Vấn đề quyền lợi nhóm chi phối chính sách điều hành xuất khẩu gạo, làm thiệt hại quyền lợi nông dân, đã không được các thành viên chính phủ trả lời thỏa đáng.
Theo lời đại biểu, phải chăng các doanh nghiệp Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam đã ký hợp đồng bị hớ giá nên ngừng xuất khẩu, động thái này khiến lúa rớt giá, doanh nghiệp có thể mua gạo rẻ.<br/>
Vì an ninh lương thực
Theo tường thuật của các trang mạng điện tử như VnExpress, Tuổi Trẻ, Người Lao Động, Saigon Giải Phóng, Bộ Trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng nhiều lần trả lời là ông không được thông tin về nghi vấn Hiệp Hội Lương Thực vì động cơ nào đó, mà can thiệp vào quyết định dừng xuất khẩu gạo năm 2008.
Đại biểu Lê Thanh Liêm đơn vị Long An trở lại sự kiện VN ngừng xuất khẩu gạo vào tháng Tư 2008, giữa lúc giá thế giới tăng cao, tới đầu tháng 7 cho phép xuất khẩu trở lại thì giá đã xuống thấp. Theo lời đại biểu, phải chăng các doanh nghiệp Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam đã ký hợp đồng bị hớ giá nên ngừng xuất khẩu, động thái này khiến lúa rớt giá, doanh nghiệp có thể mua gạo rẻ. Chúng tôi xin nhắc lại là sự kiện vừa nói làm cho vụ hè thu 2008 ở đồng bằng sông Cửu Long lúa tồn đọng hàng triệu tấn, nông dân tổn thất lớn vì lúa ế.
Bộ Trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng trả lời rằng, thời điểm đó, miền Bắc mất mùa cho nên không có dự báo chắc chắn về sản lượng thu hoạch cả nước, do vậy chính phủ cần bảo đảm an ninh lương thực.
Bộ Trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng trả lời rằng, thời điểm đó, miền Bắc mất mùa cho nên không có dự báo chắc chắn về sản lượng thu hoạch cả nước, do vậy chính phủ cần bảo đảm an ninh lương thực.<br/>
Tuy Bộ Trưởng Vũ Huy Hoàng nhấn mạnh vấn đề an ninh lương thực, nhưng trong cuộc hội thảo liên quan đến chính sách điều hành xuất khẩu gạo đầu tháng 11 ở Hà Nội đã có rất nhiều ý kiến phản biện về vấn đề này. Chuyên gia kinh tế độc lập TS Lê Đăng Doanh tham dự hội thảo kể lại:
“Trong những năm trước đây đã có hiện tượng là tạm ngừng xuất khẩu gạo vì vấn đề an ninh lương thực. Nhưng trong cuộc hội thảo thì các chuyên gia chỉ ra rằng, an ninh lương thực là một vấn đề lớn và hoàn toàn có thể tách riêng ra khỏi vấn đề xuất khẩu gạo, bởi vì VN thừa gạo và có thể tạo ra dự trữ và điều hành dự trữ quốc gia, nếu cần có thể nâng mức dự trữ cao hơn. Nhưng không nên nhân danh an ninh lương thực để can thiệp, nay thì ngừng mai thì cho xuất, điều này dẫn đến thiệt thòi đối với nông dân.”
“Hứa sẽ kiểm tra”…
Trở lại buổi chất vấn ngày 18/11 tại Quốc Hội VN, đại biểu Lê Thanh Liêm tiếp tục đặt nghi vấn về sự kiện Tổng Công Ty Lương Thực Miền Nam Vinafood II lập công ty con ở Singapore và chính đơn vị này cạnh tranh không lành mạnh bán phá giá gạo, làm ảnh hưởng giá lúa nội địa.
