Tuy nhiên do tình trạng khan hiếm tạng phủ cộng với những lỗ hổng trong luật pháp và việc thực thi pháp luật đã dẫn đến tình trạng buôn bán tạng người bất hợp pháp ở khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia nghèo.

Tại Việt Nam, ghép tạng trong những năm gần đây cũng trở nên phổ biến, đặc biệt là các ca ghép thận. Cùng với nhu cầu ghép thận tăng cao, việc mua bán thận bất hợp pháp ở Việt Nam lâu nay đã trở thành vấn đề bức xúc. Việt Hà có bài tìm hiểu về vấn đề này.

Vào năm 2006, ở Việt Nam xôn xao chuyện ông huấn luyện viên trưởng đội tuyển quốc gia người Áo, Alfred Riedl bị suy thận và có đến 50 người tình nguyện hiến thận cho ông do yêu quý ông. Sau đó ông đã có một ca mổ ghép thận thành công tại Áo. Nhưng đó chỉ là một chuyện hiếm hoi vì không có mấy người bệnh ở Việt Nam được hưởng cái may mắn đó như ông Riedl.

Suy thận

Suy thận còn gọi là thận bị hư. Khi bị suy thận, thì thận không thể thanh thải được nhiều chất lỏng và chất thải của cơ thể. Đây là căn bệnh khá phổ biến ảnh hưởng tới nhiều người trên thế giới.

Phó giáo sư tiến sĩ Phạm Văn Bùi, Tổng thư ký Hội Thận Niệu học thành phố Hồ Chí Minh cho biết Việt Nam hiện có khoảng 80 ngàn người suy thận mãn tính.

Những người bị suy thận có thể lựa chọn chạy thận nhân tạo hoặc thay thận. Có nhiều bệnh nhận muốn được thay thận vì như vậy họ không phải mất thời gian để đi chạy thận hàng tuần đồng thời giúp tăng cường sức khỏe.

Nguồn thận khan hiếm là vì theo quy định của Việt Nam, chỉ có cho phép ghép tạng cho người cùng huyết thống. Cũng có trường hợp ghép ngoài huyết thống nhưng phải chứng minh được đó không phải là mua bán. Bệnh viện chợ Rẫy là một trong những bệnh viện hàng đầu ở Việt Nam trong phẫu thuật ghép thận. Bác sĩ Trần Ngọc Sinh, trưởng khoa thận niệu của bệnh viện giải thích:

“Ở Việt nam thì tôi chấp nhận cái chuyện là anh chị em ruột ở đây thì tôi cấp phép cho sang Mỹ cho anh ruột, hoặc chị em ruột hoặc cha con. Ví dụ ở Mỹ có người Việt kiều người ta có anh em ở đây rồi về đây họ hiến quả thận cho anh em, hay cha mẹ thì tôi chấp nhận đến hàng F2. Chẳng hạn anh em chú bác, dì, chứ F4 là tôi phải đưa ra hội đồng để xem xét đây có phải là sự buôn bán hay không.

Còn ngay cả ở Việt nam tôi ghép hai người không cùng huyết thống, tôi vẫn đồng ý cho hai người cho nhau, ví dụ như hai người đó là vợ chồng, hoặc tôi có ghép cho hai người đó không có quan hệ gì hết, ví dụ một ni cô, cô ấy muốn cho một bệnh nhân là tín đồ của cô ấy. Tôi đồng ý ghép và tôi đã làm rồi. Nhưng mà hai người hoàn toàn không quen biết và do sự môi giới của người cò mồi để buôn bán thì tôi không đồng ý chuyện ấy.”

Ông Sinh cho biết mỗi năm bệnh viện thực hiện khoảng 30 đến 40 ca ghép thận. Giá trung bình một ca ghép khoảng 50 triệu đồng.

Trung Quốc: nguồn thận từ tử tù

Nếu so sánh về giá cả một ca ghép thận của Việt Nam với một ca tương đương của các nước lân cận như Singapore, Thái Lan hay Trung Quốc thì mức giá của Việt Nam rẻ hơn rất nhiều. Thế nhưng do việc khan hiếm nguồn thận, nhiều bệnh nhân lựa chọn phương án ra nước ngoài thay thận mà cụ thể là Trung Quốc.

Dân nó hầu như ghép thận hết, chỉ có người nào già cả quá không có khả năng ghép thận thì mới không ghép, ... vì nguồn thận lấy từ tử tù mà.

