Trường Văn đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Hữu Chiếm thuộc Bộ Môn Tài Nguyên & Môi Trường (Trường Đại Học Cần Thơ) về việc này và các vắn đề liên hệ khác nữa.
Trước hết Tiến sĩ Nguyễn Hữu Chiếm có ý kiến :
Không có kế hoạch bảo vệ môi trường
TS Nguyễn Hữu Chiếm : Nói về tương lai mà làm như vậy thì quá tốt. Tại ngày trước mình làm kế hoạch không có được như là thế này, tức là khi mình đã gặp sự cố rồi thì bắt đầu mình mới tính chuyện, thành ra tôi nghĩ rằng cái đó là được, tức là mình có còn hơn không.
Tại ngày trước mình làm kế hoạch không có được như là thế này, tức là khi mình đã gặp sự cố rồi thì bắt đầu mình mới tính chuyện
Tại vì trong trường hợp lúc trước mình chỗ nào thấy được thì cứ làm công nghiệp thôi thành ra nó còn rời rạc, nó không tập trung, thành ra bây giờ giải quyết rất là khó. Mà cái này thì nhiều nhà khoa học đã cảnh báo lâu lắm rồi, nhưng mà tới bây giờ thì bắt đầu qua cái Vedan, qua mấy cái nơi nó làm ô nhiễm rồi bây giờ chúng ta thấy được là cái tác hại của nó quá lớn, bây giờ bắt đầu mình mới sắp xếp trở lại.
Trường Văn : Thưa Tiến Sĩ, ở Cà Mau những nhà máy xử lý đầu tôm bốc mùi hôi thối và dân khiếu nại nhiều lần mà cơ quan chức năng cũng không có hành động, người dân họ phải bao vây không cho đưa các chất sản xuất vào đó. Tiến Sĩ thấy những chuyện đó bây giờ các cơ quan chức năng phải giải quyết thế nào?
Tác hại sẽ không lường được
TS Nguyễn Hữu Chiếm : Tôi nghĩ rằng cái đó là nhà nước biết rồi. Từng tỉnh đã có trường hợp đó xảy ra và chính vì nhờ cái đó nhà nước bắt đầu mới là có quyết tâm để làm. Tại vì "chưa thấy quan tài chưa đổ lệ", thành ra tôi nghĩ rằng là chắc là cũng phải tới trường hợp như vậy để chính quyền địa phương nó mới có.
Khi mà đưa họ tới một tình huống là phải giải quyết thì họ mới giải quyết. Thành ra tôi nghĩ rằng cái đó là cái điều kiện tốt để có thể cải thiện được tình hình. Nếu mà chúng ta không thấy cái đó, nhà nước mà không thấy cái đó thì cái gì cũng im im hoài tới chừng chết luôn.
Trường hợp đó xảy ra rồi thì tôi nghĩ là nhà nước sẽ có một chính sách thống nhứt hơn, cương quyết hơn mới làm được, còn nếu không cương quyết thì sẽ phải trả giá trong những năm sau này.
Thành ra đã có trường hợp đó xảy ra rồi thì tôi nghĩ là nhà nước sẽ có một chính sách thống nhứt hơn, cương quyết hơn mới làm được, còn nếu không cương quyết thì sẽ phải trả giá trong những năm sau này. Lúc đầu thì chúng ta chưa hiểu môi trường mà nhiều nhà khoa học về môi trường đã cảnh báo, nhưng mà tại vì ta chưa tưởng tượng được, chưa thấy được những cái tác hại nguy hiểm như vậy, tới chừng bây giờ khi đã có bị bệnh tật về môi trường rồi, nó gây nguy hiểm đến sức khoẻ con người, ung thư này nọ, cuối cùng bây giờ người ta mới thấy rằng rõ ràng là tiền bạc không bằng sức khoẻ.
Từ đó người ta mới bắt đầu phản ứng như vậy, mà phản ứng như vậy thì nhà nước sẽ có điều kiện, có lý do để mà siết mấy ông doanh nghiệp này. Ổng phải nghĩ tới chuyện là không phải ổng chỉ bỏ đồng tiền bằng mọi giá rồi môi trường sao cũng được. Thì cũng có nhiều doanh nghiệp họ cũng tính kiểu làm cho lẹ lên cuối cùng xong rồi đóng cửa bỏ đi, thì cái chuyện đó tôi nghĩ rằng là rất nguy hiểm.
