Câu hỏi đầu tiên mọi người muốn biết là liệu ông Thống Ðốc Blagojevich có từ chức hay không?
Nguyễn Khanh: Câu trả lời là không. Trong 3 ngày vừa qua, tính từ khi bị bắt giữ đến giờ, ông Thống Ðốc bang Illinois vẫn đến văn phòng làm việc như thường lệ, cho dù Tổng Thống Tân Cử Barack Obama và các chính trị gia hàng đầu của nước Mỹ cũng như của bang đều lên tiếng yêu cầu ông từ chức.
Chính thức yêu cầu Tòa Tối Cao của bang ra phán quyết khẳng định ông Thống Ðốc Blagojevich không xứng đáng để tiếp tục ngồi ghế Thống Ðốc, và phải giao quyền lại cho vị phó thống đốc.
Chưởng Lý Lisa Madigan
Có lẽ cũng phải nhắc đến một sự kiện chưa từng xảy ra trong lịch sử của bang này là ngày hôm qua, Bà Tổng Chưởng Lý Lisa Madigan đã tổ chức họp báo, cho biết Bà chính thức yêu cầu Tòa Tối Cao của bang ra phán quyết khẳng định ông Thống Ðốc Blagojevich không xứng đáng để tiếp tục ngồi ghế Thống Ðốc, và phải giao quyền lại cho vị phó thống đốc.
Trong cuộc họp báo, Bà Madigan nói rõ yêu cầu của bà là điều bất thường, xảy ra cho một tình huống cũng bất thường không kém.
Phán quyết của Tối Cao Pháp Viện của bang Illinois
Ý kiến của Bà Tổng Chưởng Lý Madigan có thể được người dân bang Illinois ủng hộ, nhưng chưa hẳn đã được Quốc Hội bang này tán thành. Lý do được một nghị viên là ông Jack Franks đưa ra cho rằng chuyện bãi nhiệm thống đốc là quyền của quốc hội chứ không phải là quyền của tòa tối cao. Bên cạnh đó, các nhà quan sát chính trị Hoa Kỳ cũng đang nói đến 2 sự việc cần phải chú ý, thứ nhất là ngay từ ngày đầu tiên bà Madigan và ông thống đốc Blagojevich đã không thuận thảo với nhau, và thứ nhì là hầu như mọi người đều tin vào năm 2010 khi bang Illinois bầu lại thống đốc, một trong những ứng viên ra tranh cử chức vụ này không ai khác hơn, chính là bà Madigan.
Hay nói một cách khác bất kể bà Tổng Chưởng Lý đưa ra những lý lẽ luật pháp để yêu cầu Tòa Tối Cao bãi chức ông Thống Ðốc đang bị cả nước Mỹ chỉa mũi dùi vào vì can dự đến vụ tham nhũng chính trị không ai có thể chấp nhận hay tha thứ được, nhưng đang có dư luận cho rằng việc bà Madegan đang làm nhắm vào mục đích đánh bóng chính bà ta.
Thy Nga: Tối Cao Pháp Viện của bang Illinois sẽ quyết định như thế nào?
Nguyễn Khanh: Câu trả lời vẫn chưa rõ lắm. Bên Tòa Tối Cao chỉ mới nói đã nhận được văn thư của Văn Phòng Tổng Chưởng Lý và sẽ cứu xét. Nên nhớ rằng các vị chánh án có thể đồng ý cứu xét vụ này, và cũng có thể không đồng ý cứu xét vụ này. Chưa biết là tòa tối cao của bang Illinois sẽ quyết định ra sao.
Thy Nga: Giả sử ông Thống Ðốc Blagojevich nhất định không từ chức, tòa tối cao từ chối can dự vào vụ việc, lúc đó chuyện gì sẽ xảy ra?
Nguyễn Khanh: Giải pháp đang được nói đến là vấn đề sẽ do Quốc Hội của bang phân xử, nhưng đến bây giờ vẫn chưa thấy phía Quốc Hội rục rịch…
Thủ tục luật pháp của Hoa Kỳ
Thy Nga: Tại sao vậy?
