Khó khăn, thách thức cho kinh tế Việt Nam năm 2009 là gì?
Xét trên tổng thể vĩ mô của nền kinh tế, tình hình Việt Nam chuyển hướng chỉ trong một thời gian rất ngắn, từ chống lạm phát sang kích thích tăng trưởng.
Tình hình sẽ đặc biệt khó hơn, khi lạm phát, mặc dầu đang giảm dần, nhưng vẫn ở mức trên 20%, mà tăng trưởng thì rõ ràng đang suy giảm nghiêm trọng.
Chính phủ Việt Nam cũng như các chính phủ khác, đang áp dụng biện pháp kích cầu mạnh mẽ. Vì sản xuất nội địa sẽ yếu kém, cán cân mậu dịch sẽ sút giảm. Tôi không nghĩ rằng các biện pháp kích cầu sẽ có tác dụng trọn vẹn nếu không chọn được các địa hạt sản xuất có lợi ích.
TS Phạm Đỗ Chí
Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam sẽ ở mức 5%. Đại diện của Ngân Hàng Phát Triển Châu Á thì nói dự kiến 6,5% là cao so với bối cảnh toàn cầu. Thủ Tướng Việt Nam thì nói tăng trưởng 6,5% “có ý là trong điều kiện thuận lợi.”
Kinh tế Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh từ suy giảm kinh tế toàn cầu. Điều này không có nghĩa Việt Nam không đối mặt với những thách thức nội tại. Báo giới trong nước, chẳng hạn VnEconomy cho biết, đại diện IMF nhận định “những thách thức bên trong bắt nguồn từ thâm hụt lớn của cán cân vãng lai cũng như điểm yếu trong lãnh vực ngân hàng và doanh nghiệp làm tình hình khó khăn hơn.”
Thâm hụt cán cân thương mại vẫn còn cao
Một chuyên viên kinh tế Hoa Kỳ, hiện đang làm việc tại Việt Nam, là tiến sĩ Phạm Đỗ Chí, cho rằng “thâm hụt cán cân thương mại đang giảm đi, nhưng tính cả năm thì vẫn còn cao.”
“Những nhận xét của IMF về kinh tế Việt Nam hiện nay là rất đúng. Cán cân vãng lai vì thâm hụt nhiều, trong hai quý đầu tiên, mức thâm hụt đã rất cao do nhập khẩu lớn. Tuy nhiên, sau đó chính phủ Việt Nam đã áp dụng biện pháp giảm nhập khẩu, tăng xuất khẩu trong quý 3 nên thâm hụt cán cân thương mại có hụt đi. Tuy nhiên tính trong cả năm thì thâm hụt cũng rất lớn so với GDP.”
Đứng trước tình hình suy thoái kinh tế toàn cầu và những tác động kéo theo không thể tránh khỏi lên kinh tế nội địa, chính phủ Việt Nam đang hoạch định một kế hoạch “cứu nguy” lớn chưa từng thấy. Đại diện của chính phủ cho biết sẽ công bố gói “kích cầu” lên đến 6 tỷ Mỹ kim trong tháng 12.
Kiệt quệ doanh nghiệp “nhỏ và vừa”
Hiển nhiên, kích cầu không đơn giản là mang thật nhiều tiền ra chi tiêu. Kích cầu không khéo sẽ tạo ra nguy cơ tái lạm phát, nguy cơ tham nhũng, và nhất là nguy cơ làm kiệt quệ khu vực tư nhân. VnEconomy viết rằng, phái đoàn IMF nhận định là “gói kích cầu cần được tính toán kỹ và đưa ra được những ưu tiên để bảo vệ những nhóm “dễ bị tổn thương.” Người ta có thể nghĩ ngay tới “những nhóm bị tổn thương” chính là khu vực tư doanh. Tiến sĩ Phạm Đỗ Chí nhận định.