Trường Văn : Thưa Tiến Sĩ, cái vấn đề ô nhiễm do các khu công nghiệp thì có thể xử lý các nhà máy vi phạm, nhưng mà đối với vấn đề ô nhiễm môi trường do nông nghiệp cũng như do các ao nuôi cá gây ra, thì những trường hợp đó giải quyết như thế nào?
Kế hoạch đi kèm hướng dẫn và kiểm soát
TS Nguyễn Hữu Chiếm : Mình dùng cái biện pháp chất lượng, tức là nhà nước phải đứng ra có kế hoạch vĩ mô, tức là nhà nước không cho nhập khẩu những hàng nào cấm, thí dụ ba cái thuốc thuộc nhóm của Phốt-pho Lo-ray đó, nó độc hại thì nhà nước phải là người biết chuyện đó để mà không cho phép nhập mấy cái loại nguy hiểm đó.
Còn người nông dân thì dĩ nhiên là trong trường học, ở mấy trạm trại nghiên cứu thì nhiệm vụ là phải phổ biến cho dân về cái IDM, rồi phát triển sạch, rồi nuôi trồng cỏ kết hợp với nuôi cá thì người ta sẽ không dám sử dụng cái thuốc đó nhiều lên, tại vì nó ảnh hưởng tới kinh tế của họ.
Cho người ta thực hành, cho người ta trồng lúa, cho người ta kết hợp nuôi cá trong ruộng, trong ao thì dứt khoát người dân sẽ không bao giờ dám sử dụng thuốc, thì chỉ có trường hợp đó thôi.
Tôi thì muốn làm sao sử dụng cái đòn bẫy kinh tế để giúp cho người dân họ thấy được là, thí dụ nuôi con cá mà con cá đó ô nhiễm, hoặc trong ruộng anh nuôi cá thì cuối cùng nếu anh xịt thuốc mà cá nó chết thì anh sẽ bị ảnh hưởng đến kinh tế, thì lúc đó người dân sẽ không sử dụng.
Cáí đó là cách tốt nhứt thôi, chớ bây giờ nói miệng cũng không được nữa, cho người ta thực hành, cho người ta trồng lúa, cho người ta kết hợp nuôi cá trong ruộng, trong ao thì dứt khoát người dân sẽ không bao giờ dám sử dụng thuốc, thì chỉ có trường hợp đó thôi.
Thứ hai nữa, nhà nước phải cầm cán về vấn đề chất lượng. Thí dụ bây giờ lúa mà sử dụng thuốc trừ sâu quá nhiều hoặc phân bón quá nhiều, nó chứa nitrat hoặc các thứ vi lượng thì là tôi không mua, thì lúc đó người dân sẽ có phản ứng ngay là bây giờ phải làm ăn đàng hoàng lại, nếu không được là không bán được thì sao?
Cái đó phải kết hợp giữa nhà nước với lại công ty kiểm chất lượng của sản phẩm, đó là đầu mối để giúp cho người dân ý thức trở lại. Vấn đề là bây giờ làm sao nhà nước phải nghiêm minh, phải nghiêm, phải minh nữa, tức là nghiêm khắc rồi mà phải minh tức là minh bạch đó.
Thí dụ bây giờ lúa mà sử dụng thuốc trừ sâu quá nhiều hoặc phân bón quá nhiều, nó chứa nitrat hoặc các thứ vi lượng thì là tôi không mua, thì lúc đó người dân sẽ có phản ứng ngay
Chớ còn, thí dụ như bây giờ đánh giá tác động môi trường thì cơ quan quản lý là cấp tỉnh thì mấy ổng thường ngày xưa là làm vừa đánh trống vừa thổi còi thì rất là khó. Do đó phải có minh bạch, thí dụ cơ quan quản lý, rồi cơ quan đầu tư, và cái nơi đánh giá là phải độc lập thì nó sẽ tránh được trường hợp đó.
Anh quản lý mà tôi thấy anh không đạt yêu cầu thì tôi phạt theo quy định, chớ còn nhiều khi một số trường hợp là cơ quan quản lý lại vừa duyệt vấn đề đánh giá tác động môi trường thì sẽ rất là rối.