Nguyễn Khanh: Tôi không dám vội thay mặt cho các vị dân cử của bang Illinois để trả lời câu hỏi chị mới đặt ra, nhưng nếu chị cho phép thì tôi xin đưa ra một dự đoán. Dự đoán của tôi là ngay chính Quốc Hội cũng đang chờ đợi xem vụ án này rồi đi đến đâu, các tài liệu được bên công tố liên bang nộp cho tòa có đủ để truy tố ông Thống Ðốc hay không, trước khi đi đến quyết định nhóm phiên đặc biệt để truất quyền ông Thống Ðốc.
Luật pháp Hoa Kỳ cho phép người bị truy tố điều đình với bên công tố, tức là nhận tội để tòa không mất thì giờ xét xử và không tốn công quỹ.
Thy Nga: Tôi tưởng ông Thống Ðốc Balgojevich đã bị còng tay, như thế là đủ rồi?
Nguyễn Khanh: Thưa chị, thủ tục luật pháp của Hoa Kỳ không đơn giản như vậy. Xin chị lưu ý là khi xin tòa cho phép còng tay ông ta, bên công tố liên bang chỉ đưa ra những lý do để thuyết phục ông chánh án là ông Thống Ðốc âm mưu phạm pháp và nếu để yên thì âm mưu này có thể trở thành sự thật. Ðó là bước đầu tiên, tương tự như khi biết có kẻ âm mưu giết người thì phải bắt ngay, để đề phòng chuyện âm mưu trở thành hành động.
Bây giờ, phía liên bang có 30 ngày để trình bày những tài liệu, bằng chứng thu thập được trước một đại bồi thẩm đoàn, yêu cầu xin được truy tố ông thống đốc. Luật sư đại diện cho ông ta đương nhiên sẽ đưa ra những lý luận để bào chữa, nói rằng những bằng chứng bên công tố đang có không đủ yếu tố để bắt giam hoặc truy tố. Sau khi nghe hai bên trình bầy, đại bồi thẩm đoàn mới quyết định có đồng ý truy tố hay không.
Giả sử đại bồi thẩm đoàn quyết định không truy tố, câu chuyện sẽ chấm dứt…
Thy Nga: Còn nếu quyết định truy tố thì sao?
Nguyễn Khanh: Lúc đó, ông Thống Ðốc phải trình diện trước tòa để trả lời câu hỏi có nhận tội hay không. Nếu ông nhận tội, tòa sẽ tuyên án, còn trong trường hợp ông không nhận tội thì phiên xử sẽ diễn ra với một đại bồi thẩm đoàn khác, để nghe hai bên trình bày và sau đó đại bồi thẩm đoàn lại bỏ phiếu quyết định xem ông ta có tội hay không. Nếu quyết định là không thì ông ta trắng án, nếu quyết định là có thì lúc đó vị chánh án mới tuyên bản án.
Xin chị và quý thính giả hiểu cho là luật pháp Hoa Kỳ cho phép người bị truy tố điều đình với bên công tố, tức là nhận tội để tòa không mất thì giờ xét xử và không tốn công quỹ. Vì thế, ngay chính các chuyên gia luật pháp Mỹ tin ông thống đốc bang Illinois đang chờ xem có bị truy tố hay không, sau đó ông mới điều đình với tòa xin nhận tội, sẽ từ chức để đánh đổi lấy bản án nhẹ hơn. Tôi xin nói rõ đây là thủ tục luật pháp rất thông thường của nước Mỹ.
Thy Nga: Câu hỏi cuối là anh cũng biết bang Illinois là bang nhà của Tổng Thống Tân Cử Barack Obama. Ông Obama đã lên tiếng nói gì về vụ tham nhũng chính trị này chưa?
Nguyễn Khanh: Thưa chị có. Ông Obama đã đưa ra phát biểu với ngụ ý nói rằng ông thống đốc Blagojevich phải từ chức, không thể tiếp tục điều hành bang được nữa.
Thy Nga: Có ai bên phía ông Obama liên quan đến vụ này không?
Nguyễn Khanh: Cho đến bây giờ thì không. Tất cả các tin tức chúng tôi thu thập được đều nói như thế, còn tương lai như thế nào thì chưa biết được.
Thy Nga: Cám ơn anh Nguyễn Khanh.