Bà Lê Thị Gấm. Photo by Nguyễn Bình/RFA

“Tôi thường ngày cũng cầu xin vang vái hoài à. Vang vái để ngày nào tôi có gập được con tôi, chồng tôi. Chồng tôi thì chết rồi, còn gặp con tôi lại thôi...”

Đó là giọng nói của một phụ nữ Việt Nam tàn tật do tai nạn giao thông, năm nay vừa tròn 70 tuổi, sống cô đơn trong xóm người Việt thuộc phường Chbar Ampou, ngoại ô Phnom Pênh. 

Bà cho chúng tôi biết bà cũng là một trong những nạn nhân của chế độ Khmer Đỏ, có chồng bị giết và 2 đứa con thất lạc.

Bà tên thật là Lê Thị Gấm, nhưng người hàng xóm quen gọi là bà Hai theo thói quen của người Nam Bộ.

Mặc dù đã thuộc độ tuổi xưa nay hiếm, lưng cong do từng bị gẫy xương sống trong một tại nạn giao thông lúc bà chạy giặc về Việt Nam, nhưng nét mặt vẫn còn tươi tỉnh, khỏe khoắn.

Bà có cảm giác rằng 2 đưa con của bà thất lạc thời Khmer Đỏ hiện vẫn còn sống, nhưng không biết đi tìm bằng cách nào.

Một đời tìm con

Bà mô tả lại đặc điểm của những đứa con thơ ngày nào:  “Dạ một đứa tên Sokien, một đứa tên Sái. Tên Sái một đứa hen, con trai. Con trai đó tuổi Ngọ. Còn đứa con gái tuổi Mùi, mà nó tên Sokien. Ba nó đặt tên nó theo người Tiều đó. Mà cái thằng con trai đó, nó có 2 chỉ tay hay bên vậy nè. Nó có 2 chỉ tay ngang vậy luôn. Còn đứa con gái hỏng có.”

Bà là người gốc Việt sinh trưởng tại Campuchia. Hiện không còn nhớ tổ tiên ở tỉnh nào của Việt Nam. Bà nói giọng Nam Bộ, đôi lúc pha thổ ngữ của miền Tây như từ “mình ênh”...

Lúc còn trẻ, bà làm việc trong đại sứ quán Bungary. Mặc dù không hề biết Việt Cộng là gì, nhưng bà cũng phải chạy sang Việt Nam trong năm 1970, sau khi tướng Lon Nol lật đổ hoàng thân Sihanouk và mở chiến dịch truy quét Việt Cộng trên đất Campuchia. Lúc ấy 2 đứa con của bà chỉ mới 4, 5 tuổi, ở lại với cha là người trí thức Campuchia lai Hoa Kiều.

Bà Lê Thị Gấm nhớ lại:  “Hồi trước làm cho Đại sứ Bungary đó. Hỏng biết tiếng Tây bao nhiêu nhưng nhờ mình làm giỏi. Rồi mình làm ngay thẳng. Mình làm cái gì cũng sạch sẽ thành ra mấy ổng thương lắm. Làm tới 7, 8 năm có. Làm cho mấy ổng cho tới có chồng có con. Rồi có con 2 đứa rồi. Ông già ổng bị thằng Pot bắt đem đi giết, rồi sống có mình ênh tới bây giờ luôn.”

Sau khi chế độ Khmer Đỏ sụp đổ vào năm 1979, bà quay trở lại Campuchia tìm chồng con. Nhưng chồng bà từng làm việc cho chế độ cũ, thuộc đối tượng mà Khmer Đỏ khó dung tha. Mặt khác có người tận mắt nhìn thấy chồng bà bị Khmer Đỏ bắt, do đó bà tin rằng ông đã bị giết. Còn 2 đứa con thì có người quen cho rằng từng gặp ở đâu đó nên bà vẫn tin là còn sống.

Bà Gấm nói về người chồng như sau: “Người Tàu mà ổng ăn học chữ Miên. Rồi ổng làm việc theo tiếng Miên ở đây. Ổng cũng làm việc trong hãng (?) hồi xưa, chế độ Sihanouk.”

Bà đến tận trại giam Toul Sleng để tìm tung tích chồng và kể lại khung cảnh nơi ấy y như họa sĩ Wannath, một cựu tù nhân của trại giam khét tiếng này vẽ lại:

“Hồi lúc mà Nam Vang này mới hòa bình, tôi vô Toul Sleng. Tôi thấy hình nhiều lắm. Tôi đi kiếm chồng tôi mà hỏng biết được, bởi gì nó chụp có cái mặt không hà. Mà biết mấy ngàn người. Dòm một hồi là chóng mặt luôn.

Còn máu, quần áo máu để dưới giường sắt. Lòi tói bự bự vậy nè. Xiềng trong cái giường, vô đó còn tanh hôi máu luôn. Rồi nó lấy cái kéo rút móng tay của người dân. Nó làm tội làm ác, nó đâm nó chém đủ thứ hết.”