Không nhiều biến chuyển
Không thấy có những biến chuyển mới trong mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Châu Á, đó là nhận định được các chuyên gia đưa ra khi được hỏi mối quan hệ giữa Á Châu và Washington sẽ như thế nào sau khi ông Barack Obama giơ tay tuyên thệ trở thành vị tổng thống thứ 44 của nước Mỹ.
Dựa theo những điểm đã được ông Obama đưa ra, có thể thấy khá rõ là không có đột phá mới trong quan hệ với Châu Á.
GS Jacques deLisle
Ông Giả Huy, một chuyên gia của Viện Nghiên Cứu Quan Hệ Trung Quốc - Bắc Mỹ nói rằng kết quả cuộc bầu cử hồi đầu tháng này đã khiến người dân Trung Quốc ngạc nhiên.
Lý do là sau ngày biến cố 11 tháng 9 năm 2001 xảy ra, hầu như tất cả nhân dân Hoa Lục đều tin thời gian đảng Cộng Hòa nắm quyền lãnh đạo sẽ kéo dài trong một hoặc hai thập niên.
Lý do là cũng như đa số người dân Châu Á khác, dân chúng Trung Quốc tin đảng Cộng Hòa Hoa Kỳ là đảng coi trọng vấn đề an ninh quốc phòng, chưa kể đến dư luận cho rằng khi nước Mỹ đang theo đuổi 2 cuộc chiến Iraq và Afghanistan, chuyện thay đổi lãnh đạo là điều không thể xảy ra, tức ông George W. Bush của đảng Cộng Hòa mãn nhiệm kỳ, dân chúng Mỹ sẽ chọn một ứng viên khác cũng thuộc đảng Cộng Hòa vào ghế Tổng Thống.
Cho đến khi kết quả cuộc bầu cử được công bố, người dân Hoa Lục mới biết những dự đoán họ đưa ra là sai, và vui mừng khi thấy ông Barack Obama đắc cử. Ông Giả Huy nói thêm trong lúc chưa biết ai thắng, ai thua, phần lớn người dân Trung Quốc thích ông Obama hơn, vì thế họ vui mừng khi thấy người họ mến mộ đã được bầu chọn làm tổng thống.
Ông giải thích lý do khiến nhân dân Trung Quốc thích ông Obama - một phần - vì những quyết định đơn phương mà ông George W. Bush đã đưa ra trong thời gian 8 năm cầm quyền, chứ không phải vì dân Trung Quốc thích đảng Dân Chủ hơn đảng Cộng Hòa.
Trở lại với câu hỏi quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc sẽ như thế nào trong thời gian tới, khi nước Mỹ được điều khiển bởi một vị tân tổng thống, ông Giả Huy nói theo ông nghĩ thì quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington và ngay cả mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Châu Á sẽ tiếp tục ổn định, không có gì thay đổi cả.
“Theo tôi, có 3 lý do để giải thích tại sao quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc dưới thời ông Obama không thay đổi. Thứ nhất là mối quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington ngày một vững mạnh hơn, Bắc Kinh cần Mỹ chẳng khác gì Mỹ cần Bắc Kinh.
Thứ nhì là quan hệ về thương mại sẽ tiến triển tốt, nhưng bên cạnh đó thì chắc chắn Hoa Kỳ sẽ lên tiếng đòi Trung Quốc phải giúp cân bằng cán cân mậu dịch. Ðây là điều chính phủ nào cũng làm, Cộng Hòa cũng có, Dân Chủ cũng có, nhưng thường thì khi đảng Dân Chủ Mỹ nắm cả hành pháp và lập pháp, vấn đề thâm thủng mậu dịch sẽ được đưa ra mổ xẻ kỹ càng hơn. Ðiểm thứ ba vẫn là nhân quyền.
Chia xẻ quan điểm của ông Giả Huy, Bà Keiko Iizuka, chuyên gia Ðông Á của Viện Nghiên Cứu Brookings Institution còn đi xa hơn, cho rằng Châu Á không nằm trong danh sách những điểm phải quan tâm hàng đầu của tân chính quyền Mỹ. Tại sao vậy? Bà Iizuka trả lời:
“Đương nhiên các nước Châu Á, kể cả Trung Quốc, Ðài Loan và Nhật Bản, đều muốn ông Obama đưa ra những chính sách tích cực hơn với mình và với toàn khu vực, nhưng điều đó không thể xảy ra được.
