Quỳnh Như có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sinh, Chủ Tịnh Hội Bảo Vệ Thiên Nhiên và Môi Trường Việt Nam, về tác động của vấn đề môi trường tại Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Mời quý thính giả theo dõi cuộc nói chuyện sau đây.
Quy chuẩn chưa cao
Quỳnh Như: Thưa Tiến Sĩ, so với trước đây thì hiện nay Việt Nam đã đặt ra những tiêu chuẩn, những quy định khá chặt chẽ về môi trường đối với các nhà đầu tư nước ngoài, xin Tiến Sĩ cho biết những quy định hiện nay của Việt Nam đối với các doanh nghiệp nước ngoài trong vấn đề xử lý chất thải và bảo vệ môi trường.
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sinh: Tôi có thể nói một cách tương đối chính xác rằng là các tiêu chuẩn mà bây giờ việt Nam gọi là quy chuẩn môi trường của Việt Nam thì nó ở cái mức gọi là trên trung bình so với các nước ở khu vực ASEAN, như thế thì so với các khoảng cách thì cái yêu cầu về môi trường đối với các nước đã phát triển, những nước phát triển, thì cái mức độ yêu cầu chưa phải là cao, nhưng mà trong điều kiện chúng tôi phải giữ cho môi trường trong lành trong phát triển bền vững (thì) chúng tôi buộc phải sử dụng tất cả các tiêu chuẩn ở cái mức trên trung bình so với các nước trong khu vực ASEAN.
Không phải là rào cản
Quỳnh Như: So với trước đây thì hiện nay Việt Nam áp dụng những tiêu chuẩn, những quy định về môi trường đối với các doanh nghiệp có phần gắt gao hơn. Theo đánh giá của Tiến Sĩ thì việc này có làm cho Việt Nam mất ưu thế cạnh tranh, thu hút đầu tư nước ngoài so với các nước khác trong khu vực như Trung Quốc chẳng hạn?
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sinh: Tôi xin nói lại là việc này chúng tôi cũng thảo luận rất là nhiều và các tiêu chuẩn của Việt Nam cũng không phải là quá gắt gao, thế nhưng mà đứng trước cái tình trạng môi truờng đang bị xuống cấp và rút kinh nghiệm từ nhiều nước cho nên chúng tôi cũng buộc phải áp dụng các giải pháp nhưng mà ở mức gọi là trên trung bình, tức là tương đối là bình thường so với các nước trong cùng khu vực là các nước ASEAN, tức là các nước có cùng các điều kiện về kinh tế - xã hội, vì thế cho nên là nếu các nhà đầu tư nước ngoài mà hình dung đây là cái rào cản thì hoàn toàn không đúng. Thế nhưng họ cũng cần phải hiểu rằng chúng tôi cũng đủ kinh nghiệm để thấy rằng họ không nên chỉ lấy cái lợi nhuận ở cái việc trốn tránh trách nhiệm bảo vệ môi trường.
… nhưng mà tổng thể thì tôi hiểu rằng bây giờ các doanh nghiệp nước ngoài mà vào Việt Nam thì điều kiện dễ dàng và thuận lợi hơn trước kia nhiều, từ việc cấp giấy phép đầu tư cho đến việc tiến hành các thủ tục liên quan …
TS Nguyễn Ngọc Sinh
Quỳnh Như: Tiến Sĩ có thể cho biết rõ hơn về những tiêu chuẩn hiện nay, những quy định về môi trường đặt ra đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sinh: Các tiêu chuẩn này là bình đẳng với tất cả các doanh nghiệp trong nước và ngoài nước, cho nên không có cái yêu cầu gì riêng cho các doanh nghiệp của nước ngoài, hay các doanh nghiệp liên doanh, không phân biệt nhà máy to hay nhà máy nhỏ, nhà máy của nước ngoài hay nhà máy trong nước, hoặc là liên doanh, mà các tiêu chuẩn này đều áp dụng cho các doanh nghiệp sản xuất ở Việt Nam
Quỳnh Như: Thưa Tiến Sĩ, có phải khi nộp hồ sơ xin giấy phép hoạt động, nhà đầu tư phải đính kèm dự thảo về cách xử lý môi trường nếu như hoạt động của doanh nghiệp có thể gây ô nhiễm, phải không ạ?
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sinh: Tôi không thể nói một cách cụ thể như thế được, bởi vì các yêu cầu quy định này đôi khi nó có biến động theo thời gian, thành ra là bây giờ phải làm những cái gì thì nó phải theo những quy định, nhưng mà tổng thể thì tôi hiểu rằng bây giờ các doanh nghiệp nước ngoài mà vào Việt Nam thì điều kiện dễ dàng và thuận lợi hơn trước kia nhiều, từ việc cấp giấy phép đầu tư cho đến việc tiến hành các thủ tục liên quan thì là có những thời hạn nó quy định ngắn hơn trước rất là nhiều, thuận tiện cho các doanh nghiệp rất nhiều.
