Cả triệu người mất việc
Từ cuối năm 2008 kéo dài qua nửa đầu 2009, nhiều ngành xuất khẩu cuả VN bị sụt giảm nghiêm trọng vì các nước nhập khẩu giảm đơn hàng. Công nhân ở các khu chế xuất, khu công nghiệp, các công ty xí nghiệp sản xuất gia công bị sa thải hàng loạt, hoặc giảm giờ làm khiến thu nhập không đủ sống.
Hậu qủa đã được thấy trước, hàng triệu người trước đây từ nông thôn ra thành thị kiếm việc làm, nay chẳng còn chọn lựa nào khác ngoài con đường trở về quê nhà tìm kế sinh nhai.
Làn sóng hồi cư lớn lao đưa tới những ảnh hưởng nghiêm trọng cho nông thôn, như nhận định cuả TS Vũ Trọng Bình, Gíam đốc Trung Tâm Phát Triển Nông thôn thuộc Viện chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn:
"N ếu m ột quá trình hàng tri ệu ng ười đi ra thành ph ố làm vi ệc nh ưng bây gi ờ quay tr ở v ề nông thôn, thì đi ều ấy không nh ững t ạo ra xáo tr ộn v ề kinh t ế mà còn v ề m ặt xã h ội ở nông thôn. N ếu không có công ăn vi ệc làm t ốt cho h ọ thì còn nhi ều v ấn đ ề khác v ề t ệ n ạn xã h ội, thanh niên mà không có vi ệc làm thì s ẽ x ảy ra nhi ều chuy ện khác."
Dệt may và da giày ngành sử dụng nhiều lao động di cư, chính là những ngành bịảnh hưởng nặng, khủng hoảng đưa tới nhu cầu cải tổ tái cấu trúc.
Ngoài những vấn đề cấp bách để duy trì sản xuất chờ phục hồi, hướng cải tổ lâu dài mang tính đột phá, như mô tả cuả ông Diệp Thành Kiệt, Phó chủ tịch Hiệp Hội Da Giày Việt Nam kiêm Phó chủ tịch Hội dệt may thêu đan thành phố HCM:
"Vi ệt Nam ch ưa ph ải là n ước công nghi ệp hòan tòan nên ng ười lao đ ộng trên danh nghĩa m ất vi ệc ở thành ph ố ở nhà máy công nghi ệp, cho nên v ề nông thôn dù không ki ếm đ ược công vi ệc b ảo đ ảm th ường xuyên nh ưng do đi ều ki ện Vi ệt Nam h ọ v ẫn s ống đ ược v ới gia đình, dù cu ộc s ống thi ếu h ụt m ột chút nh ưng v ẫn có th ể trang tr ải đ ược.
Đây là vi ệc không th ể đ ể kéo dài, vì v ậy chúng tôi khuy ến cáo trong Hi ệp H ội và chính b ản thân doanh nghi ệp tôi, hi ện nay chúng tôi có xu h ướng chuy ển v ề m ở r ộng ho ặc xây d ựng m ới m ột s ố nhà máy ở vùng nhi ều lao đ ộng nh ư đ ồng b ằng song C ửu Long cũng nh ư đ ồng b ằng B ắc B ộ.
Trên c ơ s ở đó th ực hi ện chính sách, th ứ nh ất là ly nông không ly h ương ng ười ta v ẫn có th ể ở t ại ch ỗ và làm vi ệc công nghi ệp, th ứ hai là t ận d ụng đ ược l ực l ượng lao đ ộng t ại ch ỗ mà m ức thu nh ập không cao, nh ư v ậy có th ể c ạnh tranh b ằng phí lao đ ộng t ốt h ơn.
Thí d ụ ở TPHCM thu nh ập c ủa công nhân bình th ường hai v ợ ch ồng có m ột con, n ếu m ỗi ng ười lãnh l ương hai tri ệu đ ồng thì r ất khó xoay x ở ở TPHCM, tuy nhiên v ới m ức l ương 1 tri ệu r ưởi ở đ ồng b ằng sông C ửu Long ng ười ta v ẫn có th ể xoay x ở đ ược gi ống nh ư m ức 2 tri ệu ở TPHCM vì giá sinh h ọat không đ ắt đ ỏ b ằng.
Nh ư v ậy tôi nghĩ r ằng v ề lâu dài Thành Ph ố s ẽ đ ịnh v ị là trung tâm phát tri ển th ương m ại, trung tâm giao d ịch, có th ể cung c ấp m ột s ố d ịch v ụ cho ngành, còn s ản xu ất thì ph ải đi ra kh ỏi các thành ph ố l ớn. Lúc đó m ới có th ể t ạo tính c ạnh tranh cho tòan ngành đ ược."
Giải pháp nào?
70% dân số Việt Nam sống ở nông thôn nếu chính phủ VN quan tâm đầu tư đúng mức cho khu vực này từ nhiều thập niên qua, thì nông thôn đã mang diện mạo khác.
Đáng lẽ lao động nông thôn dôi dư không phải nhập cư thành thị để tìm việc, nhưng từ hai thập niên qua định hướng về vấn đề này thường chỉ dừng laịở các nghị quyết không được thực hiện trên thực tế.
TS Vũ Trọng Bình, Giám đốc Trung tâm phát triển nông thôn thuộc Viện chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn nhận định :
"Chính trong th ời kỳ kh ủng ho ảng là ph ải đ ưa ra gi ải pháp tái c ơ c ấu tái c ấu trúc l ại t ừng ngành và chính sách. Đó m ới là đi ều giúp cho s ự ph ục h ồi sau nay và đ ảm b ảo cho n ền kinh t ế, b ởi vì không có kh ủng ho ảng thì s ẽ không có tái c ấu trúc.
Đ ấy là kinh nghi ệm c ủa các n ền kinh t ế mà Vi ệt Nam không là ngo ại l ệ, n ếu nhìn l ại l ịch s ử Vi ệt Nam thì kh ủng ho ảng 1986 th ời kỳ g ọi là kinh t ế t ập th ể đen t ối nh ất, lúc b ấy gi ờ m ới có tái c ấu trúc và c ải cách t ốt nh ất cho n ền kinh t ế.
Nh ững th ời kỳ v ề sau, lúc nào kinh t ế khó khăn nh ất là lúc có tái c ấu trúc và đ ất n ứơc ph ục h ồi phát tri ển sau đ ấy… v ề m ặt th ể ch ế cũng nh ư chính sách… cho nên bây gi ờ vi ệc ph ải nghĩ đ ến là sau kh ủng ho ảng thì tái c ấu trúc c ủa Vi ệt Nam là gì, ch ứ không ch ỉ có c ứu tr ợ."
Tam nông, nông nghiệp nông dân nông thôn từng được đề cao là chính sách ưu việt cuả Việt Nam. Tuy vậy sự phát triển trên nền tảng này chưa thấy thể hiện trên thực tế, nhân khủng hoảng tạo cơ hội cải tổ và tái cấu trúc, các chuyên gia hy vọng sẽ có những đột phá thực sự đối với khu vực nông nghiệp nông thôn.