Nhã Trân có thêm chi tiết.

Trong lúc tăng hay không tăng học phí còn là một câu hỏi cho những người liên quan và cho Quốc hội Việt Nam trong kỳ họp lần này, thì tờ Dân Trí hôm thứ Ba đưa ra ý kiến bác bỏ của Giáo sư Nguyễn Xuân Hãn.

Giáo dục chiếm 20% ngân sách quốc gia

Ý kiến này được đưa ra chỉ đôi ba ngày trước khi quốc hội có kết luận chính thức về đề xuất tăng học phí. Trước đây nhà trí thức này cũng từng cho rằng Việt Nam không thiếu tiền để chi cho giáo dục, vì đầu tư của nhà nước vào ngành này lâu nay chiếm khoảng 20% tổng ngân sách quốc gia. Đây là một con số khá lớn so với nhiều nước kể cả những nước đầu tư cao cho giáo dục, vì nếu tính theo tổng sản lượng quốc gia, ngân sách chi cho giáo dục ở Việt Nam là 9, 2%, nhiều hơn cả Mỹ với mức 7,2%; Pháp 6,1% và Nhật 4,7%. Cựu bộ trưởng Bộ GD – ĐT Trần Hồng Quân cách đây hơn một tuần cũng nhìn nhận là hiện nay tổng ngân sách của Việt Nam cũng lớn, và tỷ lệ 20% ngân sách dành cho kinh phí giáo dục không phải là thấp.

Giáo sư Nguyễn Xuân Hãn nói hồi năm 1990 số học sinh, sinh viên của Việt Nam là 12 triệu, và kinh phí giáo dục khi ấy chỉ là 120 triệu đô la. Thế nhưng đến năm 2008 khi lượng học viên của cả nước tăng lên đến 22 triệu tức gần gấp đôi thì ngân sách chi cho giáo dục đã đạt tới gần 5 tỷ đô la, tức tăng đến 40 lần.

Giáo sư Hãn cho là có sự buông lỏng quản lý tài chính trong ngành giáo dục. … Hai trường hợp cụ thể là trường ĐHQG Hà Nội và TPHCM lẽ ra lương trung bình cho cán bộ trong trường hồi năm ngoái phải từ 9 – 12 triệu đồng/tháng. Vậy mà thực tế con số đó chỉ được từ 3 – 4 triệu. Số chênh lệch không hiểu đi về đâu.

Lâu nay đề án tăng học phí ở Việt Nam được viện dẫn là để tăng nguồn thu cho các kinh phí của ngành, trong đó có việc trả lương giáo viên. Đề án "đổi mới cơ chế giáo dục 2009 – 2014" trình quốc hội tuần cuối tháng Năm vừa qua đề nghị tăng học phí đại học lên khoảng 225.000 đồng/tháng, và học phí trung cấp đào tạo nghề lên 170.000 đồng/tháng. Kiến nghị này nếu được thông qua sẽ nâng học phí niên khóa tới của bậc đại học lên khoảng 77.000 đồng/tháng và của lãnh vực dạy nghề lên 50.000 đồng/tháng.

Nỗi lo của các gia đình nghèo

Bộ GD – ĐT đề nghị tăng học phí một phần vì cho rằng tiền học tính từ năm 1998 đến nay chưa được nâng, thêm vào đó dân chúng ở thành thị có khả năng trả nhiều hơn. Cựu bộ trưởng Bộ GD – ĐT cho rằng:

"Dân ta phần lớn khó khăn, nên nếu tính bằng cái thu nhập của dân thì có nhiều gia đình sẽ khó khăn….Vùng nào có mức thu nhập thấp, khó khăn thì phải định tỷ lệ tổng quát vùng đó, bình quân có thấp hơn một chút. Còn vùng nào khá hơn thì phải quy định tỷ lệ cao hơn để bù qua bù lại, và chia sẻ tùy theo đối tượng."

Trong khi ngành giáo dục có suy nghĩ như vậy, người dân có ý kiến ra sao? Lâu nay những sinh viên học sinh hay phụ huynh được hỏi đều không nghĩ rằng học phí bậc đại học và cao đẳng ở Việt Nam là thấp, tính chung cho đại đa số gia đình.