“Chính phủ Việt Nam cũng như các chính phủ khác, đang áp dụng biện pháp kích cầu mạnh mẽ. Vì sản xuất nội địa sẽ yếu kém, cán cân mậu dịch sẽ sút giảm. Tôi không nghĩ rằng các biện pháp kích cầu sẽ có tác dụng trọn vẹn nếu không chọn được các địa hạt sản xuất có lợi ích. Chẳng hạn, nếu phát hành trái phiếu cho khu vực tài chính công, thì sẽ tạo ra hiệu ứng “hất ra,” tức là “crowding out effect.” Tức là thu bớt tài lực của khu vực tư đưa sang khu vực công, và tạo ra tình trạng kém hiệu quả cho nền kinh tế.”
Không khéo đưa đến tình trạng “kích tham nhũng”
Một chuyên viên kinh tế khác, là tiến sĩ Vũ Quang Việt, từng nói với đài chúng tôi, rằng kích cầu không khéo đưa đến tình trạng “kích tham nhũng.” Tham nhũng cũng là một tai họa lớn có thể khiến khu vực tư kiệt quệ.
Mặc dầu hy vọng chính phủ sẽ tiếp tục cải cách, nhưng tôi không nghĩ là các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được lợi một cách đầy đủ và dễ dàng vượt qua các khó khăn trong giai đoạn sắp tới đây.
TS Lê Đăng Doanh
Trong một nhận định khác, được đưa ra trước khi có thông tin gói kích cầu 6 tỷ Mỹ kim, khi đối chiếu khu vực tư nhân và khu vực quốc doanh, tiến sĩ Lê Đăng Doanh nói rằng các tập đoàn “có mối quan hệ có thể đặt những đơn đặt hàng lớn” trong khi “doanh nghiệp nhỏ và vừa thì không thể vay vốn lớn và không có khả năng lại quả.”
“Mặc dầu hy vọng chính phủ sẽ tiếp tục cải cách, nhưng tôi không nghĩ là các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được lợi một cách đầy đủ và dễ dàng vượt qua các khó khăn trong giai đoạn sắp tới đây.”
Hiểm họa hàng hóa Trung Quốc
Kỹ nghệ sản xuất của Việt Nam có thể tạm chia thành 2 khu vực. Một khu vực sản xuất để xuất khẩu và 1 khu vực sản xuất cho tiêu dùng nội địa. Xuất khẩu chiếm tỷ lệ lớn trong GDP đang và sẽ còn gặp khó khăn trong năm 2009 khi kinh tế toàn cầu suy giảm. Nước láng giềng Trung Quốc, một nguồn xuất khẩu khổng lồ khác, cũng lâm vào tình trạng tương tự. Hai nước láng giềng đều không bán được hàng lại khiến Việt Nam khó khăn hơn. Tiến sĩ Phạm Đỗ Chí nói rằng “Việt Nam hiện nay đã nhìn thấy dấu hiệu của sự tràn ngập hàng Trung Quốc.”
“Trong năm tới, vấn đề xuất khẩu sẽ chậm lại rất nhiều, nếu không muốn nói là có thể không tăng trưởng so với năm nay. Lý do là vì khủng hoảng kinh tế thế giới và các đầu mối xuất cảng chính như Mỹ, Âu Châu, Nhật, đều chậm lại. Tuy nhiên, hiểm họa lớn nhất là thị trường nội địa, hàng hóa các nước, nhất là Trung Quốc và Đại Hàn, sẽ đổ sang phá giá thị trường Việt Nam. Việt Nam hiện nay đã nhìn thấy dấu hiệu của sự tràn ngập hàng hóa Trung Quốc. Đây mới là hiểm họa chính cho doanh nghiệp Việt Nam, cả doanh nghiệp xuất cảng và doanh nghiệp cho thị trường nội địa. Năm tới, tôi e rằng thất nghiệp sẽ tràn lan.”
Trở lại với dự báo mà IMF đưa ra hôm 18 tháng 12. Cơ quan này nói rằng “triển vọng kinh tế Việt Nam sang năm vẫn có thuận lợi nếu chính phủ tiếp tục duy trì các chính sách lành mạnh và tiếp tục cải cách để tăng tính cạnh tranh.” (Theo VnEconomy, ngày 18 tháng 12).