Kiểm tra, quản lý
Quỳnh Như: Làm thế nào để thực hiện việc kiểm tra, quản lý vấn đề môi trường đối với các doanh nghiệp? Cơ quan nào chịu trách nhiệm về vấn đề môi trường, thưa Tiến Sĩ?
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sinh: Ở Việt Nam thì Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, và nó có cả một hệ thống từ trung ương tới các địa phương, rồi tùy quy mô, tùy giá trị đầu tư và mức độ độc hại mà người ta sẽ quy định các nhà máy, xí nghiệp nào thuộc diện mà Bộ Tài Nguyên và Môi Trường trực tiếp quản lý, tức là ở đây trực tiếp thẩm định các báo cáo đánh giá tác động môi trường, và những doanh nghiệp nào sẽ do các Sở Tài Nguyên và Môi Trường ở các tỉnh và thành phố chịu trách nhiệm, khi đó nó có sự phân cấp rất là rõ ràng, và nói chung là thuận lợi cho các nhà đầu tư. Thế còn quản lý như thế nào thì khi mà các báo cáo tác động môi trường đã được phê duyệt ở cấp Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, hoặc cấp UBND tỉnh - thành phố, thì sau đó nó đi kèm cái kế hoạch về quản lý môi trường, nghĩa là cái nhà máy - xí nghiệp nào đó sẽ có trách nhiệm xây dựng các công trình xử lý chất thải, rồi thì đối với môi trường xung quanh, trong nhà máy mình và khu vực xung quanh. Kế hoạch đó vì đã được phê duyệt rồi cho nên sau đó người ta sẽ theo kế hoạch đó để người ta giám sát, kiểm tra theo các quy định.
Việc đền bù thiệt hại thì không cứ ở Vedan, hoặc là ở Việt Nam, mà ở tất cả các nước thì đều hết sức là phức tạp, không hề đơn giản, cho nên việc đó sẽ còn đang được tiến hành.
TS Nguyễn Ngọc Sinh
Quỳnh Như: Theo đánh giá của Tiến Sĩ thì những biện pháp xử phạt do gây ô nhiễm môi trường có đạt hiệu quả hay không ạ?
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sinh: Quy định đối với từng dự án một thì không nói rõ cụ thể nhưng mà cái việc xử phạt là quy định chung ở một văn bản khác, tất nhiên là nó phải tương thích với tình hình chung. Thế thì cái quy định đấy thì người ta gọi là xử phạt hành chính trong lãnh vực quản lý môi trường và nếu như vượt khuôn khổ của xử phạt hành chính thì sẽ có những bộ luật liên quan khác, ví dụ như bộ luật về tố tụng hình sự sẽ giải quyết những trường hợp vi phạm một cách hệ thống, nghiêm trọng, hoặc có tổ chức, hoặc như thế nào đó, vân vân. Và cái hệ thống pháp luật này càng ngày càng được hoàn thiện.
Câu chuyện Vedan còn lâu
Quỳnh Như: Gần đây báo chí trong nước cũng đưa tin về vấn đề gây ô nhiễm môi trường của Công Ty Vedan. Theo nhận định của Tiến Sĩ thì do đâu mà vấn đề này lại kéo dài khá lâu?
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sinh: Cái đấy thì cũng do nhiều lý do lắm. Cái chuyện Vedan thì người ta nói kéo dài hơn một chục năm, hơn một chục năm có nghĩa là ... Thực ra thì đối với đơn vị này thì cũng có rất nhiều vấn đề, gần đây người ta nói cái chuyện xả nước thải không qua hệ thống xử lý do đó người ta đã truy phạt thì như tôi vừa mới nói là phạt hành chính thì người ta đã thực hiện xong cái nhiệm vụ phạt hành chính, thế còn bây giờ phải xây dựng các công trình để khắc phục cái tình trạng đấy thì như ông Bộ Trưởng Bộ Tài Nguyên và Môi Trường có nói là vào khoảng cuối năm nay thì người ta sẽ thực hiện xong. Thế còn cái việc đền bù thì bây giờ đây là đang làm cái việc giữa những người bị thiệt hại, những người nông dân của ba tỉnh chứ không phải chỉ là một: TP.HCM, Đồng Nai và Bà Rịa-Vũng Tàu, thì đấy là cái quan hệ dân sự cho nên họ sẽ giải quyết với nhau, thì họ đang thỏa thuận với nhau ở các mức độ khác nhau. Nếu khi mà giải quyết dân sự mà không được thì họ sẽ kéo nhau ra tòa. Việc đền bù thiệt hại thì không cứ ở Vedan, hoặc là ở Việt Nam, mà ở tất cả các nước thì đều hết sức là phức tạp, không hề đơn giản, cho nên việc đó sẽ còn đang được tiến hành.
Quỳnh Như: Quỳnh Như xin cảm ơn Tiến Sĩ đã dành thời gian cho buổi trao đổi hôm nay.