cả mấy ngàn năm đã áp dụng đối với VN. Việc gây áp lực là từ cấp ngoại giao thấp cho đến cấp cao của giới lãnh đạo.

Gần đây dư luận hải ngoại hay nói đến việc mấy nhân vật cao cấp hình như đã bán đứng một số địa điểm trong hiệp ước biên giới ký năm 1999 và đặc biệt là nhượng bộ trong hiệp định về lãnh hải thềm lục địa và nghề cá ký năm 2000.

Chúng tôi thiết nghĩ, áp lực của TQ trong tương quan với các giới chức VN đã có từ lâu và từ cấp thấp cho đến cấp cao. Từ khi hai nước quyết định bang giao sau 10 năm tuyệt giao từ 1979 đến 1989, nhất là từ 1991 với việc VN phải chấp nhận rút khỏi Campuchia cho đến khi quy định bang giao cấp cao nhất trong buổi gặp giữa các lãnh tụ cao cấp ở Bắc Kinh vào năm 1999, nghĩa là trong 9 năm trời đó thì đã có các cuộc họp ở cấp dưới giữa hai nước về vấn đề lãnh thổ và lãnh hải.

Các cuộc họp của các chuyên viên năm 1992, cấp chính phủ năm 1993 để đạt nguyên tắc là sẽ có hai nhóm công tác hỗn hợp về biên giới đất liền, làm việc 16 buổi họp từ 1994 đến 1999 thì ký hiệp định biên giới đất liền. Nhóm công tác về vịnh bắc bộ làm việc 17 buổi họp từ năm 1994 đến năm 2000 thì đưa ra hiệp định về lãnh hải, thềm lục địa và nghề cá.

Như vậy thì nếu có gặp áp lực của Trung Quốc gây ra thua thiệt cho Việt Nam ở các hiệp định đó thì phải nói đó không phải sự bán đứng đất đai và lãnh thổ của một hai lãnh tụ ở một buổi họp nào đó vào năm 1999 hay 2000 mà phải nói là do kết quả của sức ép thường xuyên của TQ từ cấp thấp nhất đến cấp cao. Kết quả của hiệp định là một diễn tiến dài nhiều năm và do sức ép thường xuyên của TQ lên mọi cấp ở VN.

Có lẽ trong khi tìm cách lấn át như vậy TQ áp dụng chiến thuật mua chuộc nhân vật này để ép chặt nhân vật khác có tinh thần quốc gia dám chống lại họ. Đó là trường hợp ông Nguyễn Cơ Thạch đã bị đánh bật ra khỏi chính chi bộ khi ông có thái độ không thuần phục đại sứ TQ về vấn đề Cam Bốt. Hồi ký của ông Trần Quang Cơ cũng nói đến loại áp lực của TQ như vậy.”        

Thanh Quang:  Theo GS thì VN cần phải dựa vào thế mạnh quốc nội như thế nào, nhất là thế mạnh của nhân dân, để có thể ứng phó mối đe dọa bành trướng từ Phương Bắc?

GS Tạ Văn Tài: Để giải tỏa áp lực của TQ trong bang giao Hoa - Việt và để tránh những nỗi sợ hãi của các người cầm quyền ở VN, sợ rằng TQ sẽ dùng người này để biểu quyết hạ mình trong một buổi họp nội bộ của Đảng hay chính quyền VN thì tôi thiết nghĩ, các nhà lãnh đạo VN phải dựa vào diễn tiến quy định trong hiến pháp, tức là phải dựa vào diễn tiến dân chủ là thế mạnh của nhân dân.

Trước hết về phía nhân dân phải để cho nhân dân tự do biểu tình chống các sự xâm lấn bắt nạt của TQ về biên giới hay ngoài biển đông, nhất là khi họ triệt hạ quyền sống, một nhân quyền căn bản quan trọng nhất giữa quyền đánh cá và dân chài VN.

Một cuộc biểu tình vào tháng 12 năm 2007 trước sứ quán TQ khiến cho họ phải ra lệnh cho tỉnh Hải Nam phủ nhận ý định thành lập thành phố Tam Sa. Về phương diện các nhà cầm quyền thì sự hủy bỏ hiệp ước bất lợi có thể đưa ra quốc hội dựa vào điều 84, khoản 13 của hiến pháp nói rằng quốc hội có nhiệm vụ và quyền hạn quyết định chính sách cơ bản về đối ngoại, phê chuẩn hoặc bãi bỏ các điều ước quốc tế đã ký kết hoặc tham gia.

Quốc hội có thể bầu phiếu kín để không ai lộ diện là chống TQ. Có như vậy các đại biểu quốc hội mới can đảm mà nói lên lòng ái quốc thật sự của mình, không sợ tình báo TQ ám hại hay sợ bị TQ áp lực loại bỏ mình ra khỏi ủy ban trung ương Đảng.