Chị Nhạc Thị Liên Hương

Những bệnh nhân Việt Nam đầu tiên sang Trung Quốc thực hiện ghép thận là vào năm 1997. Chị Nhạc Thị Liên Hương, 44 tuổi, ở thành phố Hồ Chí Minh là một trong 5 người Việt Nam đầu tiên sang Trung quốc hồi đó, chị kể:

“Lúc đó Trung Quốc ghép thận, nguồn thận là từ tử tù. Chị đi ghép năm 97. Lúc đó mình chỉ nghe nói. Mình qua bên đó nghe người ta nói chuyện qua chuyện lại thì Trung quốc ghép thận nhiều lắm. Dân nó hầu như ghép thận hết, chỉ có người nào già cả quá không có khả năng ghép thận thì mới không ghép, còn cỡ 50 – 60 tuổi mà có sức khỏe thì đều ghép hết vì nguồn thận lấy từ tử tù mà. Nó có dư để ghép cho người nước ngoài nữa. Người nước ngoài qua đấy mua thận giống như Việt Nam, Mỹ, Philippines, Malaysia qua đó mua thận nhiều lắm. Hồi đó chị ghép là 17 ngàn đô la, nhưng bây giờ thì đắt hơn rồi.”

Theo một thống kê gần đây của chính phủ Trung Quốc, có đến 65% nội tạng được cấy ghép cho bệnh nhân tại Trung Quốc được lấy từ các tử tù.

5 ăn 5 thua

Sau khi được ghép thận mới, chị Hương cảm thấy khỏe mạnh hơn, thế nhưng quả thận mà chị Hương mua cũng không tồn tại được lâu. Chị nói:

“Ghép thận là 5 ăn 5 thua rồi. Nó vô rồi một thời gian nó thải, hoặc do mình giữ gìn không kỹ bị nhiễm khuẩn, hoặc do mình uống thuốc chống thải ghép, miễn dịch kém thì những cơ hội sẽ phát ra, nhất là như bị nấm, rồi những thuốc mình uống chống thải ghép có nguy cơ bị ung thư, rồi những bệnh cơ hội khác như lao giống như chị. Chị ghép được 4 – 5 tháng thì chị bị lao, lao xương, chị uống thuốc lao thì hư thận của chị.”

Nó vô rồi một thời gian nó thải, hoặc do mình giữ gìn không kỹ bị nhiễm khuẩn, hoặc do mình uống thuốc chống thải ghép, miễn dịch kém thì những cơ hội sẽ phát ra, nhất là như bị nấm, rồi những thuốc mình uống chống thải ghép có nguy cơ bị ung thư...

Chị Nhạc Thị Liên Hương

Hiện tại chị Hương vẫn tiếp tục đi chạy thận nhân tạo hàng tuần tại bệnh viện Chợ Rẫy. Chị nói sức khỏe của chị giờ vẫn tốt và chị chưa có nhu cầu phải ghép thận lại.

Theo bác sĩ Trần Ngọc Sinh, thì trung bình một quả thận cho có tuổi thọ trung bình khoảng 10 năm.

Còn những bệnh nhân không có tiền, thì tất nhiên họ không thể sang Trung Quốc để được ghép thận như chị Hương, và do đó họ chấp nhận chạy thận đến lúc chết hoặc đến lúc mà khoa học tìm ra những biện pháp chữa trị khác hữu hiệu hơn.

Tháng 5 năm 2007, Trung Quốc thông qua các luật điều chỉnh việc cấy ghép tạng người, trong đó nêu rõ việc cấm buôn bán các bộ phận cơ thể con người, cấm người nước ngoài đi du lịch sang Trung Quốc để nhận tạng, vì các bộ phận cơ thể người phục vụ cấy ghép tạng ở lục địa cũng đang thiếu nghiêm trọng.

Đây cũng chính là một cơ hội khiến tình trạng buôn bán thận ở Việt nam phát triển. Những người dân nghèo Việt Nam do thiếu hiểu biết đã bị những cò thận lừa đi bán một phần cơ thể mình với giá rẻ, để lại những hậu quả khôn lường.

Trong khi đó nhu cầu được ghép thận ở Việt nam vẫn rất cao, chính phủ đã làm gì để giải quyết vấn đề này. Xin mời quý thính giả đón nghe bài tìm hiểu về thực trạng này trong buổi phát thanh tới.