Hồi cuối tháng qua Việt Nam công bố một kết quả điều tra về tình trạng được gọi là ô nhiễm bom mìn tại sáu tỉnh miền Trung Việt Nam.
Kết quả điều tra đó có gì đáng chú ý? Và cơ quan chức năng Việt Nam làm gì để giải quyết tình hình được gọi là ô nhiễm do các loại vật liệu chưa nổ gây ra đối với các vùng miền của Việt Nam?
Di chứng của chiến tranh
Chừng một phần ba diện tích đất đai tại sáu tỉnh miền Trung bị ô nhiễm do các loại bom mìn, vật nổ mà chiến tranh để lại. Những khí cụ chiến tranh này trong thời gian qua đã sát hại và gây thương tích cho nhiều chục ngàn người tại Việt Nam kể từ sau cuộc chiến, nhất là tại sáu tỉnh thuộc dải đất miền Trung Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên- Huế và Quảng Ngãi.
Theo đánh giá với tốc độ rà phá bom bom mìn, vật liệu nổ còn sót lại đó chỉ là 20 ngàn hét ta đất mỗi năm, thì phải mất đến ba thế kỷ và khoản kinh phí lên đến 10 tỷ đô la mới có thể dọn sạch được các vật nguy hiểm có thể gây chết người bất cứ lúc nào, còn ẩn mình nằm im trong lòng đất đó.
Cô Đỗ thị Lệ, Hiệu trưởng trường Khuyết tật tại tỉnh Quảng Trị, địa phương được cho là bị ô nhiễm bom mìn đến hơn 90% diện tích đất, nói lên tình cảnh của những người bị thương tật do bom mìn gây ra:
"Tùy m ức đ ộ n ặng nh ẹ khác nhau. Các em b ị th ương m ột m ắt, m ột tay nh ư tay trái hay m ột chân thì có chân gi ả có th ể đi h ọc đ ược; tr ừ nh ững em b ị th ương n ằm m ột ch ỗ thì không th ể kh ắc ph ục đ ược. Ra tr ường cũng khó tìm công ăn vi ệc làm."
Khảo sát vừa công bố được tiến hành từ tháng 2 năm 2004 cho đến cuối năm ngoái do Quỹ Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam và Trung tâm Công nghệ Xử lý bom mìn thực hiện.
Mục tiêu của khảo sát nhằm xây dựng bộ dữ liệu bản đồ kỹ thuật số, xác định rõ những khu vực bị ô nhiễm bởi bom mìn, mức độ ô nhiễm đối với đời sống kinh tế- xã hội tại Việt Nam.
Bà Nguyễn Thu Thảo, trưởng đại diện cũa Quỹ Cựu Chiến binh Mỹ tại Việt Nam trình bày:
"V ới m ột đ ải đ ất nh ỏ h ẹp nh ư th ế nh ưng dân s ố r ất là đông, và đi ều ki ện phát tri ển kinh t ế t ại các d ải đ ất mi ền trung này thì khá là eo h ẹp; trong đi ều ki ện eo h ẹp nh ư th ế mà 30% di ện tích đ ất đai v ẫn còn ô nhi ễm thì đó là m ột c ản tr ở r ất l ớn đ ối v ới quá trình phát tri ển kiinh t ế-xã h ội c ủa sáu t ỉnh này.
Do điều kiện kinh tế trong vùng này khó khăn quá dù nhiều người dân biết là đi nhặt những phế liệu như thế là việc làm nguy hiểm nhưng người ta vẫn làm. <br/>
Bà Nguyễn Thu Thảo<br/>
M ột đi ểm ti ếp theo n ữa là nguyên nhân gây ra tai n ạn bom mìn là đi ều c ần ph ải l ưu tâm: vi ệc thu nh ặt ph ế li ệu chi ếm đ ến 30% nh ững nguyên nhân gây ra các tai n ạn bom mìn v ật n ổ; đ ặt bi ệt cách đây vài ba năm khi mà giá v ật li ệu s ắt thép trên th ế gi ới tăng lên th2 s ố ng ười tìm ph ế li ệu s ắt thép t ừ v ật li ệu bom mìn tăng lên do v ậy con s ố cho th ấy nh ững ng ười b ị tai n ạn trong th ời gian đó cũng tăng lên.
Do đi ều ki ện kinh t ế trong vùng này khó khăn quá dù nhi ều ng ười dân bi ết là đi nh ặt nh ững ph ế li ệu nh ư th ế là vi ệc làm nguy hi ểm nh ưng ng ười ta v ẫn làm.