Nhân dân VN và các nhân vật cầm quyền VN làm theo diễn tiến dân chủ như vậy thì mới có thể quay lại được tình trạng trên thành cả nước nhất trí chống TQ. Sau chiến tranh 1979 đã sửa đổi hiến pháp nói rằng TQ là kẻ thù xâm lược. Khi thấy hầu hết nhân dân và giới cầm quyền VN đều một lòng bảo vệ quyền lợi của nước VN thì họ phải rút lại không lấn át.”

Thanh Quang:  Liên quan quốc tế, GS có nghĩ rằng VN cần phải nhanh chóng đa phương hóa ngọai giao, mà nói thẳng ra là cần phải dựa vào Hoa Kỳ, và cả những cường quốc khác như Ấn Độ, để tránh hiểm họa bành trướng của Bắc Kinh?

GS Tạ Văn Tài:  Cũng trong kế hoạch cứng rắn hơn đối với TQ thì VN phải đa phương hóa nền ngoại giao, giao tiếp thân thiện hơn và dựa vào sự ủng hộ của Ấn Độ, của Nga. Nga đã tuyên bố ủng hộ giúp dân chài VN nếu bị tấn công.

Và nhất là Hoa Kỳ, cần phải dựa vào Hoa Kỳ vì về mặt quyền lợi, Hoa Kỳ có quyền lợi là cường quốc duy trì sự tự do hàng hải trên biển đông, con đường huyết mạch chuyên chở hàng hóa từ trung đông sang á châu và cũng là khu vực bảo vệ an ninh thế giới của hạm đội 7.  Hoa Kỳ lại có quyền lợi khai thác tài nguyên dầu lửa trên biển đông với VN và các nước quanh biển đông.

Do đó Mỹ đã rất bực mình khi TQ đe dọa hãng dầu Mỹ Exxon Mobil vào tháng 7 năm 2008. Mấy năm trước một hải quân đô đốc Mỹ đã tuyên bố sẽ can thiệp để bảo vệ quyền lợi của hãng dầu Mỹ khai thác trên biển đông.

Tổng thống Bush đã xác nhận với thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trong chuyến viếng thăm Mỹ, nhắc lại sự ủng hộ của chính phủ Mỹ đối với VN về chủ quyền quốc gia, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ . Thành lập các cuộc họp hoạch định chính sách và chính trị quốc phòng, đối thọai thường xuyên và sâu hơn về các vấn đề chiến lược và an ninh.

Nếu Mỹ tỏ mối quan tâm mạnh mẽ thì tôi nghĩ TQ sẽ dè dặt vì chính TQ cũng muốn hợp tác với Mỹ, cũng cần phải có nền ngoại thương tốt đẹp hơn với Mỹ. Tóm lại dựa vào Mỹ thì VN có thể nói chuyện dễ dàng hơn với TQ.

Thanh Quang:  Sau cùng, thưa GS, có một yếu tố quan trọng nữa mà Hà Nội từng sử dụng trong thời chiến tranh VN là biện pháp quân sự. Theo GS thì VN hiện cần phải củng cố về mặt quân sự ra sao, kể cả không quân chứ không nhất thiết phải chú trọng đặc biệt tới hải quân để góp phần bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ VN?

GS Tạ Văn Tài:  Để có thể củng cố quân sự cho mạnh thì VN cần phải cộng tác mạnh hơn với Hoa Kỳ trong việc tổ chức thao diễn quân sự với hạm đội 7. Tuy đã trù liệu nhưng chưa thấy thực hiện. Về hải quân thì VN và các nước Đông Nam Á yếu hơn hải quân TQ nhiều.

Vậy thì cách để bù lại nhược điểm đó là củng cố không lực VN vì chỉ có không lực mới có thể can thiệp cấp thời, kịp thời mọi sự tấn công của TQ trên các hải đảo hay chống các dân chài. Thời xưa phi công VN lái máy bay Mic của Nga đã có thể chiến đấu chống không lực vô địch của Mỹ thì nếu không lực VN được củng cố từ bây giờ cũng có thể chống lại các chiến hạm của TQ.

Không nên nghi ngờ chủ trương diễn tiến hòa bình với VN của Mỹ. Từ lâu Mỹ đã theo đuổi chính sách song song vấn đề nhân quyền với vấn đề cộng tác về chiến lược và kinh tế. Một khi Mỹ đã bang giao với nước nào thì họ không hề có kế hoạch lật đổ chế độ nước đó. Vậy VN không nên sợ diễn tiến hòa bình của Mỹ.

Thanh Quang: Xin cám ơn Giáo sư Tạ Văn Tài.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.