Tại sao? Tại vì ông tân Tổng Thống Mỹ còn phải lo đối phó với nhiều chuyện quan trọng hơn, chẳng hạn như giải quyết tình hình kinh tế khó khăn, giải quyết một lúc 2 cuộc chiến Iraq và Afghanista, chưa kể đến căng thẳng đang xảy ra với Iran.
Những vấn đề liên quan trực tiếp đến người dân luôn luôn được coi trọng hơn tất cả những chuyện khác.. Ðó là quy luật của mọi chính quyền.”
Duy trì bang giao
Bà Iizuka nói thêm rằng dưới cái nhìn của một học giả Châu Á thì ông Obama là người may mắn. May mắn này là:
“Trong di sản ông George W. Bush để lại, có hẳn một mối quan hệ tốt đẹp với Châu Á. Ông Obama phải lo sửa chữa quan hệ với nhiều khu vực khác, nhất là quan hệ giữa Hoa Kỳ và Châu Âu, nhưng riêng tại Châu Á thì ông tân tổng thống Mỹ hầu như không phải làm gì cả, cứ thế mà tiếp tục. Tôi tin ông Obama sẽ không thay đổi gì nhiều trong chính sách đối với Châu Á, ít nhất là trong năm đầu tiên.”
Trong di sản ông George W. Bush để lại, có hẳn một mối quan hệ tốt đẹp với Châu Á. Ông Obama phải lo sửa chữa quan hệ với nhiều khu vực khác, nhất là quan hệ giữa Hoa Kỳ và Châu Âu, nhưng riêng tại Châu Á thì ông tân tổng thống Mỹ hầu như không phải làm gì cả, cứ thế mà tiếp tục.
Bà Keiko Iizuka
Giáo Sư Jacques deLisle, Giám Ðốc Chương Trình Nghiên Cứu Châu Á nhắc lại trong suốt thời gian cuộc vận động tranh cử diễn ra, hầu như vấn đề Trung Quốc không được nói đến, hoặc có nói thì vẫn chỉ là chuyện thương mại, mậu dịch.
Theo ông điều đó có nghĩa là nhà lãnh đạo mới của nước Mỹ biết quan hệ đang diễn tiến tốt, và không có lý do gì để làm điều mà ông gọi là “khuấy động một mặt hồ đang yên tĩnh”.
“Trong suốt thời gian tranh cử, bảo hộ mậu dịch và chuyện Trung Quốc phải định lại giá trị đồng nhân dân tệ cho đúng là 2 điều được nói đến, phần lớn là qua những lời trình bày mang tính vận động kiếm phiếu của bên đảng Dân Chủ, và bà Hillary nói nhiều về 2 chuyện này hơn ông Obama.
Vấn đề còn lại không phải là ông tân tổng thống sẽ làm gì, mà chính là dư luận cử tri muốn các đại biểu Quốc Hội Liên Bang làm gì, đặc biệt là những điểm liên quan trực tiếp đến Trung Quốc.”
Giáo sư Jacques deLisle nói thêm:
“Sự kiện những điểm liên quan đến Châu Á nói chung và Trung Quốc nói riêng không được nhắc đến nhiều trong thời gian tranh cử là điều rất tốt cho ông Obama, vì tân tổng thống Hoa Kỳ không bị cử tri soi mói xem có làm đúng những gì ông đã nói trước ngày đắc cử hay không. Dựa theo những điểm đã được ông Obama đưa ra, có thể thấy khá rõ là không có đột phá mới trong quan hệ với Châu Á.”
Nhưng cũng chính Giáo Sư DeLisle nhận định rằng điều đó không hẳn đã hay, vì có thể giới lãnh đạo và người dân Châu Á sẽ có cảm tưởng họ đang sinh sống ở khu vực bị Hoa Kỳ bỏ rơi.
Một số nhà quan sát khác cũng nói cách hay nhất là vẫn phải đợi cho đến khi ông Obama loan báo danh tánh người được mời làm ngoại trưởng và người sẽ giữ vai trò Cố Vấn Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia, lúc đó mới có thể có cái nhìn rõ hơn về chính sách ngoại giao của tân chính phủ Hoa Kỳ đối với Châu Á. Dù vậy tất cả đều tin “sẽ không có biến chuyển nào đáng kể”, ít nhất trong một hoặc hai năm đầu tiên của chính quyền Obama.