Th ứ hai b ị tai n ạn t ừ bom mìn và v ật n ổ là nh ững ng ười dân làm nh ững công tác bình th ường nh ư canh tác, chăn th ả trâu bò chi ếm đ ến 27% các tai n ạn đó; th ứ ba là nh ững tr ẻ em đùa ngh ịch v ới nh ững v ật li ệu n ổ đó nh ư nh ững qu ả bom bi ném xu ống VN cách đây m ấy ch ục năm thì qua nhi ều năm tháng l ẫn trong đ ất trông nh ư nh ững c ủ khoai và tr ẻ con th ấy thì nh ặt lên và n ổ."
Công tác tháo gỡ bom mìn?
Điều đáng chú ý nạn nhân bom mìn là những người thuộc lực lượng lao động chính và những trẻ em dưới 15 tuổi.
Song song công tác tháo gỡ bom mìn, vật thể nổ tức loại trừ nguyên nhân có thể dẫn đến những hậu quả lâu nay; thì công tác xã hội giúp cho những gia đình có thân nhân bị thiệt mạng do bom mìn, và bản thân những người bị tàn phế được tiến hành ra sao?
Ông Nguyễn Đức Quang, thuộc Sở Ngoại vụ tỉnh Quảng Trị cho biết một số công tác được thực hiện tại đó lâu nay để giúp nạn nhân:
"Các t ổ ch ức phi chính ph ủ sau khi h ổ tr ợ rà phá còn h ổ tr ợ cho ho ạt đ ộng phát tri ển. M ột t ổ ch ức c ủa Đ ức h ổ tr ợ xây d ựng năm làng t ại khu v ực đã rà phá ở Qu ảng Tr ị m ột các toàn di ện t ừ h ạ t ầng c ơ s ở đi ện n ước – tr ường h ọc cho g ần 300 h ộ gia đình; t ổ ch ức Cây Hòa Bình c ủa M ỹ h ổ tr ợ m ột làng cho 100 h ộ gia đình ở Đông Hà; m ột t ổ ch ức c ủa Anh h ổ tr ợ cho m ột làng ở Gio Linh; có t ổ ch ức thì h ổ tr ợ kinh phí chăm sóc y t ế cho nh ững gia đình có ng ười là n ạn nhân bom mìn…"
Vì sao việc rà phá tiến triển với tốc độ chỉ 20 nghìn héc ta đất mỗi năm như thế? Những khó khăn gì gây cản trở cho hoạt động tháo dỡ bom mìn, vật liệu nổ của Việt Nam? Giám đốc Trung tâm Công nghệ Xử lý, thượng tá Nguyễn Trọng Cảnh cho biết:
Diện tích ô nhiễm còn nhiều, nạn nhân nhiều, nhận thức của nhân dân còn thấp, hổ trợ kinh phí từ quốc tế cũng thấp. Việt Nam chưa có chương trình quốc gia trong việc rà phá bom mìn…
Ô. Nguyễn Trọng Cảnh<br/>
"Di ện tích ô nhi ễm còn nhi ều, n ạn nhân nhi ều, nh ận th ức c ủa nhân dân còn th ấp, h ổ tr ợ kinh phí t ừ qu ốc t ế cũng th ấp. Vi ệt Nam ch ưa có ch ương trình qu ốc gia trong vi ệc rà phá bom mìn…"
Bà Nguyễn Thu Thảo trình bày:
"Ch ương trình này n ằm trong khuôn kh ổ h ổ tr ợ c ủa B ộ Ngo ại giao Hoa Kỳ. ban đ ầu thì d ự tính tri ển khai trên 63 t ỉnh thành nh ưng kinh phí tăng lên, th ời gian kéo dài… Chính ph ủ Vi ệt Nam c ần đ ưa ra chi ến l ược qu ốc gia."
Tuy nhiên qua th ời gian r ồi thì cán b ộ Vi ệt Nam có c ọ sát t ốt. Hi ện t ại chúng tôi cùng B ộ T ư l ệnh Công binh, và c ơ quan ch ức năng c ủa sáu đ ịa ph ương trong báo cáo trong th ời gian t ới s ẽ l ập ra k ế ho ạch nh ững vùng rà phá ưu tiên…
Nh ững khu v ực ph ục v ụ dân sinh tr ực ti ếp s ẽ đ ược x ử lý bom mìn ngay. Qu ỹ ti ếp t ục các ch ương trình khác h ổ tr ợ cho nh ững ng ười khuy ết t ật do chi ến tranh gây ra, đ ẩy m ạnh công tác h ổ tr ợ n ạn nhân nhi ều h ơn n ữa."
Chiến tranh để lại nhiều di chứng cho Việt Nam; tuy nhiên số bom mìn, vật thể chưa nổ là một mối nguy nhãn tiền cần sớm loại bỏ đi. Hẳn là nghịch lý khi đất nước không còn chiến tranh nhưng hằng ngày các vụ nổ bom mìn tiếp tục cướp đi sinh mạng và làm thương tổn người dân nhiều nơi trên cả nước.