Đây cũng là vấn đề được nêu ra ở cuộc hội thảo đầu tháng 11 ở Hà Nội. Chúng tôi xin trích nhận định của TS Lê Đăng Doanh:
“Báo chí đưa tin ông Tổng Giám Đốc Tổng Công Ty Lương Thực lại kiêm Chủ tịch hiệp hội xuất khẩu gạo. Vì vậy ở đây có sự xung đột lợi ích, ông TGĐ có thể dùng quyền của Hiệp Hội để nâng cao lợi ích của Tổng Cty của mình. Ý kiến hết sức thắc mắc về việc Hiệp Hội đã đưa ra một giá sàn, nhưng Tổng CTy lại có một Cty con đăng ký ở Singapore lại xuất khẩu thấp hơn giá sàn mà Tổng Cty đề ra. Nhưng tất cả những vấn đề đó thì chưa được giải quyết một cách rõ ràng.”
Khi vấn đề vừa nói được nêu lên trước Quốc Hội, sự giải thích của quí vị bộ trưởng cũng chưa làm hài lòng các đại biểu. Bộ Trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng một lần nữa nói rằng không có thông tin và hứa sẽ kiểm tra.
Sự giải thích của quí vị bộ trưởng cũng chưa làm hài lòng các đại biểu. Bộ Trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng một lần nữa nói rằng không có thông tin và hứa sẽ kiểm tra
Bộ NN&PTNT là cơ quan chủ quản của Vinafood II tức Tổng Công Ty Lương Thực Miền Nam, Bộ Trưởng Cao Đức Phát trình bày với các đại biểu rằng, Công ty con của Vinafood II ở Singapore cũng là sở hữu Nhà nước, không phải như dư luận lo ngại một số cá nhân móc nối với bên ngoài.
Bộ trưởng Phát xác nhận là có thông tin một hợp đồng của Cty này bán phá giá cho nước ngoài, nhưng ông Trương Thanh Phong TGĐ Vinafood II cũng là Chủ Tịch Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam giải trình giá bán đó trong phạm vi cho phép, do vậy Bộ NN-PTNT đã không xem xét chuyện này. Do các đại biểu tỏ ra chưa hài lòng về sự giải thích này nên hai vị Bộ Trưởng Công Thương và NN-PTNT hứa sẽ kiểm tra vấn đề này.
Trong sự kiện liên quan, Bộ Trưởng Công Thương, khi trả lời đại biểu Nguyễn Thị Khá đơn vị Trà Vinh, đã xác nhận trong vụ hè thu 2009 giá thu mua lúa bình quân tại các tỉnh chênh lệch rất lớn, nên có những địa phương nông dân không được lãi 30% theo giá sàn hứa hẹn. Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng xác định thời gian tới cần phải điều chỉnh vấn đề này.
Thực tế về mức lời trong vụ hè thu 2009 được nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long cho biết:
"Giá vừa qua sau chi phí cũng có lãi nhưng mà lãi ít. Bởi vì vụ mùa này thất thu, năm nay năng suất thấp hơn. Mỗi một ha lời khoảng 4 tới 5 triệu sau khi trừ hết các chi phí ."
Vẫn trong buổi chất vấn tại Quốc Hội ngày 18/11, trả lời câu hỏi khác của Đại Biểu Danh Út, ông Vũ Huy Hoàng cho biết trong tương lai sẽ sắp xếp lại trật tự xuất khẩu gạo, hoạt động này trở thành ngành kinh doanh có điều kiện. Thí dụ những doanh nghiệp có đầu tư kho trữ chế biến lúa gạo mới được cấp giấy phép.
Mục đích của kế hoạch này được cho là để nâng cao phẩm chất hạt gạo, quyền lợi doanh nghiệp phải gắn kết với quyền lợi của nông dân. Việt Nam hiện là nước xuất khẩu gạo xếp thứ nhì thế giới, năm nay dự kiến xuất khẩu hơn 6 triệu tấn gạo, tuy nhiên gạo Việt Nam luôn thấp giá do chất lượng không đồng đều và không có thương hiệu.