Trong mấy năm qua tăng học phí là điều gây lo lắng cho rất nhiều học sinh, phụ huynh. Mỗi lần vào mùa tựu trường vấn đề học phí lại làm nhiều người đau đầu mất ngủ. Có những em không định theo đuổi việc học sau khi tốt nghiệp phổ thông vì biết gia đình không kham nổi phí học suốt mấy năm dài.

Thất thoát ngân sách

Bộ GD-ĐT viện lý do cần tăng học phí một phần để trả thêm lương cho giáo viên. Giáo sư Hãn cho là có sự buông lỏng quản lý tài chính trong ngành giáo dục. Theo dẫn chứng của ông, lương bình quân lương đầu người của cán bộ ngành giáo dục công lập phải là hơn 3,6 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên trên thực tế con số này chỉ vào khoảng 1,5 triệu đồng/tháng. Nghĩa là giáo viên chỉ lãnh chưa được 50% số lương lẽ ra được trả. Số tiền chênh lệch về lương giữa ngân sách nhà nước so với thực tế như vậy lên đến hơn 10 tỷ đồng. Hai trường hợp cụ thể là trường ĐHQG Hà Nội và TPHCM lẽ ra lương trung bình cho cán bộ trong trường hồi năm ngoái phải từ 9 – 12 triệu đồng/tháng. Vậy mà thực tế con số đó chỉ được từ 3 – 4 triệu. Số chênh lệch không hiểu đi về đâu.

Học phí chưa đi đôi với chất lượng

Bên cạnh bất đồng về dự định tăng học phí của ngành giáo dục, dân chúng nói chung còn nhấn mạnh là học phí nếu tăng thì chất lượng giáo dục phải tăng. Đó là vì chính phủ từng lên tiếng là cần tăng học phí để nâng chất lượng giáo dục. Một phụ huynh có con đang học đại học ở Sài Gòn phân tích:

Thời gian vừa qua chất lượng giáo dục chưa được cải thiện nhiều so với mức độ tăng học phí. Đường tăng học phí vẫn cao hơn đường cải thiện giáo dục. Về chất lượng giáo dục tôi nghĩ phải đi đôi với việc học phí tăng. Nếu học phí tăng mà chất lượng giáo dục vẫn như vậy thì không hợp lý.

Thời gian vừa qua chất lượng giáo dục chưa được cải thiện nhiều so với mức độ tăng học phí. Đường tăng học phí vẫn cao hơn đường cải thiện giáo dục. Về chất lượng giáo dục tôi nghĩ phải đi đôi với việc học phí tăng.

Một phụ huynh ở Sài Gòn

Hôm 30 tháng Năm tại phiên họp quốc hội ở Hà Nội Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân đề nghị nâng trần học phí đại học từ 180.000 lên 255.000 đồng/tháng vào năm 2010. Quốc hội Việt Nam cho rằng học phí chỉ nên tăng tối đa ở mức 230.000 đồng/tháng. Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa – Giáo dục Đào Trọng Thi có ý kiến là học phí chỉ nên sửa đổi mỗi năm một chút, thay vì tăng ngay một lúc, có thể gây sốc cho người dân.

Theo nhận định của giáo sư Nguyễn Xuân Hãn, ngoài phần kinh phí từ ngân sách nhà nước, tiền học phí ở Việt Nam hiện nay được giữ lại để chia trong 3 cơ quan quản lý kinh phí giáo dục là Bộ Tài Chính, Bộ Kế Họach – Đầu Tư và Bộ Giáo Dục – Đào Tạo. Kiểu quản lý đó đã dẫn đến nhiều lãng phí tiền bạc của nhà nước và của người dân. Cụ thể là trong số 4, 7 tỷ đô la đầu tư chỉ có khoảng 1, 5 tỷ được chi trả lương cho giáo viên và cán bộ ngành; 3 tỷ còn lại đã thất thoát.

Một trong những lý do khác mà chính phủ Việt Nam viện dẫn khi muốn tăng học phí là tiền học nên được nâng để tương ứng với giá cả thị trường cũng như với chính sách cải cách tiền lương ở Việt Nam trong mấy năm vừa qua. Công luận cho rằng học phí không nhất thiết phải tăng lên trong khi ngân sách ngành giáo dục không thiếu, và việc tăng tiền học dựa trên cơ sở ấy là không hợp lý, thiếu tính thuyết phục.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.